Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg (łac. asthenia crurum paraesthetica) określa się inaczej jako zespół Wittmaacka-Ekboma albo syndrom RLS (ang. restless legs syndrome). RLS należy do zaburzeń neurologicznych, które objawia się uczuciem ciężkości, zmęczenia i niepokoju nóg, szczególnie w czasie spoczynku lub snu, co zmusza chorego do ruchu, chodzenia lub poruszania kończynami, by złagodzić nieprzyjemne dolegliwości. W ten sposób przerywany sen uniemożliwia regenerację sił, a człowiek następnego dnia czuje się zmęczony i niewyspany. Zespół niespokojnych nóg występuje najczęściej po obu stronach ciała, ale zdarza się również, że tylko po jednej. Według statystyk RLS dotyka około 15% populacji, ale rzadko jest rozpoznawany. Może się ujawnić w każdym wieku.

1. Przyczyny zespołu niespokojnych nóg

Pierwsze wzmianki o zespole niespokojnych nóg podali już w 1672 roku Thomas Willis i Theodor Wittmaack, ale systematyczny opis choroby z 1945 roku zawdzięczamy szwedzkiemu neurologowi – Karlowi Axelowi Ekbomowi. Co ciekawe, mimo iż objawy zaburzenia są bardzo specyficzne i trudne do pomylenia z innymi chorobami, syndrom RLS niezwykle rzadko się diagnozuje. Zespół niespokojnych nóg pozostaje niejednokrotnie nieleczony. Jako jednostka chorobowa zespół niespokojnych nóg został ujęty w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem G25.8. Z czego wynika RLS? Źródła podają, że przyczyny zespołu niespokojnych nóg mogą mieć charakter pierwotny, czyli RLS jest dziedziczny, albo charakter wtórny, czyli RLS pojawia się jako konsekwencja innych zaburzeń neurologicznych. Szacuje się, że w ponad połowie przypadków zespół niespokojnych nóg dziedziczy się po przodkach w sposób autosomalny dominujący lub rzadziej autosomalny recesywny.

 Rodzinne występowanie choroby przyczynia się zwykle do wczesnego początku zaburzeń, zwykle około 35. roku życia. Późniejsze występowanie objawów sugeruje raczej na fakt, że RLS towarzyszy innym zaburzeniom, czyli jest wtórny do pierwotnych chorób i nieprawidłowości funkcjonowania organizmu, jak: niedobór dopaminy w prążkowiu, mocznica, cukrzyca, zaburzenia gospodarki żelazem, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekła niewydolność żylna, uszkodzenia rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych, polineuropatie, zespół piekących stóp, niewydolność nerek, stwardnienie rozsiane, stwardnienie zanikowe boczne, niedobór witaminy B12 czy choroba Friedreicha.

Zespół niespokojnych nóg może występować również w przebiegu ciąży. Syndrom RLS wymaga różnicowania przede wszystkim z nocnymi kurczami mięśniowymi, które pojawiają się często wskutek przemęczenia i niedoboru elektrolitów. Kurcze mięśniowe leczy się lekami rozluźniającymi mięśnie, co nie przynosi oczywiście poprawy w przypadku RLS. Zespół Wittmaacka-Ekboma może powstawać także pod wpływem przyjmowania różnych leków, np. antydepresantów, neuroleptyków, leków przeciwpadaczkowych, antagonistów wapnia albo w wyniku odstawienia leków nasennych i uspokajających, np. benzodiazepin lub barbituranów.

2. Objawy i rozpoznanie zespołu niespokojnych nóg

Osoby cierpiące na zespół niespokojnych nóg relacjonują przymus poruszania kończynami dolnymi (rzadziej górnymi), szczególnie kiedy odpoczywają, leżą, siedzą albo śpią. Dolegliwości są trudne do opisania słowami i dlatego, być może, chorobę diagnozuje się niezwykle rzadko. Chorzy skarżą się na nieprzyjemne doznania w nogach, dyskomfort, parestezje – kłucia, pieczenie, mrowienie, swędzenie, drętwienie, zmiany temperatury skóry nóg itp. Nieprzyjemne odczucia w nogach, np. wrażenie chodzenia mrówek pod skórą czy pienienia się krwi w żyłach, nasilają się w czasie odpoczynku, w godzinach wieczornych i nocnych. Uczucia ciężkości i niepokoju nóg lokalizują się zazwyczaj głęboko, w obrębie kości i mięśni podudzia, a mijają pod wpływem poruszania nogami lub chodzenia.

 Z racji tego, że objawy RLS osiągają apogeum w czasie kładzenia się spać lub w nocy, od północy do czwartej nad ranem, zespół niespokojnych nóg powoduje problemy z zasypianiem, przerywany sen i bezsenność. Znacznie obniża się jakość snu. Człowiek budzi się rano niewypoczęty, trudno mu się skupić nad zadaniami i staje się nieefektywny w pracy. Objawy są bardzo uporczywe, dlatego zespół niespokojnych nóg znacznie destabilizuje normalne funkcjonowanie człowieka. Syndromowi RLS często towarzyszą okresowe ruchy kończyn dolnych podczas snu (ang. Periodic Limb Movement In Sleep, PLMS), które objawiają się kilkusekundowymi, powtarzanymi ruchami kończyn w czasie snu. Chory zgina grzbietowo stopy. Czasami zgięcia obejmują staw kolanowy i biodrowy, wybudzając pacjenta ze snu.

Naukowcy opracowali szereg kryteriów rozpoznania zespołu niespokojnych nóg, takich jak:

Kryteria podstawowe (konieczne do postawienia rozpoznania):

  • występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie) w obrębie kończyn dolnych,
  • przymus ruchu (co zmniejsza nieprzyjemne wrażenia),
  • narastanie objawów w spoczynku,
  • nasilanie się objawów w godzinach wieczornych i nocnych.

Kryteria dodatkowe (ułatwiające rozpoznanie):

  • zaburzenia snu,
  • okresowe ruchy kończyn,
  • przewlekły przebieg,
  • dodatni wywiad rodzinny.

3. Leczenie zespołu niespokojnych nóg

Z racji tego, że nie ma jednorodnej przyczyny choroby trudno wypracować „uniwersalną” terapię. Czasem ludzie próbują doraźnie łagodzić nieprzyjemne doznania w nogach, np. za pomocą masażów, zimnych okładów czy naprzemiennego polewania stóp raz zimną, a drugi raz ciepłą wodą. Sukces leczenia RLS zależy od właściwego postawienia diagnozy. Jeżeli RLS ma charakter wtórny, to powinno leczyć się na początku chorobę pierwotną, która przyczyniła się do powstania zespołu niespokojnych nóg. W tym celu można uzupełniać niedobory żelaza, witaminy B12 albo walczyć z cukrzycą. 

W przypadku zespołu niespokojnych nóg zazwyczaj stosuje się leczenie objawowe. Wyrównuje się poziom dopaminy, podając choremu przed snem odpowiednie leki - najczęściej te, które są prekursorami dopaminy i działają bezpośrednio na receptory dopaminowe. Farmakoterapia obejmuje czasem też leki opioidowe albo benzodiazepiny. Do niefarmakologicznych sposobów walki z RLS zalicza się odstawienie alkoholu i kawy, zmianę trybu życia, unikanie późnych posiłków oraz stosowanie ćwiczeń relaksacyjnych przed snem. Precyzyjna diagnoza zespołu niespokojnych nóg jest niezwykle ważna nie tylko z perspektywy skuteczności leczenia, ale też z faktu, że RLS w istotny sposób upośledza jakość życia chorego – przyczynia się do bezsenności, spadku koncentracji uwagi w ciągu dnia, małej efektowności w pracy, może zaburzać pożycie seksualne, powodować konflikty rodzinne i przyczyniać się do rozwoju zaburzeń depresyjnych.

Bibliografia

  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Puszczewicz M. Wielka interna - reumatologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-62597-06-2
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3

Źródła zewnętrzne

Komentarze

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zespół niespokojnych nóg - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Zespół niespokojnych nóg
Zespół niespokojnych nóg

Lek na epilepsję w walce z zespołem niespokojnych nóg

Na spotkaniu American Academy of Neurology przedstawiono wyniki badań, według których lek na padaczkę może pomóc w terapii osób cierpiących na RLS (zespół niespokojnych nóg). Czym jest zespół niespokojnych...

Zespół niespokojnych nóg

Nowy lek na zespół niespokojnych nóg

Nowo wytworzony lek pomaga złagodzić szereg objawów towarzyszących zespołowi niespokojnych nóg. Środek został niedawno zaaprobowany przez amerykańską Agencję do spraw Żywności i Leków. Co to jest zespół niespokojnych...

Ortopedia i reumatologia

Ból nóg

Ból mięśni nóg to coraz częsta dolegliwość, która pojawia się u różnych osób, niezależnie od wieku. Uczucie zmęczonych nóg najczęściej pojawia się u kobiet, które przechodzą menopauzę. Powodem są zmiany...

Liposukcja

Liposukcja nóg

Liposukcja nóg to zabieg chirurgii estetycznej wykonywany w celu usunięcia nadmiaru tłuszczu z nóg. Odsysanie tłuszczu może obejmować biodra, boczne lub wewnętrzne strony ud, kolana lub łydki.

Ćwiczenia odchudzające

Jak schudnąć z nóg?

Jak schudnąć z nóg?

Piękne i szczupłe nogi to marzenie każdej kobiety. Przeglądając ubrania w szafie lub przymierzając w sklepie, chcemy kupić ten wymarzony rozmiar 36 lub 38. Niestety, czasami takie marzenia wymagają pewnych wyrzeczeń, a przede wszystkim systematycznego...

Antyperspiranty

Antyperspirant do nóg

Nadmierna potliwość stóp potrafi być bardzo uciążliwa. Czy za pomocą antyperspirantu można znacznie zredukować tę przykrą dolegliwość?

Okulistyka

Zespół Sjörgena

Zespół Sjörgena

Zespół Sjörgena (choroba Mikulicza-Radeckiego) to suche zapalenie rogówki i spojówek i jedna z najczęstszych chorób autoimmunologicznych. Choroba autoimmunologiczna to taka, w której organizm wytwarza sam przeciwciała...

Urologia i nefrologia

Zespół nerczycowy

Zespół nerczycowy

Zespołem nerczycowym nazywamy zespół objawów klinicznych i nieprawidłowości biochemicznych, których przyczyną jest białkomocz, powodujący utratę białka w ilości przekraczającej możliwości kompensacyjne ustroju. W przypadku osób...

Ortopedia i reumatologia

Zespół CREST

Zespół CREST

Zespół CREST to starsza nazwa ograniczonej postaci twardziny układowej – schorzenia z grupy kolagenoz. Ta odmiana twardziny układowej powoduje, że organizm produkuje zbyt duże ilości kolagenu w skórze. Choroba może dotknąć praktycznie...

Neurologia

Zespół Hornera

Zespół Hornera

Zespół Hornera tworzą objawy, które pojawiają się, gdy włókna nerwów współczulnych biegnące pomiędzy pniem mózgu a tkankami głowy zostaną uciśnięte, uszkodzone, przerwane. Może to nastąpić w wyniku urazu czaszki,...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500