Usunięcie wyrostka robaczkowego (appendektomia)

Weryfikacja merytoryczna:

Lek. Tomasz Makos - lekarz, autor wielu publikacji dla lekarzy i pacjentów z zakresu gastroenterologii i onkologii klinicznej.

Wyrostek robaczkowy to zamknięty, wąski przewód, będący uwypukleniem jelita ślepego. Wewnętrzna wyściółka wyrostka wytwarza niewielkie ilości śluzu, który przepływa przez wyrostek do jelita ślepego. Ściany wyrostka zawierają tkankę limfatyczną, która jest częścią układu odpornościowego. Jak reszta jelita grubego, ściany wyrostka zawierają także warstwę mięśni.

Charakterystyka zapalenia wyrostka robaczkowego

Uważa się, że zapalenie wyrostka robaczkowego rozpoczyna się, gdy otwór wyrostka do jelita ślepego jest zatkany. Blokada może być spowodowana gromadzeniem się gęstego śluzu w wyrostku lub dostaniem się do niego kału. Śluz lub stolec twardnieje, staje się jak skała i blokuje otwór. Bakterie, które zwykle znajdują się w wyrostku, powodują powstanie stanu zapalnego. Inną przyczyną zapalenia wyrostka robaczkowego jest pęknięcie wyrostka robaczkowego oraz rozprzestrzenianiu się bakterii na zewnątrz. Jeśli wyrostek pęknie, zakażenie może rozprzestrzeniać się w całej jamie brzusznej, ale zwykle ogranicza się do niewielkiej okolicy wyrostka robaczkowego (tworząc wokół plastron). Zdarza się czasami, że ból, stan zapalny i objawy mogą zniknąć. Dzieje się tak głównie u osób starszych, które przyjmują antybiotyki. Najczęstszym powikłaniem jest perforacja wyrostka robaczkowego. Może doprowadzić do powstania ropnia wyrostka lub rozlanego zapalenia otrzewnej (zakażenie całej błony śluzowej jamy brzusznej i miednicy). Główną przyczyną perforacji wyrostka jest opóźnienie w diagnostyce i leczeniu. Mniej częstym powikłaniem zapalenia wyrostka robaczkowego jest niedrożność jelit. Rzadko może wystąpić posocznica – stan, w którym bakterie dostają się do krwiobiegu i wędrują do innych części organizmu. Stanowi ona stan zagrożenia życia.

Jak zdiagnozować zapalenie wyrostka robaczkowego

Głównym objawem zapalenia wyrostka robaczkowego jest ból brzucha. Ból jest początkowo rozproszony i trudno wskazać jego lokalizację. Gdy zapalenie rozwija się, rozszerza się na zewnętrzne powłoki, a następnie do błony śluzowej jamy brzusznej. Gdy dochodzi do zapalenia otrzewnej, ból się zmienia i można ograniczyć jego obszar występowania do jednego punktu. Generalnie jest to obszar pomiędzy przednim prawym kolcem kości biodrowej, a pępkiem. Nazwa tego punktu pochodzi od nazwiska doktora Charlesa McBurney’a - punkt McBurney’a. Jeżeli wyrostek pęknie i zakażenie rozprzestrzeni się na całą jamę brzuszną, ból staje się ponownie rozproszony. Nudności i wymioty mogą być również objawami zapalenia wyrostka. Diagnoza zapalenia wyrostka robaczkowego rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Pacjenci często mają podwyższoną temperaturę ciała i odczuwają tkliwość podbrzusza, gdy lekarz naciska dany obszar. Poziom białych krwinek we krwi jest podwyższony. Prześwietlenie brzucha może wykazać zaleganie stolca, które może powodować stan zapalny. W przeglądowym zdjęciu jamy brzusznej można wykazać obecność poziomów płynu w przypadku niedrożności porażennej jelit. Badanie ultrasonograficzne tylko w 50% przypadków pokazuje wyrostek, więc nie można wykluczyć zapalenia, nawet jeśli będzie on widoczny. Wlew cieniujący z barytu podawany do jelita grubego może uwidocznić na zdjęciach rentgenowskich stan zapalny. Badanie CT jest przydatne w diagnostyce zapalenia wyrostka robaczkowego i ropni wyrostka, jak również w wykluczeniu innych chorób w obrębie jamy brzusznej i miednicy, które mogą imitować zapalenie wyrostka robaczkowego.

Przebieg laparoskopii

Laparoskopia jest zabiegiem operacyjnym, w którym małe światłowodowe rurki z kamerą wprowadzane są do jamy brzusznej przez małe otwory w ścianie brzucha. Laparoskopia umożliwia bezpośredni widok na wyrostek, jak również inne narządy jamy brzusznej i miednicy. Wyrostek może być usunięty w tym samym czasie. Wadą laparoskopii, w porównaniu z USG i TK, jest to, że wymaga znieczulenia ogólnego. Służy jednak nie tylko do diagnostyki, ale także do leczenia. Jeśli diagnoza zapalenia wyrostka robaczkowego zostanie postawiona, usuwa się go. Istnieją jednak osoby, u których organizm sam radzi sobie z zapaleniem i infekcją. Osoby te otrzymują antybiotyki, a wyrostek może być usunięty w późniejszym terminie. W czasie zabiegu usuwania wyrostka wykonuje się 2-3 cm nacięcie w okolicy wyrostka. Lekarz lokalizuje wyrostek i sprawdza, czy może być on usunięty. Jeśli tak, wyrostek uwalniany jest od umocowania do brzucha i okrężnicy, następnie otwór w jelicie grubym jest zszywany. Jeżeli ropień jest obecny, ropa może być osuszona. Brzuch zostaje zamknięty.

Nowsze techniki usunięcia wyrostka robaczkowego wykorzystują laparoskop. To cienki teleskop, dołączony do kamery wideo, który umożliwia chirurgowi kontrolę wewnątrz jamy brzusznej przez małe rany. Wyrostek może zostać usunięty specjalnymi instrumentami, które mogą być wprowadzone do jamy brzusznej, podobnie jak laparoskop, przez małe nacięcia. Korzyści z techniki laparoskopowej obejmują mniej bólu pooperacyjnego i szybsze odzyskanie sprawności. Jeśli nie doszło do pęknięcia, pacjent wysyłany jest do domu w ciągu 2 dni. Jeśli doszło do niej, pobyt pacjentów w szpitalu przedłuża się.

Efekty uboczne zabiegu laparoskopii

Powikłaniem po usunięciu wyrostka może być infekcja. Objawiać się może jako zaczerwienienie i tkliwość w miejscu przecięcia i wymagać tylko antybiotyków, jeśli jest łagodna. W cięższych przypadkach wskazane są antybiotyki i leczenie operacyjne. Może pojawić się też ropień w okolicach wyrostka. Nie jest jasne, jaką rolę wyrostek robaczkowy spełnia u dorosłych, ale jego usunięcie nie powoduje długoterminowych skutków.