Przejdź na WP

TSH - cel, normy, interpretacja, wady

TSH to skrócona nazwa hormonu tyreotropowego. Hormon TSH wydziela przysadka mózgowa. TSH oddziałuje na tarczycę – pobudza ją do produkcji innych hormonów: tyroksyny i trójjodotyroniny. Badanie w kierunku poziomu hormonu TSH pozwala ocenić, w jakim stopniu prawidłowo funkcjonuje gruczoł tarczycowy.

Zobacz film: "Badania krwi - TSH"

spis treści

1. TSH - definicja

TSH, czyli tyreotropina, a właściwie hormon tyreotropowy jest wytwarzany przez przedni płat przysadki mózgowej. Głównym zadaniem TSH jest pobudzanie tarczycy do produkcji hormonów. Hormony tarczycy są bardzo ważne dla funkcjonowania całego organizmu, ponieważ regulują czynności większości tkanek i kontrolują metabolizm komórek.

Poziom TSH jest regulowany przez podwzgórze. W podwzgórzu syntetyzowany jest hormom tyreoliberyna (TRH), który stymuluje produkcję TSH. Podwzgórze, przysadka mózgowa i tarczyca są ze sobą powiązane na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Im więcej TSH wydzielanego przez przysadkę, tym więcej hormonów wydzielanych przez tarczycę. Wysokie stężenie hormonów tarczycy w organizmie hamuje wydzielanie TSH, ponieważ oddziałują bezpośrednio na komórki przysadki i osłabiają tempo wydzielania TSH. Działają też na obniżenie poziomu TRH.

TSH wpływa na tworzenie się i wydzielanie hormonów tarczycy - tyroksyny (T4) i trókjodotyroniny (T3), a także kalcytoniny.

2. TSH - cel

TSH świadczy o potencjalnych chorobach tarczycy. Choroby tarczycy, z racji częstości ich występowania, to problem społeczny - szczególnie w grupie kobiet. Dlatego też główną rolę w ich diagnozowaniu odgrywa lekarz pierwszego kontaktu.

Jego zadaniem jest wykrycie nieprawidłowości w funkcji tarczycy i odesłanie pacjenta do specjalisty endokrynologa w celu dalszej diagnostyki. Pomóc mają w tym przede wszystkim dokładnie zebrany wywiad oraz wyniki badań laboratoryjnych – w szczególności oznaczenie poziomu hormonów tarczycy.

Oznaczenie poziomu TSH to tylko jedno z badań, które w diagnostyce schorzeń tarczycy może zlecać lekarz pierwszego kontaktu. Jednak już podstawowe badanie stężenia TSH pozwala mu podejrzewać daną chorobę.

Tarczyca, podwzgórze i przysadka są ściśle ze sobą powiązane zależnościami hormonalnymi. Produkcja hormonów tarczycy odbywa się pod wpływem wydzielanego przez przysadkę mózgową, pod kontrolą podwzgórza, hormonu tyreotropiny (TSH). Tarczyca produkuje tyroksynę – T4, która przekształcana jest w T3, oraz trójjodotyroninę – T3. To właśnie trójjodotyronina jest właściwym, najaktywniejszym hormonem tarczycy pobudzającym metabolizm organizmu.

5 znaków, które świadczą o tym, że twoje hormony nie pracują prawidłowo
5 znaków, które świadczą o tym, że twoje hormony nie pracują prawidłowo [6 zdjęć]

Praca hormonów wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. To właśnie one są odpowiedzialne za wahania...

zobacz galerię

Te hormony tarczycy w dużej części istnieją we krwi jako formy związane z białkami transportującymi. Białka te mogą zaburzać wynik badania hormonów tarczycy, więc lepiej jest prowadzić oznaczenia formy wolnej tych hormonów: fT3 i fT4. Produkcję tych hormonów w tarczycy wyzwala TSH (tyreotropina) – hormon wytwarzany w przysadce mózgowej.

Wydzielanie TSH jest hamowane na zasadzie ujemnej pętli sprzężenia zwrotnego przez hormony tarczycy (ściśle fT3). Dlatego przy nadmiarze hormonów tarczycy poziom TSH maleje, przy niedoborze – mamy podwyższone TSH. Badanie T3 i T4 (czyli hormony związane z białkami krwi) rzadko jest wykonywane, jako niewiele wnoszące.

W opinii specjalistów to właśnie wynik badania TSH jest najczulszym wskaźnikiem mówiącym o wydzielaniu hormonów przez tarczycę i to od TSH powinniśmy rozpocząć diagnostykę chorób tarczycy. W przypadku wyniku badania TSH poniżej normy należy podejrzewać nadczynność tarczycy. Dzieje się tak, gdyż hormony tarczycy są i tak produkowane w nadmiarze i nie potrzeba dodatkowej stymulacji przez TSH.

3. TSH - kiedy wykonać badanie?

Oznaczenie poziomu TSH we krwi wykonuje się przy podejrzeniu niedoczynności lub nadczynności tarczycy. Lekarz może je zlecić, gdy u pacjenta występują następujące objawy: biegunka, zaburzenia rytmu serca, niepokój, pobudzenie i poddenerwowanie, nagła utrata wagi, zaparcia, obrzęki, nagłe przybranie na wadze, osłabienie, zmiany skórne, problemy z paznokciami i włosami.

Oznaczenie TSH wykonuje się również w badaniach przesiewowych noworodków, przy monitorowaniu terapii z użyciem hormonów tarczycy oraz w diagnostyce niepłodności u kobiet.

3.1. TSH - jak wygląda badanie?

Materiałem do badań jest surowica krwi. Badanie TSH polega na pobraniu krwi ze zgięcia żyły łokciowej. Przed badaniem pacjent powinien być na czczo przez co najmniej 8 godzin. Czas oczekiwania na wyniki wynosi zwykle jeden dzień. Badanie, wykonywane ze skierowaniem jest bezpłatne. W innym przypadku koszt badania wynosi od 18 do 30 zł w zależności od laboratorium.

4. TSH - normy

TSH należy zinterpretować w oparciu o normy przedstawione na wyniku. Zwykle nie ma potrzeby wykonywania od razu pełnej diagnostyki hormonalnej. Najpierw lekarz zleca zwykle badanie stężenia TSH. Podwzgórze i przysadka mózgowa są bardzo czułe na zmiany stężeń hormonów tarczycy i nawet na niewielkie ich wahania odpowiadają obniżonym lub podwyższonym TSH.

Kiedy w badaniu okaże się, że wynik TSH nie mieści się w granicach normy, konieczne jest oznaczenie tzw. wolnych hormonów tarczycy, czyli wolnej trijodotyroniny (fT3), a przede wszystkim wolnej tyroksyny (fT4). Pozwala to na dokładną ocenę zaburzeń czynności tarczycy.

Zakresy wartości prawidłowych w badaniu TSH, czyli tzw. normy TSH mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane było badanie TSH. Norma TSH przyjęta przez dane laboratorium, zależy od metody pomiaru stężenia TSH. Dlatego poziom TSH zawsze powinien być interpretowany w oparciu o podane na wydruku wyników normy TSH. Orientacyjne wartości oznaczenia hormonów i zakres ich norm:

  • TSH - 0,4-4,0 mIU/l ;
  • fT3 - 2,25-6 pmol/l (1,5-4 ng/l);
  • fT4 - 10-25 pmol/l (8-20 ng/l).

ZOBACZ TAKŻE:

Oprócz wstępnej oceny czynności tarczycy w oparciu o normy TSH, oznaczenie w badaniu TSH jest przydatne także w kilku innych sytuacjach: w badaniach przesiewowych w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy wykonywanych u noworodków w pierwszych dniach życia, w ocenie skuteczności leczenia hormonami tarczycy oraz w ocenie efektów leczenia w nadczynności tarczycy.

5. TSH - interpretacja

TSH poniżej dolnej granicy normy oraz podwyższenie wartości fT4 lub fT3 i fT4 (bardzo rzadko podwyższone jest samo fT3) to typowe odzwierciedlenie nadczynności tarczycy (wynikającej z choroby tarczycy) w badaniach hormonalnych. Sytuacja jest odwrotna w przypadku niedoczynności tarczycy, wówczas mamy podwyższone TSH, a obniżone jest stężenie fT4.

Kiedy w badaniu podwyższone TSH przekracza górną granicę normy TSH, a stężenie hormonów tarczycy utrzymuje się w granicach wartości prawidłowych, mówimy o tzw. subklinicznej niedoczynności tarczycy. Może być to pierwszy sygnał rozwijającej się choroby tarczycy (np. choroby Hashimoto).

Analogicznie – obniżone stężenie TSH w połączeniu z prawidłowymi stężeniami hormonów tarczycy wskazuje na subkliniczną nadczynność tarczycy. Może być ona wstępem do każdej choroby przebiegającej z nadczynnością tarczycy, często jednak nie udaje się ustalić jej przyczyny.

Zobacz także:

6. TSH - nadmiar

Wysokie stężenie TSH świadczy zwykle o pierwotnej niedoczynności tarczycy. Ma ona miejsce, gdy przysadka mózgowa próbuje pobudzić tarczycę do wydzielania hormonów, ale tarczyca z jakiegoś powodu nie jest w stanie produkować ich w odpowiedniej ilości. Wysokie TSH może również świadczyć o niedoczynności trzeciorzędowej. Nadmiar TSH we krwi może również sugerować:

  • pierwotną niedoczynność kory nadnerczy,
  • gruczolaka przysadki mózgowej,
  • choroby genetyczne,
  • przyjmowanie określonych leków, np. interferonu, tyreostatyków lub leków zawierających jod.

Niedoczynność tarczycy jest szczególnie groźna dla kobiet w ciąży. Może powodować poronienia lub przedwczesny poród.

Objawami niedoczynności tarczycy są: ciągłe zmęczenie, uczucie zimna, senność, bóle głowy i bóle stawów, obrzęki twarzy i szyi, niekontrolowane przybieranie na wadze, zatrzymanie wody w organizmie, spadki nastroju prowadzące nawet do depresji, kłopoty z pamięcią i zaburzenia koncentracji, spadek libido i problemy z cyklem menstruacyjnym, suchość i świąd skóry, impotencja, męczliwość wysiłkowa i spłycony oddech.

7. TSH - niedobór

Niskie stężenie TSH najczęściej świadczy o nadczynności tarczycy. Może również pojawić się w przypadku niedoczynności przysadki, która nazywana jest wtórną niedoczynnością tarczycy. Niskie TSH może też sugerować chorobę Gravesa-Basedowa lub rozwój wola guzkowego toksycznego. Niedobór TSH można również powiązać z ostrym zespołem psychiatrycznym, podeszłym wiekiem, zespołem pozatarczycowym oraz przyjmowaniem glikokortykosteroidów, dopaminy, fenylotainy i amiodaronu.

Do objawów nadczynności tarczycy należą: nerwowość, rozdrażnienie i huśtawki nastrojów, nadmierna potliwość i duszności, zaparcia i biegunki, obrzęk nóg i drżenie rąk, swędzące zmiany na skórze, nadwrażliwość na wysokie temperatury, przyśpieszona akcja serca i kołatanie serca, zaburzenia miesiączkowania.

Nadczynność tarczycy u kobiet w ciąży jest bardzo niebezpieczna. Może wywołać poważne wady rozwojowe dziecka, dotyczące układu kostnego i nerwowego.

8. TSH - wady

TSH nie jest niestety metodą pozbawioną wad. Podstawowym ograniczeniem wyniku badania TSH jest fakt, że stężenie TSH w czasie zmienia się dość powoli. Z tego powodu badanie TSH nie nadaje się do powtarzanego co kilka dni monitorowania czynności tarczycy czy do oceny skuteczności leczenia. Dodatkowym minusem wyników badania TSH jest duża ilość fałszywych wyników TSH (najczęściej zaniżonych).

Przyczyny zaniżenia wyniku TSH mogą być następujące: zażywane leki, takie jak sterydy, preparaty przeciw chorobie Parkinsona, głodzenie oraz przewlekłe schorzenia – niewydolność serca, a nawet zaburzenia psychiatryczne. TSH w ciąży również będzie niższe. Mimo to warto sprawdzać poziom TSH w ciąży, ponieważ jeżeli matka cierpi na niedoczynność tarczycy, to stan ten może wpływać bardzo niekorzystnie na rozwijające się w jej łonie dziecko.

Natomiast wpływ na wysokie TSH mogą mieć choroby nadnerczy, a także czas trwania procesu wracania do zdrowia po infekcjach oraz choroby przewlekłe (np. niewydolność krążenia).

Następny artykuł: Relaks

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy