Fobie

Pająki, jazda metrem albo windą, lot samolotem, otwarta przestrzeń, burza, ciemność, wysokość oraz inne sytuacje normalnie nie wzbudzają u zdrowych osób paniki. Jednak nie u osób z fobią. Fobia to nadmierny lęk przed konkretnymi sytuacjami, zjawiskami i przedmiotami, które normalnie nie są niebezpieczne. W wyniku odczuwania silnego lęku chory unika takich sytuacji, a gdy jednak to się nie uda, może wpaść w panikę. Na szczęście obecnie istnieją metody skutecznej walki z tego typu zaburzeniami lękowymi. Czym są fobie i jak je leczyć?

Polecane wideo:

Specyfika fobii

Każdy z nas się czegoś boi, brzydzi się czymś, ale nie świadczy to jeszcze o fobii, ponieważ taki lęk jest pograniczem normy. W przypadku fobii jest on na tyle silny, że wyraźnie upośledza życie i funkcjonowanie społeczne chorego. Wystąpienie takiego strachu nie podlega kontroli pacjenta, nie pomagają także wyjaśnienia, uspokojenie. U jednego chorego może występować kilka fobii lub są one pojedyncze, czasem współistnieją z innymi zaburzeniami psychicznymi. Niekiedy obserwuje się jednoczesne współistnienie nasilonego niepokoju i obniżonego nastroju.

Słowo „fobia” pochodzi z języka greckiego (gr. phóbos) i oznacza strach, lęk. Fobie należą do zaburzeń nerwicowych. Wszyscy się czegoś boimy, gdyż strach jest bardzo przydatną reakcją organizmu, która chroni nas przed potencjalnym zagrożeniem. Strach pełni rolę adaptacyjną, natomiast lęk najczęściej pojawia się w konfrontacji z czymś, co obiektywnie nie jest niebezpieczne. Lęk fobiczny jest bardzo uporczywy i zwykle wywołuje ataki paniki. Chory na fobię ma świadomość irracjonalności swoich obaw, ale nie potrafi nad nimi zapanować.

Przyczyny fobii

Nie do końca wiadomo, co przyczynia się do rozwoju reakcji fobicznej. Wśród prób zdemaskowania przyczyn fobii dominują trzy stanowiska:

  • wyjaśnienie behawiorystyczne – fobia powstaje na bazie warunkowania klasycznego. Osoba chora na fobię nauczyła się bać danej sytuacji czy przedmiotu, bo skojarzyła je z niebezpieczeństwem. Dziecko może zacząć bać się pająków, kiedy jest straszone nimi w dzieciństwie. Fobia może wykształcić się też wskutek modelowania – dziecko może bać się wody, obserwując reakcje lękowe u rodziców, którzy boją się pływać. Fobia może powstać też z powodu traumy i urazu psychicznego przeżytego w dzieciństwie – dziecko pogryzione przez psa może w życiu dorosłym panicznie bać się tych czworonogów;
  • wyjaśnienie psychodynamiczne – źródłem fobii jest nieświadomość i takie mechanizmy, jak projekcja czy przeniesienie agresji na inny obiekt. Zagrożenie wywołują własne niechciane myśli i emocje (np. agresja), które przypisuje się obiektowi, jaki wywołuje lęk;
  • wyjaśnienie ewolucyjne – postawa lękowa wynika z repertuaru genowego. Fobia pełni rolę przystosowawczą, gdyż np. lęk przed jadowitymi owadami czy pająkami zapewniał przetrwanie gatunku i umożliwiał reprodukcję. Podejście ewolucjonistyczne zakłada, że każdy z nas nosi w sobie zadatki fobii, tylko nie u każdego się one ujawniają.

Objawy fobii

Objawem osiowym zaburzeń lękowych w postaci fobii jest lęk wywoływany przez pewne określone sytuacje i przedmioty, które obiektywnie nie zagrażają. Lęk może przybrać postać lekkiego niepokoju do pełnego przerażenia. Lęku nie zmniejsza fakt, że inne osoby nie uważają danej sytuacji za niebezpieczną czy zagrażającą. Nawet myśl o znalezieniu się w sytuacji fobicznej zazwyczaj powoduje wystąpienie lęku antycypacyjnego (tzw. lęku przed lękiem). Fobie wykazują tendencję do współwystępowania z depresją i napadami paniki. Do charakterystycznych symptomów fobii zalicza się:

W skrajnych przypadkach stres towarzyszący fobii może doprowadzić do stanów przedzawałowych, ustania akcji serca i wylewów.

Rodzaje fobii

Europejska klasyfikacja zaburzeń psychicznych ICD-10 wyróżnia kilka rodzajów fobii: agorafobię, fobie społeczne i fobie izolowane. Z kolei DSM-IV dzieli fobie na specyficzne (dotyczące zwierząt, przedmiotów, zranień, krwi itp.) oraz fobie sytuacyjne (związane z lękiem przed wykonaniem jakiejś czynności na oczach innych ludzi).

Agorafobia

Najczęstszym typem fobii jest agorafobia, czyli lęk przed otwartą przestrzenią oraz sytuacjami, które uniemożliwiają ucieczkę do bezpiecznego miejsca. Strach dotyczy najczęściej tego, że może stać się coś nieoczekiwanego, niebezpiecznego, a w pobliżu nie będzie nikogo bliskiego, by udzielił pomocy. Chory boi się wyjść z domu, pójść do hipermarketu, przebywać w tłumie, podróżować samotnie pociągiem czy autobusem. Agorafobia może rozwinąć się jako skutek zespołu lęku napadowego, po gwałtownych napadach lęku. Oba zaburzenia mogą objawiać się podobnymi symptomami z zakresu układu autonomicznego. Występują także w innych chorobach psychicznych i czasem jako komplikacja chorób somatycznych. Agorafobia może prowadzić do znacznego upośledzenia życia, wycofania się chorego z wszelkiej aktywności, rozpadu więzi społecznych, a nawet wycofania się z pracy i przejścia na rentę inwalidzką.

Fobie społeczne

Fobie społeczne często rozpoczynają się w okresie dorastania i koncentrują się wokół obawy przed oceną przez innych ludzi skupionych w stosunkowo małych grupach. Fobie społeczne prowadzą do unikania sytuacji społecznych. Odmiennie niż większość innych fobii, fobie społeczne są jednakowo częste u mężczyzn i u kobiet. Mogą mieć charakter określony (np. ograniczają się do jedzenia w miejscach publicznych) albo rozlany, obejmując niemal wszystkie sytuacje społeczne poza kręgiem najbliższej rodziny. Socjofobie wiążą się zwykle z niską samooceną i lękiem przed krytyką. W krańcowych przypadkach fobia społeczna może doprowadzić do całkowitej izolacji społecznej.

Fobie izolowane

Fobie swoiste dotyczą wysoce specyficznych sytuacji i przedmiotów. Istnieje kilkaset fobii specyficznych. Należą do nich m.in.:

  • klaustrofobia – lęk przed zamkniętymi i ciasnymi pomieszczeniami,
  • keraunofobia – lęk przed piorunami,
  • astrafobia – lęk przed błyskawicami,
  • karcinofobia – lęk przed nowotworem,
  • zoofobia – lęk przed zwierzętami,
  • arachnofobia – lęk przed pająkami,
  • ofidiofobia – lęk przed wężami,
  • akrofobia – lęk wysokości,
  • mysofobia – lęk przed zabrudzeniami,
  • rodentofobia – lęk przed gryzoniami,
  • kynofobia – lęk przed psami,
  • ailurofobia – lęk przed kotami,
  • bakteriofobia – lęk przed bakteriami,
  • hemofobia – lęk przed krwią,
  • tanatofobia – lęk przed śmiercią,
  • nyktofobia – lęk przed ciemnością,
  • odontofobia – lęk przed dentystą,
  • triskaidekafobia – lęk przed liczbą 13,
  • ablutofobia – lęk przed kąpielą,
  • antropofobia – lęk przed ludźmi,
  • hydrofobia – lęk przed wodą,
  • belonofobia – lęk przed ostrymi przedmiotami,
  • erotofobia – lęk przed różnego rodzaju aspektami seksualności,
  • homofobia – lęk przed homoseksualizmem,
  • tokofobia – lęk przed ciążą i porodem,
  • ksenofobia – lęk przed obcymi ludźmi,
  • emetofobia – lęk przed wymiotowaniem,
  • katotrofobia – lęk przed lustrami,
  • pekatofobia – lęk przed grzechem,
  • talasofobia – lęk przed morzem.

Leczenie fobii

Fobia dobrze poddaje się leczeniu psychoterapią behawioralną, która stopniowo „oswaja” chorego z jego lękami. Czasem pomocne jest zastosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, np. imipraminy, lub inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Do klasycznych metod walki z fobiami należą: systematyczna desensytyzacja (odwrażliwianie), zanurzanie, terapia implozywna (szokowa), techniki relaksacyjne i terapia psychodynamiczna, dążąca do odkrycia symbolicznego znaczenia fobii. Niekiedy pomocna okazuje się psychoedukacja i dostarczanie wiedzy na temat obiektu, który wzbudza lęk, np. pracownicy ogrodów zoologicznych uczą, które węże są jadowite, jak się zachowują, kiedy chcą zaatakować itp. Czasami stosuje się kompleksowe leczenie, polegające na połączeniu leczenia farmakologicznego z metodami psychoterapeutycznymi.

Bibliografia

  • Bilikiewicz A., (red.), Kompendium psychiatrii, psychoterapii, medycyny psychosomatycznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3091-9.
  • Kępiński A. Lęk, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002, ISBN 83-08-03225-7.
  • Krzyżowski J., Stany lękowe, Medyk, Warszawa 2005, ISBN 83-89745-06-2.
  • Olszewski J., O zaradności obezwładnionych lękiem. Osoby z nerwicowymi zaburzeniami lękowymi a stres, UMCS, Lublin 2010, ISBN 978-83-227-3122-2.

Nerwica i lęki

Komentarze (4)
~tony
~tony ponad rok temu

Kiedys czytalem ksiazkie ,,Wycisz strach,, McKinnon Pauline jest tam napisane, ze gdy czlowiek zyje przez dlugi czas w STRESIE jego cialo staje sie napiete i wtedy moze przyjsc chwila w ktorej czujemy lek, strach, a my zrzucamy wine na cos co mialo miejsce w danej chwili i tak czasem rodzi sie fobia. A przyczyna jest to ze jestesmy spieci przez dlugotrwaly STRES.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Fobie
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Fobie
Fobie

Najdziwniejsze fobie świata - prezentacja edukacyjna

Najdziwniejsze fobie świata - prezentacja edukacyjna

Dziwne lęki Większość ludzi ma pewne podświadome lęki przed otaczającym światem. Niezależnie od tego, czy jest to strach przed pająkami, lataniem samolotem, występami publicznymi czy przed małymi pomieszczeniami. Podczas gdy te lęki są dość powszechne,...

Fobie

Najdziwniejsze fobie na świecie

Najdziwniejsze fobie na świecie

Fobofobia - lęk przed strachem Czy można bać się lęku? Okazuje się, że tak. Fobofobia jest strachem przed własnymi fobiami. To paradoks, który polega na tym, że boimy się bać, a myśl o tym, że lęk może nas sparaliżować, nakręca błędne koło i choć dotknięty...

Fobie

Czego boimy się najbardziej?

Czego boimy się najbardziej?

Różnica pomiędzy strachem a fobią Strach to reakcja obronna organizmu przed niebezpieczeństwem. Z kolei fobie zazwyczaj nie mają wiele wspólnego

Fobie

Fobia szkolna

Fobia szkolna

Fobia szkolna, nazywana także skolionofobią lub didaskaleinofobią, bywa często przez rodziców bagatelizowana, nierozpoznawana i utożsamiana z lenistwem dziecka lub nieuzasadnioną niechęcią do szkoły. Tymczasem szkoła może wywoływać autentyczny lęk, z...

Fobie

Nietypowe rodzaje fobii

natrętnego lęku. Dla porządku wyróżnia się klasy fobii. Są to np. fobie dotyczące zwierząt, czy fobie sytuacyjne. Fobie przed zwierzętami Fobie odnoszące (...) - lęk przed wszami. Fobie...

Fobie

Ksenofobia

Ksenofobia to strach przed ludźmi, którzy z jakichś powodów są uznani za obcych - może tu chodzić o narodowość, rasę, pochodzenie, wyznanie, orientację seksualną, język, kulturę czy subkulturę. Inną formą ksenofobii jest niechęć do obcych wpływów. Lęk...

Fobie

Terapia fobii

Fobie to jedno z zaburzeń lękowych, charakteryzujące się patologicznym strachem przed jakimś obiektem lub sytuacją. Istnieje wiele rodzajów fobii (...) . Behawioryzm wnosi bowiem, że fobie to efekt uczenia się lęku, dlatego...

Fobie

Hydrofobia

lękowe, fobie (w tym hydrofobię), a także: objawy nihilistyczne - przekonanie o nieistnieniu własnego organu ciała, siebie lub świata zewnętrznego (...) . Fobie specyficzne, w tym hydrofobia, wywołują nieuzasadniony,...

Fobie

Jak pokonać lęk wysokości?

Jak pokonać lęk wysokości?

. Oddychaj. Osoby cierpiące na różnego rodzaju fobie, w sytuacjach wywołujących lęk najczęściej zapominają o oddychaniu. To sprawia, że panika wrasta