Strach i lęk

Strach i lęk

Obniżony nastój, złe samopoczucie i izolacja to najczęstsze objawy depresji. Jeśli nie podejmie się w porę odpowiedniego leczenia taka choroba może...

Zaburzenia somatyczne w rozumieniu potocznym traktuje się synonimicznie i używa do określenia sytuacji, w której człowiek się czegoś boi. W terminologii psychologicznej uczucie lęku i strachu to odmienne stany emocjonalne. Strach pojawia się w obliczu realnego zagrożenia, natomiast lęk ma charakter irracjonalny, wynika bowiem z wyobrażonego niebezpieczeństwa albo przewidywanego zagrożenia. Lęk to najbardziej rozpowszechniony objaw psychopatologiczny. Występuje w nerwicach, psychozach i zaburzeniach nastroju. Jak zdefiniować lęk, a jak – strach? Jakie są podobieństwa, a jakie różnice między tymi negatywnymi emocjami?

Polecane wideo:

1. Lęk a zaburzenia psychiczne

Istnieją cztery grupy zaburzeń, w których strach i lęk stanowią główny objaw chorobowy. Strach różni się od lęku tym, że powstaje w obecności konkretnego, zagrażającego obiektu. Do zaburzeń związanych ze strachem należą:

  • fobie – dana osoba okazuje strach wobec konkretnego bodźca, np. psów, przy czym obawa jest nieproporcjonalnie wielka w stosunku do rzeczywistego zagrożenia, jakie dany obiekt może stworzyć;
  • zespół stresu pourazowego – dana osoba cierpi z powodu lęku, depresji, uczucia odrętwienia i stałego odtwarzania traumy po przeżyciu jakiejś katastrofy, przekraczającej swą miarą zwykłe ludzkie cierpienia.

Do zaburzeń związanych z lękiem należą:

  • zespół paniki – osoba doznaje nagłych i krótkotrwałych, obezwładniających napadów lęku, przeradzającego się w silną obawę i przerażenie;
  • zespół uogólnionego lęku – jednostka odczuwa chroniczny lęk, utrzymujący się nawet miesiącami.

W obu przypadkach zaburzeń lękowych brakuje konkretnego niebezpieczeństwa czy obiektu, który mógłby zagrażać danej osobie.

2. Elementy składowe strachu

Gdy doświadczamy zagrożenia, przechodzimy różne zmiany somatyczne i emocjonalne, które razem tworzą reakcję strachu. Reakcja strachu składa się z czterech różnych elementów.

Składniki strachu Charakterystyka składnika
składniki poznawcze – oczekiwania związane z zagrażającą szkodą myśli o zagrażającej szkodzie; wyolbrzymianie rzeczywistej wielkości niebezpieczeństwa; wzrost wrażliwości sensorycznej i uwagi
składniki somatyczne – reakcja alarmowa ciała na grożące niebezpieczeństwo i zmiany w wyglądzie zewnętrznym bladość skóry; gęsia skórka; wzrost napięcia mięśniowego; mimika wyrażająca strach; wzrost tętna; obkurczenie śledziony; przyspieszony oddech; rozszerzenie naczyń obwodowych; suchość w ustach; wzrost adrenaliny we krwi; wstrzymanie perystaltyki jelit; przyspieszona akcja serca; rozszerzenie źrenic
składniki emocjonalne – uczucia silnej obawy, przerażenia, paniki poczucie ściskania w żołądku; dreszcze; niepokój; uczucie przestrachu; przeczulenie
składniki behawioralne – ucieczka lub walka spadek apetytu; wzrost reakcji awersyjnych; wycofanie; unikanie; zastyganie w bezruchu; agresja; drażliwość

Warto pamiętać, że nie wszystkie komponenty reakcji strachu muszą się pojawić.

Mogą wystąpić tylko niektóre z nich i to w różnej konfiguracji. Im więcej objawów świadczących o destabilizacji funkcjonowania człowieka, tym pewniej można mówić o strachu. Lęk natomiast pojawia się jako ostrzeżenie przed wyolbrzymionym zagrożeniem. Owo niebezpieczeństwo może być prawdziwe i rzeczywiście może zaistnieć, ale ma charakter subiektywny, bowiem powstaje w naszej wyobraźni – to wewnętrzne poczucie niemające odzwierciedlenia w rzeczywistości.

3. Podobieństwa i różnice między strachem a lękiem

Lęk ma te same cztery składniki, co strach, z jedną różnicą – poznawczym komponentem strachu jest spodziewanie się jasno określonego, konkretnego zagrożenia, gdy tymczasem poznawczym składnikiem lęku jest oczekiwanie zagrożenia o znacznie bardziej mglistym charakterze. „Coś okropnego może mi się przydarzyć” – to zasadniczy wątek myślowy w zespole paniki czy zespole lęku uogólnionego. Somatyczny składnik lęku jest ten sam, co w przypadku strachu, a więc pojawiają się elementy reakcji alarmowej. Podobnie behawioralne składniki lęku i strachu niczym się nie różnią – uruchomione zostają reakcje typu „walcz” lub „uciekaj”. Jednak w przypadku lęku obiekt, od którego ofiara powinna się wyzwolić, uniknąć go lub zaatakować, jest pozbawiony konkretnej formy. Tak więc strach osadzony zostaje w rzeczywistości, może być odpowiedzią na wyolbrzymione, ale prawdziwe zagrożenie, natomiast lęk należy do sfery irracjonalności, a jego źródło ma charakter nieokreślonego bliżej niebezpieczeństwa.

Natężenie strachu oczywiście może ulegać zmianie. Akceptujemy swoją reakcję strachu, gdy jest proporcjonalna do wielkości zagrożenia. Jeżeli przerasta rzeczywisty stopień niebezpieczeństwa, mówimy, że to fobia. Strach jest czymś normalnym, fobia – nie. Obie reakcje mieszczą się na tym samym kontinuum, lecz różnią się natężeniem reakcji. Ponadto psychologowie różnicują lęk jako cechę i jako stan. Stan lęku pojawia się jako krótkotrwała reakcja, np. podczas ataków paniki. Niektórzy jednak mają predyspozycje do odczuwania lęku, np. osoby neurotyczne albo o osobowości unikającej. Wówczas mówimy o lęku jako cesze. Warto pamiętać, że lęk pełni funkcję adaptacyjną, bo pojawia się jako zapowiedź zagrożenia. Przygotowuje do mobilizacji sił organizmu w razie wystąpienia niebezpieczeństwa i pomaga walczyć z przeciwnościami losu. Patologia zaczyna się, gdy lęk zamiast służyć przetrwaniu, destabilizuje jakość funkcjonowania jednostki. Wówczas należy poszukać wsparcia i popracować nad odpornością na stres.

Bibliografia

  • Seligman M.E., Walker E.F., Rosenhan D.L., Psychopatologia, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2003, ISBN 83-7298-441-7.

Nerwica i lęki

Polecane wideo:

Komentarze (1)
~Świat według Neo
~Świat według Neo

Niestety wiele osób żyje z lękiem. Często widzę jak ludzie boją się mówić o pozytywach swojej sytuacji, aby nie zapeszyć dobrej passy. Warto pomagać sobie i innym w panowaniu nad strachem i zwalczaniu lęku, bo to są wielkie przyczyny, które znacznie hamują nasz potencjał. Polecam również ten post: http://swiatwedlugneo.blogspot.co.at/2015/06/jesli-oposcisz-gowe-i-zamkniesz-oczy.html?m=1

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Nerwica i lęki
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Nerwica i lęki
Nerwica i lęki

Ćwiczenia a napady paniki

Ćwiczenia a napady paniki

Regularne ćwiczenia mogą być alternatywą lub pomocniczą strategią w terapii farmakologicznej, a także psychoterapii, mających na celu zwalczanie niekontrolowanych napadów strachu. Już w tym momencie wiadomo, że ćwiczenia są pomocne w leczeniu osób cierpiących...

Nerwica i lęki

Czym różni się nerwica od innych zaburzeń psychicznych?

Czym różni się nerwica od innych zaburzeń psychicznych?

Nerwica to długotrwałe zaburzenie psychiczne, które cechuje się takimi objawami jak: lęk, fobie, obsesje i zaburzenia sprawności seksualnej. Podczas (...) to schorzenia o podłożu psychicznym. Czynniki wpływające na...

Nerwica i lęki

Gry terapeutyczne

Gry terapeutyczne

Naukowcy wymyślili nową generację gier komputerowych, które znajdą zastosowanie w terapii lękowej.

Nerwica i lęki

Nerwica - kiedy warto udać się do specjalisty

Nerwica - kiedy warto udać się do specjalisty

Osoba cierpiąca na zaburzenia psychiczne przez bardzo długi okres rozwoju swojej choroby może nie zdawać sobie sprawy z istnienia nieprawidłowości w swoim zachowaniu i stara się bądź znaleźć usprawiedliwienie dla swoich poczynań, lub uważa, że to osoby...

Nerwica i lęki

Leczenie depresji u dzieci

Leczenie depresji u dzieci

, które są zauważalne u dorosłych. Typowe zachowania u dzieci z zaburzeniami psychicznymi, to: problemy w szkole, fobie i lęki, niechęć do zabawy i przebywania

Nerwica i lęki

Czy nerwica żołądka to choroba psychiczna?

Czy nerwica żołądka to choroba psychiczna?

, czyli płynące z ciała.   Lęk przyczyną zaburzeń Stereotyp osoby chorej psychicznie powoli się zmienia, jednak wciąż łączy (...) starają się doszukiwać w sobie chorób somatycznych i ciężko jest im uwierzyć,...

Nerwica i lęki

Zaburzenia adaptacyjne

Zaburzenia adaptacyjne

. Wśród charakterystycznych symptomów chorobowych wymienia się: nastrój depresyjny, lęk i niepokój, zamartwianie się, skłonność do dramatyzowania, wybuchy

Nerwica i lęki

Gry komputerowe wyleczą nas z lęków

Stres i presja, jakim jesteśmy poddawani każdego dnia, często ujawniają się w postaci różnorodnych lęków i nerwic. Leczy się je przeważnie (...) i wirtualnej rzeczywistości, pozwalając pacjentom w bezpieczny sposób stanąć...

Nerwica i lęki

Co to jest klaustrofobia?

Klaustrofobia to jeden z rodzajów fobii specyficznych. Manifestuje się w postaci irracjonalnego lęku przed przebywaniem w małych, ciasnych (...) pomieszczeniach. Klaustrofobia stanowi przeciwieństwo agorafobii - patologicznego lęku...

Nerwica i lęki

Lęk przed ciemnością

Lęk przed ciemnością należy do głównych lęków małych dzieci. Jest to lęk rozwojowy, z którego z czasem dziecko wyrasta i uczy się zasypiać (...) bez konieczności palenia światła w pokoju przez całą noc....

Sprawdź, czy grożą Ci te choroby