Przyczyny cukrzycy

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, która może pojawić się już w bardzo wczesnym wieku. Przyczyny jej powstawania są już w dużej mierze poznane. Wpływ na rozwinięcie się choroby mają zarówno czynniki środowiskowe, jak i odziedziczone predyspozycje genetyczne.

Spis treści:
  1. 1. Przyczyny cukrzycy typu 1
  2. 2. Przyczyny cukrzycy typu 2
  3. 3. Przyczyny cukrzycy typu LADA
  4. 4. Przyczyny cukrzycy typu MODY
  5. 5. Przyczyny cukrzycy ciążowej

1. Przyczyny cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1 dotyczy przede wszystkim dzieci i ludzi młodych. Co roku zapada na nią więcej niż 9 na 100 000 osób, głównie poniżej 30. roku życia. Są 2 szczyty zachorowań: między 10. a 12. oraz między 16. a 19. rokiem życia. Powodem jest niszczenie komórek ß trzustki, produkujących insulinę przez własny układ odpornościowy. Dlatego ten typ cukrzycy zalicza się do schorzeń autoimmunologicznych.

Na wszystkich komórkach organizmu znajdują się małe cząsteczki – antygeny, których skład jest charakterystyczny dla danej osoby. W trakcie rozwoju organizm uczy się je rozpoznawać jako własne, czyli nieszkodliwe. Jeżeli dostaną się do niego inne antygeny, np. na komórkach bakteryjnych, jest to odczytywane jako zagrożenie. Wówczas zaalarmowany układ odpornościowy wytwarza przeciwciała łączące się z obcym antygenem, co daje sygnał do zniszczenia takiej komórki. W chorobach autoimmunologicznych ten precyzyjny mechanizm zostaje zaburzony. Komórki walczące z patogenami mylą własne antygeny z obcymi. W ten sposób rozpoczyna się proces autoagresji.

Uważa się, że reakcje autoagresji mogą wystąpić u osób z pewnymi predyspozycjami do tego typu zaburzeń. Prawdopodobnie są one dziedziczne, dlatego cukrzyca częściej występuje w niektórych rodzinach, w innych natomiast nie jest spotykana. Oznacza to, że w naszych genach zapisane są skłonności do rozwinięcia nieprawidłowych reakcji immunologicznych. Jednak, aby powstała choroba, coś musi pobudzić układ odpornościowy do błędnego działania. Tu decydujące znaczenie mają czynniki środowiskowe. Dużą rolę przypisuje się wirusom i niektórym białkom pokarmowym.

Podejrzewa się, że niektóre wirusy (świnki, Coxackie B, cytomegalii, różyczki) po wniknięciu do komórek organizmu mogą nieznacznie modyfikować antygeny na ich powierzchni. Dlatego rozpoznawane są jako obce i niszczone. Niektóre białka znajdujące się w mleku krowim (ß-kazeina, laktoglobulina) wykazują znaczne podobieństwo do antygenów na komórkach ß trzustki. Jeżeli ustrój rozpocznie reakcję immunologiczną w odpowiedzi na te białka, w łatwy sposób może się ona rozprzestrzenić na komórki produkujące insulinę. A zatem wczesne zastąpienie karmienia piersią mlekiem krowim oraz niektóre zakażenia stwarzają ryzyko rozwinięcia cukrzycy typu 1 w późniejszym wieku.

2. Przyczyny cukrzycy typu 2

Cukrzyca typu 2 to najczęściej spotykany rodzaj cukrzycy. Dotyczy do 4% społeczeństwa w naszym kraju, ale liczba chorych ciągle się zwiększa. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że wśród przyczyn powstawania schorzenia najważniejszą rolę odgrywają uwarunkowania środowiskowe związane z trybem życia. Jednak genetyka również ma istotne znaczenie.

W 2 typie cukrzycy zaburzenia dotyczą zarówno działania insuliny, jak i jej wydzielania z wysp trzustkowych. Po rodzicach można odziedziczyć jedynie skłonności do wystąpienia obu tych problemów. Ogromne znaczenie mają czynniki zależne od nas.

Najważniejszym z nich jest otyłość brzuszna. Powoduje oporność tkanek organizmu na działanie insuliny. Wówczas glukoza nie może się przedostać do komórek, a jej stężenie we krwi rośnie. Aby temu zapobiec, trzustka produkuje więcej hormonu, co tylko chwilowo niweluje problem. Znaczny wzrost wydzielania insuliny przez wyspy (zwłaszcza gdy istnieją predyspozycje genetyczne do upośledzenia tej funkcji) doprowadza do utraty komórek ß. Skutkuje to postępującym spadkiem ilości insuliny w ustroju przy utrzymującej się oporności na jej działanie. Często towarzysząca otyłości mała aktywność fizyczna nie dość, że przyczynia się do dalszego wzrostu masy ciała, to jeszcze hamuje zużywanie glukozy w procesach energetycznych. Organizm do tego celu zaczyna wykorzystywać tłuszcze i we krwi pojawia się nadmiar wolnych kwasów tłuszczowych. Pobudzają one trzustkę do zwiększenia produkcji insuliny, przyspieszając degradację jej komórek. Powstaje błędne koło pogłębiające zaburzenia przemian węglowodanowych.

3. Przyczyny cukrzycy typu LADA

LADA (ang. latent autoimmune diabetes in adults) przejawia się zaburzeniami typowymi dla cukrzycy typu 1, ale pojawiającymi się w późniejszym wieku, zwykle między 35. a 45. rokiem życia. W tym przypadku niszczenie komórek trzustkowych również ma podłoże autoimmunologiczne, ale postępuje znacznie wolniej. Niektóre z nich mają więc szansę się zregenerować. Dlatego pierwsze objawy choroby pojawiają się dużo później. Degradacja komórek ß może trwać aż do starości, więc resztkowe wydzielanie własnej insuliny utrzymuje się dość długo. Mimo to podstawę leczenia stanowi podawanie tego hormonu.

4. Przyczyny cukrzycy typu MODY

MODY (ang. maturity onset diabetes in young) rozwija się w okresie charakterystycznym dla cukrzycy typu 1 (między 13. a 35. rokiem życia), jednak jej przebieg zbliża ją bardziej do typu 2. Przyczyną jest genetyczny defekt upośledzający wydzielanie insuliny z komórek trzustki. Choroba dziedziczy się autosomalnie dominująco, co oznacza, że każde dziecko osoby z tym typem cukrzycy ma 50% szans na rozwój schorzenia. Zaburzeniom gospodarki cukrowej mogą ponadto towarzyszyć inne nieprawidłowości: wady słuchu, układu moczowego i nerwowego.

5. Przyczyny cukrzycy ciążowej

To każde zaburzenie gospodarki cukrowej, które pierwszy raz pojawiło się podczas ciąży. Dotyka od 3 do 5% przyszłych mam. Przeważnie rozpoczyna się w drugiej połowie ciąży, ale czasami można ją rozpoznać już w I trymestrze. Przyczyną jest znaczny wzrost stężenia hormonów działających przeciwnie do insuliny (estrogenów, progesteronu, hormonów łożyska) zwłaszcza po 20. tygodniu. W efekcie transport glukozy do komórek jest utrudniony (insulinooporność), a zapotrzebowanie na hormon komórek ß trzustki znacząco rośnie. Przy pewnych predyspozycjach (genetycznych i środowiskowych) organizm kobiety nie potrafi sobie poradzić z hiperglikemią i pojawia się cukrzyca. Zazwyczaj po porodzie choroba ustępuje, ale może nawracać w kolejnych ciążach. Niestety, w blisko 1/3 przypadków po 15 latach u matki rozwija się cukrzyca typu 2.

Do czynników ryzyka rozwoju cukrzycy ciężarnych należą:

  • wielorództwo,
  • zaawansowany wiek matki więcej niż 35 lat),
  • wcześniejsze urodzenie dziecka ważącego więcej niż 4 kg,
  • urodzenie dziecka z wadą,
  • wewnątrzmaciczne obumarcie płodu,
  • nadwaga lub nadciśnienie tętnicze przed zajściem w ciążę,
  • obecność w rodzinie cukrzycy typu 2,
  • cukrzyca w poprzedniej ciąży.

Cukrzycę może wywołać wiele innych czynników. Zdarza się to jednak znacznie rzadziej. Przewlekłą hiperglikemię powodują m.in.:

  • defekty genetyczne – dotyczące funkcji komórek ß lub działania insuliny,
  • choroby trzustki – zapalenie, uraz, nowotwór, mukowiscydoza,
  • zaburzenia hormonalne – nadczynność tarczycy, choroby nadnerczy i przysadki,
  • przyjmowane leki – glikokortykosteroidy, ß-mimetyki, diuretyki tiazydowe, fenytoina,
  • zakażenia – cytomegalia, różyczka.
  • jeżeli przyczynę da się usunąć, cukrzyca również jest uleczalna.

Do wystąpienia cukrzycy przyczyniają się zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe. W rozwoju niektórych typów cukrzycy kluczową rolę odgrywają złe nawyki żywieniowe, dlatego profilaktyka tej choroby w dużej mierze opiera się na zdrowym odżywianiu i utrzymywaniu prawidłowej wagi.

Bibliografia

  • Gill G.V., Pickup J.C., Williams G. Cukrzyca - trudne pytania, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, ISBN 83-88778-13-7
  • Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
  • Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7
  • Sieradzki J. Cukrzyca - kompendium, Via Medica, Gdańsk 2009, ISBN 978-83-7555-138-9
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Pytania do specjalistów

Przyczyny tycia w przebiegu cukrzycy

Choruję na cukrzycę od 7 lat. Na początku choroby moja waga była w porządku. Mam 18 lat, ważę 66 kg przy wzroście 167. Mam pompę insulinową i przez całą dobę mam wstrzykiwany do organizmu novorapid. Czy to możliwe, że właśnie przez tę insulinę mogę tyć?

Lipodystrofia w cukrzycy

Choruję na cukrzycę od 10 lat. Ostatnio na moim brzuchu i udach w miejscach gdzie wstrzykuję insulinę pojawiły się znaczne wgłębienia. Moja pani lekarz powiedziała, że to lipodystrofia. Czy jest na to jakieś lekarstwo aby wgłębienia znikły?

Odpowiada:  Maciej Pawłowski Maciej Pawłowski
pokaż 5 następnych

Artykuły Przyczyny cukrzycy

Przyczyny cukrzycy Czy cukrzyca jest dziedziczna?

W miarę postępu cukrzycy rozwijają się powikłania, takie jak: zaburzenia wzroku, niewydolność serca, choroba wieńcowa. Leczenie nie jest w stanie im zapobiec, choć może znacznie zwolnić ich postęp. W sytuacji zaniedbań pacjenta może dojść do bardzo...

Cukrzyca a otyłość Odtwórz wideo
Przyczyny cukrzycy Cukrzyca a otyłość

Otyłości towarzyszy wiele groźnych chorób, jedną z nich jest cukrzyca. Dlaczego otyłość zwiększa ryzyko pojawienia się cukrzycy, wyjaśnia dr Agnieszka Tiuryn-Petrulewicz, diabetolog. Związek pomiędzy otyłością a cukrzycą jest najwyraźniejszy w...

Cukrzyca Objawy cukrzycy

Objawy cukrzycy, choć zdawać by się mogło, że są wyjątkowo charakterystyczne i ich pojawienie się od razu budzi podejrzenia, często bywają przez pacjentów bagatelizowane. Szczególnie problematyczne jest wykrycie cukrzycy w przypadku, kiedy...

Cukrzyca Rodzaje cukrzycy

Cukrzyca, odpowiednio leczona i pielęgnowana, nie sprawia problemów. Niestety do końca życia trzeb na nią uważać. Zaniedbana niszczy nerki, wzrok, mózg, serce i powoduje impotencję. Istnieją różne rodzaje cukrzycy. Cukrzyca typu 1 atakuje najczęściej dzieci i młodzież...

Diagnostyka cukrzycy
Cukrzyca Diagnostyka cukrzycy

Diagnostyka cukrzycy opiera się przede wszystkim na wynikach badania krwi, w której oznacza się stężenie glukozy (tzw. glikemię). Dość powszechne jest także oznaczanie poziomu glukozy w moczu (tzw. glukozuria) – nie pozwala ono jednak...

Owoce w cukrzycy
Dieta dla cukrzyków Owoce w cukrzycy

Gdy tylko nadchodzi lato, wszyscy nabieramy ochoty na świeże owoce – ale które z nich są bezpieczne dla diabetyków? Niestety nie wszystkie owoce mogą być spożywane przez cukrzyków, ze względu na dużą zawartość węglowodanów....

Dieta w cukrzycy
Cukrzyca Dieta w cukrzycy

Nie jesteśmy skazani na cukrzycę. Oprócz predyspozycji genetycznych, cukrzycy sprzyjają złe nawyki żywieniowe, brak aktywności fizycznej i stres. W wieku dojrzałym cukrzyca nie zawsze jest związana z brakiem insuliny - hormonu niezbędnego do zaopatrywania...

Badania w cukrzycy
Diagnostyka cukrzycy Badania w cukrzycy

Cukrzyca jest groźną chorobą, która niewykryta i nieleczona może powodować wiele dolegliwości zdrowotnych. Szacuje się, że aż połowa przypadków cukrzycy typu II jest niewykryta, toteż nie może być leczona. Dlatego po zaobserwowaniu objawów...

Cukrzyca Profilaktyka cukrzycy

Tak jak w przypadku każdej innej choroby - lepiej cukrzycy zapobiec na czas niż ją leczyć. W poniższym artykule znajdziesz kilka rad, jak sprawić, by cukrzyca cię ominęła, nawet jeśli jesteś w grupie ryzyka. Leczenie cukrzycy jest długotrwałe i wymaga...

Powikłania cukrzycy
Cukrzyca Powikłania cukrzycy

Powikłania cukrzycy bywają różne. Najczęściej dotyczą układu nerwowego. Ich nazwa to neuropatia. Na powikłania cukrzycy cierpi duża ilość osób chorych. Neuropatia objawia się mrowieniem rąk, biegunką, mniejszą wrażliwością na zmiany temperatury, brakiem czucia na lekki dotyk czy ukłucia.

pokaż 10 następnych