Zespół uzależnienia od alkoholu

Alkohol należy do najbardziej rozpowszechnionych na świecie substancji psychoaktywnych, działających tłumiąco na układ nerwowy. Alkohol daje uczucie rozluźnienia, odprężenia, prowadzi do rozhamowania poprzez zniesienie kontroli zachowania. Z przyjmowaniem alkoholu wiąże się wiele problemów społecznych i zdrowotnych. Nadużywanie alkoholu współwystępuje z różnymi patologiami życia społecznego, np. z demoralizacją dzieci, zaburzeniami życia rodzinnego, problemami finansowymi, przemocą wobec bliskich czy problemami z prawem (bójki, kradzieże, rozboje itp.). W Polsce z powodu alkoholu umiera rocznie ponad 12 tysięcy ludzi. Na czym polega zespół uzależnienia od alkoholu?

Choroba alkoholowa

Alkohol degraduje życie nie tylko osoby uzależnionej od „napojów wyskokowych”, ale także życie rodziny, bliskich, sąsiadów. Nadużywanie alkoholu stanowi w Europie drugą najczęstszą przyczynę utraty zdrowia i przedwczesnej śmierci. Statystyczny Polak spożywa rocznie około 13 litrów czystego alkoholu. Z roku na rok systematycznie obniża się wiek inicjacji alkoholowej. Na izby wytrzeźwień trafiają coraz młodsi „smakosze” alkoholu. Statystyki podają, że co trzecia kobieta w ciąży pije alkohol. I choć prasa, telewizja i różni specjaliści trąbią na alarm, mówiąc o zgubnych skutkach picia alkoholu, to wydaje się, że ludzie ignorują ich argumenty. Nie pomaga straszenie widmem chorób psychicznych czy możliwością zdegradowania sobie zdrowia, np. poprzez marskość wątroby czy ciężkie schorzenia nerek albo żołądka.

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 uznaje uzależnienie od alkoholu za jeden z rodzajów zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Diagnozę zespołu uzależnienia od alkoholu stawia grono specjalistów: lekarz psychiatra, psycholog z doświadczeniem klinicznym oraz psychoterapeuta w zakresie uzależnień. Toksykomanię alkoholową określa się najprościej jako utratę kontroli nad ilością spożywanych trunków. Choroba alkoholowa wyraża się poprzez uzależnienie psychiczne i fizyczne. Alkoholik czuje wewnętrzny przymus napicia się, który nie podlega jego woli, by zredukować nieprzyjemne doznania po odstawieniu alkoholu i dostarczyć sobie przyjemności w związku z przyjęciem substancji psychoaktywnej. W ten sposób powstaje błędne koło nałogu, z którego trudno się wyrwać.

Objawy alkoholizmu

Na zespół uzależnienia od alkoholu składa się syndrom różnych symptomów chorobowych. By zdiagnozować chorobę alkoholową, w okresie przynajmniej jednego miesiąca lub w ciągu ostatniego roku w kilkukrotnych okresach krótszych niż miesiąc muszą wystąpić przynajmniej trzy z poniższych objawów:

1. głód alkoholowy, czyli silne pragnienie lub przymus picia;
2. upośledzenie zdolności kontrolowania picia alkoholu – brak kontroli nad ilością spożywanego alkoholu, niezdolność powstrzymania się od picia i trudność w zakończeniu picia;
3. picie alkoholu w celu zminimalizowania lub zapobiegnięcia alkoholowemu zespołowi abstynencyjnemu i subiektywne przekonanie o skuteczności własnego postępowania;
4. objawy abstynencyjne po odstawieniu lub ograniczeniu spożywanego alkoholu (drżenie mięśni, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, nudności, wymioty, biegunka, zaburzenia snu, niepokój, lęk, obniżenie nastroju, drażliwość, rozszerzenie źrenic, nadmierna potliwość itp.);
5. zwiększona tolerancja na przyjmowane dawki etanolu – dla oczekiwanego efektu potrzeba spożywać większe ilości alkoholu niż na początku picia;
6. koncentracja życia wokół picia alkoholu i rezygnowanie z alternatywnych zainteresowań oraz obowiązków;
7. zawężenie repertuaru zachowań związanych z przyjmowaniem alkoholu do jednego-dwóch wzorców;
8. uporczywe picie alkoholu, mimo świadomości szkodliwego wpływu alkoholu na zdrowie i życie rodziny.

Problem z alkoholem pojawia się wówczas, gdy systematycznie rośnie ilość i częstotliwość spożywania alkoholu, a samo picie wykracza poza akceptowany „wzorzec kulturowy” i staje się „lekarstwem” na stres, smutek, samotność, lęk i przygnębienie. Problem pojawia się również wtedy, gdy alkoholu nadużywają kobiety w ciąży, matki karmiące piersią, kierowcy prowadzący samochody albo kiedy alkohol łączy się z lekami, co uprawdopodabnia ryzyko zatrucia i nasila zjawisko upojenia. Otoczenie powinno zwracać uwagę także na tzw. zjawisko „klinowania”, czyli zapijania przykrych skutków wcześniejszego picia.

Pojęcie i fazy alkoholizmu

Pojęcie alkoholizmu chronicznego wprowadził do słownika Magnus Huss w 1849 roku. W 1960 roku pojawiła się publikacja amerykańskiego lekarza Elvina Mortona Jellineka pt. „Koncepcja alkoholizmu jako choroby”, w której autor przedstawił, w jaki sposób dochodzi do pogłębiania się uzależniania od alkoholu. Jellinek wyodrębnił cztery fazy choroby alkoholowej:

1. faza prealkoholowa (wstępna) – początek ma charakter konwencjonalnego stylu picia. Stopniowo wzrasta tolerancja na dawki etanolu i człowiek odkrywa, że dzięki alkoholowi nie tylko doświadcza się przyjemnych doznań, ale też można znieść przykre stany emocjonalne;
2. faza ostrzegawcza – pojawiają się palimpsesty, czyli luki pamięciowe;
3. faza krytyczna – utrata kontroli nad piciem;
4. faza przewlekła – wielodniowe ciągi alkoholowe.

Inną typologię alkoholizmu zaproponował Komitet Ekspertów dla Spraw Alkoholizmu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Według tej klasyfikacji, toksykomania alkoholowa może być różnicowana na:

• epizodyczne picie nadmierne – pojawiają się okresy, w których człowiek nadużywa alkoholu, ale są to okresy krótkie, oddzielone od siebie dłuższymi przerwami czasowymi;
• nawykowe picie nadmierne – człowiek nadużywa alkoholu w sposób systematyczny i regularny, ale nie traci jeszcze kontroli nad sobą;
• nałóg alkoholowy – psychiczne i fizyczne uzależnienie od alkoholu, w którym zwiększa się tolerancja na przyjmowane dawki oraz pojawiają się symptomy zespołu abstynencyjnego. Człowiek traci kontrolę nad ilością spożywanego alkoholu, pije więcej i częściej, nie potrafi przestać pić (tzw. alkoholizm przewlekły). Widać powikłania alkoholizmu w postaci dolegliwości somatycznych i zaburzeń psychicznych;
• alkoholizm inny i nieokreślony – wszystkie przypadki alkoholizmu, które nie dają się zaklasyfikować do żadnej z powyższych kategorii, np. nadużywanie alkoholu na tle psychicznym.

Mimo świadomości zgubnych skutków alkoholizmu, wiele osób nie potrafi przestać pić i wyrwać się z sideł degradującego nałogu, chociaż inni wyciągają pomocną dłoń. Jeżeli ktoś nie chce sam sobie pomóc, nikt mu nie pomoże. Czasami jedynym wyjściem z patowej sytuacji jest przymusowe leczenie odwykowe.