Zaburzenia osobowości

Osobowość paranoiczna, osobowość depresyjna, osobowość schizoidalna, osobowość narcystyczna – to tylko niektóre rodzaje zaburzeń osobowościowych. Zaburzenia osobowości zostały zebrane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F60. Mówiąc o osobach chorych psychicznie, zazwyczaj przywołuje się obraz ludzi niedostosowanych społecznie, niepotrafiących radzić sobie z wyzwaniami życiowymi i zawodowymi, mającymi problemy z tożsamością oraz niepewnymi w kontaktach z innymi. Współczesnej psychopatologii często trudno sprecyzować, czym w istocie są zaburzenia osobowości m.in. ze względu na niejasności etiologiczne i nieprecyzyjność terminologiczną.

Polecane wideo:

1. Co to jest osobowość?

Aby móc mówić o zaburzeniach osobowości, na początku należy rozstrzygnąć, czym jest osobowość. W fachowej literaturze psychologicznej można znaleźć mnóstwo różnych definicji osobowości w zależności od podejścia do natury ludzkiej (szkoła psychodynamiczna, behawioryzm, psychologia poznawcza, psychologia humanistyczno-egzystencjalna, model systemowy czy biomedyczny). Zasadniczo daje się wyróżnić cztery wyznaczniki definicyjne osobowości:

Czytaj także:

  • osobowość jako wytwór i specyficzny styl przystosowania – osobowość to dynamiczna organizacja psychofizycznych systemów jednostki, które determinują jej specyficzny sposób przystosowania się do otoczenia;
  • osobowość jako coś, co indywidualizuje człowieka – osobowość to zorganizowany system, funkcjonująca całość nawyków, dyspozycji, postaw uczuciowych, które wyraźnie odróżniają jednostkę od innych członków grupy;
  • osobowość jako coś, co poddaje się obserwacji – osobowość to suma aktywności jednostki, które można badać za pomocą obserwacji dokonywanej przez rzetelnego obserwatora; osobowość to jedynie końcowy wytwór systemu nawyków jednostki;
  • osobowość jako wewnętrzne procesy i struktury – osobowość to jednolita psychiczna organizacja ludzkiej istoty na określonym etapie jej rozwoju, obejmująca: charakter, intelekt, temperament, uzdolnienia, postawy moralne i wszelkie inne postawy wytworzone w ciągu życia jednostki.

W ramach psychicznego funkcjonowania jednostki dochodzi do zmian polegających na powstawaniu coraz bardziej złożonych funkcji psychicznych (dynamizmów), poprzez które „Ja” jednostki uzyskuje możliwość coraz lepszego spełniania swoich funkcji. Rozwój osobowości to pojawianie się coraz wyższych dynamizmów zachowania, dojrzewanie funkcji „Ja” i takie przeorganizowanie całości, które przenosi organizację osobową na wyższy poziom, zapewniając lepsze zharmonizowanie jej dynamizmów, większą świadomość, tożsamość i autonomię.

Jakie czynniki mają wpływ na kształtowanie się osobowości? Do najważniejszych źródeł rozwoju osobowości zalicza się:

  • wczesnodziecięce doświadczenia,
  • modelujące zachowania osób dorosłych,
  • typ układu nerwowego,
  • styl wychowawczy rodziny,
  • inne środowiska wychowawcze, np. szkoła,
  • czynniki kulturowe,
  • decyzje okresu dojrzewania.

2. Charakterystyka zaburzeń osobowości

Zaburzenia osobowości, obok psychoz, to sztandarowy przykład tego, co przeciętny człowiek rozumie pod pojęciem „choroby psychiczne”. Do głównych cech zaburzeń osobowości zalicza się:

  • głęboko zakorzenione i utrwalone wzorce zachowań (od dzieciństwa lub młodości),
  • mało elastyczne reakcje na różnorodne sytuacje indywidualne i społeczne,
  • skrajne lub znaczące odmienności w porównaniu z przeciętnym w danej kulturze sposobem spostrzegania, myślenia, odczuwania i odnoszenia się do innych,
  • obejmowanie wiele zakresów funkcjonowania psychologicznego (emocje, postawy, myślenie, pobudliwość, kontrola popędów itp.),
  • związek z subiektywnym cierpieniem (distresem) oraz trudnościami w osiągnięciach życiowych.

Zaburzenia osobowości pojawiają się w okresie późnego dzieciństwa lub w wieku młodzieńczym i trwają nadal w wieku dojrzałym. Właściwe rozpoznanie zaburzeń osobowości jest więc mało prawdopodobne przed 16 czy 17 rokiem życia. Najczęściej wyróżnia się dwie kategorie zaburzeń osobowości:

  • zaburzenia struktury osobowości, np. osobowość nieprawidłowa, niedojrzała,
  • zaburzenia cech osobowości, np. osobowość schizoidalna, paranoiczna.

Według kryterium dominującego zespołu cech osobowości, w ICD-10 wyróżniono osiem głównych typów zaburzeń osobowości.

RODZAJ ZABURZENIA GŁÓWNE OBJAWY
osobowość paranoiczna

podejrzliwość i stała tendencja do zniekształcania codziennych doświadczeń, nadmierna wrażliwość na niepowodzenie, długotrwałe przeżywanie przykrości (noszenie urazu), sztywne poczucie własnych praw, nieuzasadnione podejrzenia dotyczące wierności partnera, spiskowe teorie wyjaśniania zdarzeń, postawa ksobna

osobowość schizoidalna

znikomość działań służących przyjemności, chłód emocjonalny, spłycenie uczuciowości, niska zdolność wyrażania uczuć, niezainteresowanie pochwałami i krytyką, słabe zainteresowanie doświadczeniami seksualnymi, preferowanie samotnictwa, brak bliskich przyjaciół, pochłonięcie fantazjowaniem i introspekcją, mała wrażliwość na konwencje społeczne, anhedonia

osobowość dyssocjalna

nieliczenie się z uczuciami innych, silna postawa nieodpowiedzialności oraz lekceważenia norm i reguł społecznych, niemożność utrzymania stałych związków, niska tolerancja na frustrację, niezdolność do przeżywania poczucia winy, niezdolność do korzystania z doświadczeń (kar), obwinianie innych i racjonalizowanie własnych zachowań, które są źródłem konfliktu, nadmierna wrażliwość, agresja, ślepota moralna

osobowość chwiejna emocjonalnie

wyróżniono dwa typy: typ impulsywny – brak kontroli działań impulsywnych, gwałtowne reakcje na krytykę, niestabilność emocjonalna, behawioralne eksplozje; typ borderline (z pogranicza) – labilność emocjonalna, impulsywność, brak samokontroli, zaburzony obraz siebie, uczucie pustki wewnętrznej, problemy tożsamości, wchodzenie w intensywne i niestabilne związki, kryzysy emocjonalne połączone z chęcią uniknięcia porzucenia i samouszkodzeniami

osobowość histrioniczna

dramatyzowanie, przesadny wyraz emocjonalny, uleganie sugestiom, płytka i chwiejna uczuciowość, poszukiwanie wrażeń i docenienia, koncentracja na atrakcyjności fizycznej, stosowanie manipulacji emocjonalnej, egocentryzm, niestosowna uwodzicielskość

osobowość anankastyczna (kompulsyjno-obsesyjna)

nadmiar wrażliwości i ostrożności, pochłonięcie przez szczegóły i regulaminy, perfekcjonizm przeszkadzający w wykonaniu zadań, nadmierna skrupulatność, sztywność i upór, oczekiwanie podporządkowania, niechciane myśli i impulsy

osobowość unikająca albo lękliwa

uporczywe uczucie napięcia i niepokoju, poczucie niższości i niedopasowania, dopatrywanie się krytyki i odrzucenia, niechęć do bliskich związków, unikanie kontaktów społecznych z obawy przed odrzuceniem, nadwrażliwość na krytykę, chorobliwa nieśmiałość

osobowość zależna

pozwalanie innym na decyzje w ważnych osobistych sprawach, podporządkowanie własnych potrzeb innym, niechęć do stawiania nawet racjonalnych wymagań osobom, od których jest się zależnym, obawa przed opuszczeniem, ograniczona zdolność do podejmowania decyzji w codzienności, astenia, postrzeganie siebie jako bezradnego, nadmierna uległość

Inne zaburzenia osobowości obejmują:

  • osobowość niedojrzałą – infantylność przeżywania, brak dojrzałych sposobów adaptacji i zaspokajania potrzeb, brak integracji, dziecięce reakcje, brak samokontroli i odpowiedzialności za siebie, dążenie do natychmiastowego uzyskania przyjemności;
  • osobowość ekscentryczną – przesadny i wyższościowy styl zachowania;
  • osobowość typu „haltlose” – brak zahamowań i kontroli popędów, niepowstrzymywanie pragnień i impulsów, nieprzestrzeganie zasad moralnych;
  • osobowość narcystyczną – zawyżona ocena własnej wartości, roszczeniowość, zazdrość, brak empatii, potrzeba nadmiernego podziwu, pochłonięcie przez wyobrażenia o sukcesie i wspaniałości, oczekiwanie szczególnie korzystnego traktowania, arogancja;
  • osobowość bierno-agresywną – wrogość wyrażana poprzez bierność, nieuzasadniony krytycyzm lub lekceważenie autorytetów, drażliwość w sytuacji prośby o zrobienie czegoś, blokowanie wysiłków współdziałania podejmowanych przez inne osoby, nieustępliwość, ponurość, niezadowolenie, bierny opór;
  • osobowość psychoneurotyczną – predyspozycje do zaburzeń nerwicowych, nieadekwatność mechanizmów obronnych, słabe ego, brak odporności i elastyczności, wrażliwość emocjonalna, naiwność.

3. Leczenie zaburzeń osobowości

Do podstawowych metod leczenia zaburzeń osobowości zalicza się psychoterapię grupową i indywidualną, których efektywność waha się w granicach 40-64%. Bez względu na nurt psychoterapeutyczny najbardziej polecana przez psychiatrów jest psychoterapia wglądowa, chociaż bardzo dobre efekty daje również psychoterapia długoterminowa zorientowana analitycznie oraz podejście behawioralno-poznawcze. Psychoterapia to jedyna metoda leczenia, która demaskuje przyczyny, a nie tylko objawy zaburzeń osobowości. Wymaga ona jednak od psychoterapeuty dużego doświadczenia, wprawy, wglądu w siebie i swoje problemy oraz stałej superwizji.

Psychoterapia osoby z zaburzeniami osobowości powinna obejmować również terapię małżeńską i terapię rodzinną. Skuteczność stosowanych metod leczenia zależy od patogenezy, obrazu klinicznego, głębokości zaburzeń, stopnia trwałości i nasilenia zaburzonych cech, przebiegu choroby oraz dynamiki zmian. Choroby psychiczne (np. nerwice, psychozy), w tym zaburzenia osobowości, są leczone objawowo, czyli farmakologicznie. Psychiatrzy zalecają czasami stosowanie leków psychotropowych, uspokajających, przeciwlękowych czy obniżających napięcie.

Bibliografia

  • Zimbardo P.G., Johnson R.L., McCann V., Psychologia – kluczowe koncepcje. Psychologia osobowości, PWN, Warszawa 2010, ISBN 978-83-01-16396-9.

Zdrowie psychiczne

Komentarze (15)
~gkmmmklp
~gkmmmklp

@~Mmf: p I masz rację ;) Ja przez wiele lat się leczyłam i terapie mnie wepchnęły w jeszcze gorsze bagno :) Teraz jestem wrakiem człowieka. Myślę, że najlepszą terapią jest znalezienie bratniej duszy, przyjaciela (jak zwał, tak zwał). A co do olewania społeczeństwa - odludki też są fajne i potrzebne. Witaj w klubie ;) Przecież nie każdy musi być super uspołeczniony i towarzyski. Gorzej, jak człowiek popada w nadmierną izolację - ale to niekoniecznie musi być objaw zaburzeń osobowości. To może wynikać ze zwykłej, poczciwej depresji.

Odpowiedz
~n.n.n.
~n.n.n.

@~Adam Korzenecki: Chyba chodzi o psychopatów i socjopatów. Czasem rzeczywiście ktoś może mieć takie zaburzenia. Tyle, że te nazwy są nieraz wykorzystywane dla usprawiedliwienia zwykłych egoistów... może się mylę, ale takie mam wrażenie. Zresztą wykorzystywanie ludzi do własnych celów nie jest raczej objawem choroby, tylko świadomym czynieniem zła... Nawet jeżeli ktoś ma tendencje psychopatyczne - to przecież posiada rozum i zdolność logicznego myślenia. I kierując się rozumem i chłodną logiką potrafi chyba wywnioskować, że jak kogoś wykorzystuje, to czyni źle... przecież do moralnego postępowaia nie potrzeba emocji. Rozum wystarczy. To samo z sumieniem - ono też jest kształtowane rozumem. Czyli krótko mówiąc, nawet człowiek o tendencjach psychopatycznych może być dobry, moralny... Nie jego wina, że nie umie np. współczuć. Ale jeśli krzywdzi ludzi, to jak najbardziej jest jego winą. Nie wiem, jak można takiemu komuś pomóc... bo taka osoba raczej zdaje sobie sprawę ze swojego postępowania. I to ona musi wykazać chęć zmiany... Też znam kogoś takiego. Traktuje wszystkich jak przedmioty, zabaweczki do zaspokajania swoich samolubnych zachcianek. I robi to świadomie, z premedytacją. Niektórzy tłumaczyli jej, że rani ludzi - ale ona się tym nie przejmuje.Ona CHCE być taka, jest z tego dumna. Na szczęście sporo jej ofiar już się ocknęło i wyrwały z jej sideł... ogólnie sporo ludzi za nią nie przepadają (choć ona tego pewnie nie dostrzega, zatopiona w iluzji własnej doskonałości). Jedyna szansa na zmianę to to, że może kiedyś spadnie z tych obłoczków. Tak wygląda przypadek tej osoby, którą znam. Ale może ta osoba o której Ty mówisz jest inna i będzie starała się zmienić... ale to ona musi chcieć. Udawać emocji nie musi, byleby nie wykorzystywała ludzi...

Odpowiedz
~krkl
~krkl

@~ALU: Te łatki jak to nazywasz są po to żeby psychoterapeuta mógł się zorientować w funkcjonowaniu pacjenta i dobrać odpowiednią terapię. Uwzględniają bagaż doświadczeń i cechy osobowościowe każdego pacjenta i nie szufladkują generalizując. Owszem, terapia jest trudna, co nie oznacza, że nie pomaga. Nie zdiagnozuje się zaburzeń osobowości jedynie na podstawie aktualnie występujących trudności.

Odpowiedz
~ALU
~ALU

@~abc: Zgadzam się z tobą w 100%. Powyższe pojęcia to zbyt tabelaryczna próba zaszufladkowania ludzi. Każdy z nas jest inny i inne będą przyczyny jego kłopotów życiowych oraz ewentualnego nieprzystosowania. Np Ktos traci pracę po 25 latach w jednej firmie i nagle wali sie jemu świat, czasem życie rodzinne i osobiste i naprawdę ciężko jest sie ogarnąć z tym na jakiejś terapii. Gdzie ten człowiek pójdzie w tych czasach i jak on ma teraz żyć? Nie lubię przyklejania łatek w psychologii bo każdy człowiek jest inny oraz wartościowy!

Odpowiedz
~ktoś
~ktoś

@~wrażliwa i nieśmiała: Cały sens w tym by osoba mogła powiedzieć, że jest jej dobrze z samym sobą, a ludzie którzy są z nią, że jest im dobrze z nią. Do tego dodaje się zaradność życiowa i już maz pojęcie osoby zdrowej psychicznie. Mimo, że ludzi o ww. cechach uważa się za zdrowych to każdy z nas ma jakieś słabości, lęki i swoją "piętę Achillesa". Nie da się każdego z nas wpisać w jakiś konkretny wzorzec, dlatego psychiatria w ostatnich dziesięcioleciach rozwija się i stara wyodrębniać coraz to nowsze (dokładniejsze) wzorce, tak by jak najdokładniej wyodrębnić jednostki zaburzeniowe. Każdy z psychiatrów zdaje sobie sprawę ponadto z tego, że sam może kiedyś trafić na oddział zamknięty. Pomimo stosunkowo dużej wiedzy o naszym umyśle nikt nigdy do końca nie wie co "kryje" się w umyśle każdego z nas. Wszyscy jesteśmy TYLKO ludźmi, a psychoterapeuci po prostu chcą pomóć żyć tym, którzy z tym życiem (chwilowo lub notorycznie) sobie nie radzą, tak by mogli poczuć względny komfort psychiczny - bo o to w tym wszystkim naprawdę chodzi.

Odpowiedz
~Adam Korzenecki
~Adam Korzenecki

"Większość wydaje się funkcjonować normalnie. Uczą się, jak się zachowywać, żeby się dostosować do zasad obowiązujących w społeczeństwie. Mogą być prawdziwymi prymusami, ale w środku nie potrafią być tacy jak inni. Brak im empatii, nie rozumieją uczuć innych ludzi. Cały ich świat i wszystkie myśli kręcą się wokół nich samych, a to, jak głęboko wchodzą w interakcje z otoczeniem, zależy od tego, jak dobrze nauczą się udawać emocje, których się od nich oczekuje w różnych okolicznościach. Ale do końca nigdy im się nie udaje. Zawsze słychać fałszywy ton, zwłaszcza że nie potrafią nawiązywać bliskich i trwałych relacji. Często wykorzystują ludzi dla własnych celów, a kiedy przestaje im się udawać, szukają następnej ofiary. Nie robią sobie w związku z tym żadnych wyrzutów, nie mają żadnego poczucia winy." Camilla Lackberg, Pogromca Lwów O jakiej chorobie mówi dokładnie ten cytat?? Niestety z taką osobą miałem do czynienia 4 lata i wychowuje mojego syna i chciałbym jej pomóc...

Odpowiedz
~Mmf
~Mmf

No spoko... Mam zaburzenia osobowości, bo tak kiedyś stwierdzono, ale nie leczę tego. Oprócz dwóch to reszta pasuje jak ulał. Czyli co? Jest ze mną tragicznie niż źle?? Nie morduję ludzi a tym bardziej zwierząt, nie krzywdzę nikogo, mam po prostu wywalone na społeczność. Może nie na wszystkich, ale większość. Tzn.jak się dzieje coś złego, to pomogę... Pokrzywdzonym. To co w takim razie? Szpital psychiatryczny...?? Faszerowanie Psychotropami?

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zaburzenia osobowości
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Zaburzenia osobowości
Zaburzenia osobowości

Zaburzenia dysocjacyjne - zdjęcie

Zaburzenia dysocjacyjne - zdjęcie

Zaburzenia te związane są z występowaniem dwóch odrębnych osobowości u jednej osoby. Obie osobowości nie są zależne od siebie.

Zaburzenia osobowości

Objawy paranoi

Objawy paranoi

objawia się zespół paranoiczny? Czy na to zaburzenie osobowości składa się tylko podejrzliwość i urojenia prześladowcze? Przyczyny paranoi Zaburzenia urojeniowe to złożone...

Zaburzenia osobowości

Osobowość dyssocjalna

Praca z dzieckiem z ADHD i jego środowiskiem jako jednostka chorobowa została ujęta w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F60.2. Zaburzenia osobowości o charakterze dyssocjalnym...

Zaburzenia osobowości

Syndrom jerozolimski - dziwne zaburzenie psychiczne

Syndrom jerozolimski - dziwne zaburzenie psychiczne

, to nie jest też nowe. Po raz pierwszy opisał je w 1937 roku Heinz Herman -psychiatra mieszkający na terenach dzisiejszego Izraela. Zaburzenie to swoją nazwę zawdzięcza innemu (...) ani osób cierpiących na zaburzenia...

Zaburzenia osobowości

Osobowość unikająca

Osobowość unikająca (łac. personalitas anxifera) to zaburzenie osobowości, które manifestuje się w zachowaniu skrajną nieśmiałością i introwertyzmem (...) zaburzenie osobowości,...

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia nawyków i popędów

zaburzenia osobowości typu dyssocjalnego. Do rozpoznania hazardu patologicznego konieczne jest stwierdzenie dwóch lub więcej epizodów uczestnictwa w grach (...) zabawy z ogniem i chorobliwą żądzę podpalania należy różnicować...

Zaburzenia osobowości

Osobowość histrioniczna

Osobowość histrioniczna albo inaczej histrioniczne zaburzenia osobowości zostały ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (...) pustka. Histrioniczne zaburzenia...

Zaburzenia osobowości

Osobowość anankastyczna

Termin "osobowość anankastyczna" brzmi dość zagadkowo dla przeciętnego człowieka. Na czym polegają zaburzenia osobowości tego typu? Człowiek o cechach anankastycznych wykazuje nadmierną dbałość o porządek,...

Zaburzenia osobowości

Osobowość zależna

Zaburzenie osobowości zależnej (ang. Dependent Personality Disorder) określano dawniej jako asteniczne zaburzenie osobowości. Inne nazwy osobowości zależnej to zaburzenie...

Zaburzenia osobowości

Ikony "Gwiezdnych wojen" oczami psychiatrów

Ikony "Gwiezdnych wojen" oczami psychiatrów

Brytyjscy psychiatrzy, chcąc sprawić, żeby zajęcia dla studentów były bardziej atrakcyjne, pokazują, na czym polegają częste zaburzenia psychiczne za pomocą postaci z "Gwiezdnych wojen". Są przy tym zgodni: prawie wszystkie postaci z...

Sprawdź, czy grożą Ci te choroby