Zespół niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg jest jednostką chorobową, którą można opisać jako uczucie drętwienia, swędzenia (wrażenie mrówek pod skórą), z jednoczesną nieodpartą potrzebą wstawania i poruszania się, które występuje głęboko w mięśniach, zwłaszcza pomiędzy kolanem a kostką, rzadziej w stopach, udach, ramionach. Najczęściej występuje po obu stronach ciała, ale zdarza się również, że tylko po jednej. Według statystyk zespół ten dotyka około 15% populacji, ale rzadko jest rozpoznawany. Może się ujawnić w każdym wieku.

Przyczyny zespołu niespokojnych nóg

Zespół niespokojnych nóg występuje w dwóch zasadniczych postaciach, mianowicie w postaci pierwotnej i wtórnej. Przyczyny postaci pierwotnej nie są poznane. Bierze się tu pod uwagę mutacje genetyczne, jednak nie udało się określić genu, który miałby odpowiadać za te zaburzenia. Sugerowany jest ponadto związek z niedoborami dopaminy w układzie pozapiramidowym mózgu.

Postać wtórna z kolei jest zaburzeniem, które towarzyszy innym jednostkom chorobowym. Najczęściej występuje w przebiegu mocznicy, reumatoidalnego zapalenia stawów, w niedoborach żelaza, w ciąży i jako powikłanie stosowania różnych leków (leków przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych, fenytoiny, blokerów kanału wapniowego).

Objawy zespołu niespokojnych nóg

Objawy w postaci uczucia niepokoju w kończynach pojawiają się w spoczynku, podczas siedzenia lub leżenia, a ustępują w czasie ruchu. Chory odczuwa ustawiczną potrzebę poruszania kończynami. Bardzo często objawy występują w nocy, budząc chorego ze snu i zmuszając do zginania i prostowania nogi, przez co zaburzają nocny wypoczynek i prowadzą do uczucia zmęczenia w ciągu dnia. Choroba może stać się również przyczyną trudności w zasypianiu. W postaci wtórnej stwierdza się ponadto objawy choroby podstawowej.

Często osoby cierpiące na zespół niespokojnych nóg boją się mówić o swoim problemie, ponieważ mogą zostać wyśmiane lub zlekceważone. Nie należy jednak tego przed lekarzem ukrywać.

Kryteria rozpoznania zespołu niespokojnych nóg

Naukowcy opracowali szereg kryteriów rozpoznania zespołu niespokojnych nóg, takich jak:

Kryteria podstawowe (konieczne do postawienia rozpoznania):

• występowanie nieprzyjemnych wrażeń, głównie czuciowych (mrowienie, pieczenie) w obrębie kończyn dolnych,
• przymus ruchu (co zmniejsza nieprzyjemne wrażenia),
• narastanie objawów w spoczynku,
• nasilanie się objawów w godzinach wieczornych i nocnych.

Kryteria dodatkowe (ułatwiające rozpoznanie):

• zaburzenia snu,
• okresowe ruchy kończyn,
• przewlekły przebieg,
• dodatni wywiad rodzinny.

Leczenie zespołu niespokojnych nóg

W leczeniu zaleca się modyfikację stylu życia: regularne, codzienne wykonywanie ćwiczeń fizycznych, bandażowanie nóg lub stosowanie pończoch uciskowych, ograniczenie spożycia kawy, alkoholu i nikotyny, utrzymywanie odpowiedniej higieny snu (wietrzenie sypialni przed snem, stałe godziny udawania się na spoczynek). Przed zaśnięciem warto również: pospacerować, rozciągnąć nogi, zrobić kilka przysiadów i poruszać stopami, wymasować nogi, w zależności od indywidualnych preferencji – wymyć nogi w ciepłej lub zimnej wodzie, następnie przyłożyć zimny lub ciepły kompres, położyć się na boku z poduszką między kolanami.

W przypadku postaci wtórnej zespołu należy również właściwie leczyć współistniejące schorzenia (niedobór żelaza, zapalenie stawów).

W postaciach pierwotnych stosuje się ponadto leczenie farmakologiczne. Zastosowanie mają: agoniści dopaminy (pramipeksol, ropinirol), lewodopa, kodeina (lek opioidowy), gabapentyna (działająca przeciwpadaczkowo) lub benzodiazepiny (działanie uspakajające, miorelaksacyjne, przeciwdrgawkowe, przeciwlękowe). Jeśli objawy nie występują codziennie, należy je stosować tylko doraźnie.

Choroba ma zróżnicowany przebieg i nasilenie, ale z reguły nie zaburza bardzo funkcjonowania chorego.