Biopsja

Biopsja to inaczej wycięcie fragmentu tkanki narządu bądź guza, który  jest następnie odpowiednio przygotowywany w laboratorium i oglądany pod mikroskopem. Badanie to odgrywa podstawową rolę w diagnostyce nowotworów, choć jego przydatność nie ogranicza się jedynie do tej grupy chorób. Niepokojąca zmiana chorobowa może być widoczna gołym okiem, może być wyczuwalna w czasie badania pacjenta przez lekarza bądź uwidoczniona w badaniach obrazowych (ultrasonografii, tomografii komputerowej). O patologii danego narządu wnioskować można także na podstawie wyników badań laboratoryjnych oceniających jego funkcje (np. pojawiające się w moczu białko świadczyć może o chorobie nerek). Często dopiero ocena wycinka pobranego z takiej zmiany pozwala na precyzyjne postawienie diagnozy.

Rodzaje biopsji

„Biopsja” jest terminem bardzo szerokim. Wiele jest także klasyfikacji odnoszących się do tego badania. W zależności od średnicy igły służącej do pobierania materiału wyróżnia się biopsję grubo i cienkoigłową. Dodawane słowo „aspiracyjna” oznacza, że materiał jest aspirowany, czyli „zasysany” do igły na zasadzie podciśnienia.

W zależności od sposobu dojścia narzędzia do badanej zmiany, biopsję dzieli się na:

• przezskórną;
• laparoskopową (pobieraną w czasie diagnostycznej laparoskopii);
• otwartą (w czasie zabiegu chirurgicznego);
• endoskopową (np. w czasie gastroskopii bądź kolonoskopii).

Materiał z położonych powierzchownie zmian zwykle może być pobierany pod kontrolą narządu wzroku. Zmiany położone głębiej bądź sąsiadujące z ważnymi życiowo strukturami (jak np. guzki tarczycy) wymagają przeprowadzenia biopsji pod kontrolą USG, co zapewnia precyzję i bezpieczeństwo wykonania badania. Czasem ultrasonograficzna ocena nie jest możliwa bądź jest niedostatecznie dokładna. Rozwiązaniem może być wtedy wprowadzenie igły biopsyjnej pod kontrolą tomografii komputerowej.

Czas, przez jaki pacjent powinien odpoczywać po wykonaniu biopsji, rodzaj stosowanego opatrunku i ewentualne inne zalecenia zależą od rodzaju badania i tego, skąd pobierany był materiał. Informacji takich udziela lekarz wykonujący biopsję.

Etapy badania biopsyjnego

Jak już wspomniano, istnieje kilka rodzajów biopsji. Każda z nich ma zastosowanie w innych sytuacjach. Najpopularniejsza jest tzw. biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, która polega na tym, że materiał komórkowy z danego narządu czy guza jest pobierany przy pomocy cienkiej igły. Jest ona wykonywana w diagnostyce schorzeń między innymi:

• tarczycy;
• ślinianek;
• piersi;
• tkanek miękkich.

Badanie jest bezpieczne i zazwyczaj przeprowadzane w warunkach ambulatoryjnych. Skóra w miejscu nakłucia jest odkażana przeznaczonym do tego płynem. Nie jest to szczególnie bolesne, dlatego w większości przypadków nie ma potrzeby stosowania znieczulenia. Miejscowe znieczulenie konieczne jest w biopsji wątroby lub szpiku kostnego. Pobranie materiału trwa krótko. Najważniejsze, by w tym czasie stosować się do zaleceń lekarza.

Przy zastosowaniu różnych innych opisanych powyżej technik pobierania materiału, można oceniać praktycznie wszystkie tkanki i narządy organizmu, również wątrobę, nerki, a nawet serce i mózg. Biopsja narządów klatki piersiowej (np. płuc, opłucnej) czy jamy brzusznej wykonywana jest zwykle w warunkach szpitalnych.

Ocena pobranych komórek i tkanek oraz przeciwwskazania do wykonania biopsji

Otrzymany drogą biopsji materiał jest rozprowadzany na szkiełku, utrwalany i barwiony specjalnymi odczynnikami. Następnie może być poddany ocenie cytopatologicznej, czyli badaniu pod mikroskopem pobranych komórek (gdy materiał uzyskano metodą biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej) oraz ocenie histopatologicznej, czyli badaniu fragmentów tkanek pozwalającym na uwidocznienie komórek w ich naturalnym układzie, w jakim występowały w narządzie czy guzie (w tym celu wykonuje się m.in. biopsję gruboigłową, pobranie wycinków w czasie operacji czy zabiegu laparoskopowego).

Wynik badania to najczęściej odpowiedź na pytanie, czy oceniana zmiana ma charakter złośliwy, czy też nie. Ponadto biopsja służy do:

• rozpoznawania, oceny aktywności i zaawansowania niektórych chorób zapalnych (np. wątroby czy nerek); 
• monitorowania efektów leczenia;
• podjęcia decyzji o dalszym przebiegu operacji, jej rozległości (w przypadku biopsji wykonywanych w czasie zabiegów operacyjnych).

Przeciwskazania do przeprowadzenia biopsji są różne w zależności od tego, skąd ma być pobrany materiał do badania. Nie można wykonać biopsji wątroby u osoby, u której podejrzewa się naczyniaka, biopsja nerki natomiast przeciwskazana jest u pacjentów z podejrzeniem nowotworu bądź ciężkim nadciśnieniem tętniczym, przykłady takie można mnożyć. „Wspólnym” przeciwskazaniem dla większości rodzajów biopsji są ciężkie zaburzenia krzepnięcia krwi.