Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Grzybica stóp

Grzybica stóp to zakażenie grzybami dotykające podeszew stóp i przestrzeni międzypalcowych. Wywołują ją różne rodzaje grzybów, najczęściej tzw. dermatofity, a konkretniej dwa gatunki − o nazwie Trichophyton rubrum (60% zakażeń) i Trichophyton mentagrophytes var. Interdigitale (25% zakażeń). Grzyb o nazwie Trichophyton rubrum odpowiada za większość przypadków przewlekłego zakażenia. Infekcja grzybicza może dotyczyć nie tylko powierzchni skóry. W przypadkach nieleczonych często konsekwencją grzybicy stóp bywa grzybica paznokci. Aktualnie szacuje się, że grzybica stóp występuje u około 15 do 30% społeczeństwa i stanowi istotny problem kliniczny oraz społeczny.

1. Przyczyny grzybicy stóp

Grzybica rozprzestrzenia się w miejscach, które są ciepłe i wilgotne. Dlatego główna przyczyna grzybicy stóp to przede wszystkim nieodpowiednia higiena stóp, która powoduje nadmierne zawilgocenie i przegrzewanie stóp. Może to być na przykład efektem niedostatecznego wycierania stóp po kąpieli, noszenia ciasnego obuwia, skarpet ze sztucznych tkanin. Szczególnie narażone są osoby aktywne zawodowo, które większość dnia spędzają w butach ściśle przylegających do stóp, wykonanych ze sztucznego tworzywa (sztucznej skóry, gumy itp.). Dodatkowym czynnikiem są także zadrapania, urazy na stopach, które umożliwiają grzybom wniknięcie w głąb naskórka. Jeśli dodamy do tego częste korzystanie z publicznego basenu, łaźni czy sauny, zakażenie jest bardzo prawdopodobne. Predyspozycje do rozwoju grzybicy mogą być także dziedziczne.

Warto nadmienić, że na grzybicę stóp częściej chorują mężczyźni, osoby z nadmierną potliwością, w podeszłym wieku oraz z nadwagą lub otyłością. Większe narażenie na infekcje dotyczy kobiet w ciąży, osób stosujących niektóre leki (np. sterydy lub leki immunosupresyjne) oraz pacjentów ze schorzeniami reumatycznymi oraz nowotworami, po przeszczepach.

Co istotne, grzybica bardzo często dotyka osób z cukrzycą oraz chorobami obwodowych naczyń żylnych lub tętniczych (np. miażdżyca kończyn dolnych). Jest to związane z zaburzeniami regulacji temperatury skóry, jej niedokrwieniem oraz większą skłonnością do mikrourazów.

2. Objawy grzybicy stóp

Chorzy na grzybicę stóp najczęściej skarżą się na:

  • łuszczącą się skórę podeszwy stóp,
  • pęcherzyki i grudki pojawiające się na bocznych powierzchniach palców i między palcami,
  • świąd stóp,
  • zaczerwienienie stóp,
  • nadmierne pocenie się stóp.

Zmiany skórne o dramatyczniejszym przebiegu, jak pękanie skóry oraz tworzenie się ran oraz owrzodzeń pojawiają się w przypadku zaawansowanej grzybicy. U niektórych osób, zwłaszcza o obniżonej odporności (np. pacjentów z AIDS, cukrzycą, chorobami nowotworowymi, zażywających przewlekle leki osłabiające odporność, czyli leki immunosupresyjne oraz kortykosterydy) grzybica stóp może spowodować powikłania, takie jak zapalenie tkanek głębiej położonych pod skórą, gorączkę, zapalenie naczyń chłonnych.

Grzybica stóp nie jest schorzeniem jednorodnym, to znaczy może przybierać różne postaci w zależności od pacjenta. Dlatego też wyróżnia się kilka rodzajów grzybic stóp: 

  • Odmiana międzypalcowa – zmiany skórne najczęściej dotyczą przestrzeni międzypalcowych między IV a V palcem stopy, ale również między palcem III a IV, ale oczywiście zmiany mogą przejść na inne przestrzenie międzypalcowe oraz na całą stopę. Skóra jest zaczerwieniona, może się łuszczyć, sprawiać wrażenie wilgotnej. Często występuje świąd, pieczenie, nieprzyjemny zapach, wydzielina. Zmiany mogą przechodzić także na podeszwę oraz powierzchnię grzbietową stopy. Postać międzypalcowa często stanowi punkt wyjścia dla grzybicy paznokci.
  • Odmiana potnicowa – zmiany charakteryzują się występowaniem drobnych, licznych pęcherzyków lub krost, które mogą się zlewać w większe pęcherze. Zmiany najczęściej dotyczą podeszwowej części stóp. Pęcherzyki mogą pękać, skóra złuszczać się, co może być przyczyną silnego swędzenia. Pęknięte zmiany skórne mogą ulegać wtórnym zakażeniom bakteryjnym. Sygnałem, że doszło do zakażenia bakteryjnego jest zmiana zabarwienia wydzieliny z przezroczystej na białawą lub żółtawą (ropna).
  • Odmiana złuszczająca – zmiany mają wygląd ognisk nadmiernego rogowacenia skóry. Skóra jest twarda, gruba, mało elastyczna, ma skłonność do pękania. Świąd jest stosunkowo niewielki. Zmianom tym towarzyszy często grzybica paznokci.
  • Odmiana wrzodziejąca – jest to bardzo rzadka postać grzybicy stóp, która dotyczy najczęściej chorych na cukrzycę. Jak sama nazwa wskazuje, zmiany skórne mają charakter owrzodzeń.
  • Odmiana z odczynem alergicznym – zakażeniu towarzyszą silnie wyrażone objawy alergii. Może pojawić się zaczerwienienie, swędzenie, grudki.

Grzybicy stóp często może towarzyszyć grzybica paznokci. Grzybice paznokci stanowią najczęstszą, wśród grzybic, przyczynę zgłaszania się pacjentów do lekarza. Choroba ta dotyczy przede wszystkim osób w wieku podeszłym ze względu na wolniejszy u nich wzrost płytki paznokciowej i zaburzenia ukrwienia części obwodowych kończyn. Czynnikiem sprawczym są, podobnie jak w przypadku grzybicy stóp, grzyby z gatunku Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes, a także grzyb pleśniowy – Scopulariopsis brevicaulis (głównie zakażenia paznokci palców stóp) i gatunki z rodzaju Candida.

Zakażenia gatunkami rodzaju Trichophyton charakteryzują się biało-żółtą, matową, łatwo kruszącą się płytką paznokciową. Brzeg paznokcia jest postrzępiony, a stopniowe jego oddzielanie się uwidacznia łożysko pokryte masami rogowymi naskórka. Ostatecznie dochodzi do zajęcia przez grzybnię łożyska paznokcia, stałego zajmowania odrastającej płytki aż do całkowitego jej zniszczenia. Choroba charakteryzuje się przewlekłym przebiegiem z występowaniem różnych etapów zmian na kilku płytkach paznokciowych.

Zakażenie spowodowane przez Scopulariopsis brevicaulis przebiega łagodniej od zakażenia dermatofitowego i dotyczy głównie paznokci paluchów ludzi starszych. Rozwija się ono na granicy żywych i martwych tkanek paznokcia z tworzeniem biało-żółtych pasemek wzdłuż długiej osi paznokcia świadczących o zajęciu jego łożyska. Choroba może mieć nawet wieloletni przebieg, nie prowadząc jednak do zniszczenia płytki paznokciowej.

Zakażenie gatunkami z rodzaju Candida wywołuje kandydozę wałów i płytek paznokciowych. Płytki paznokciowe charakteryzują się szaro-żółtawo-brunatnym kolorem, są matowe, przerośnięte i rozwarstwione. Wały paznokciowe są zaczerwienione, obrzęknięte i bolesne, z wydobywaniem się treści ropnej pod wpływem ucisku płytki.

3. Diagnostyka grzybicy stóp

W przypadku zmian skórnych, które nas niepokoją lub jeżeli podejrzewamy grzybicę skóry stóp, należy zgłosić się do lekarza dermatologa. Podstawą postawienia rozpoznania jest tzw. badanie mikologiczne. Polega ono na pobraniu zeskrobin ze zmian chorobowych (np. naskórka), które następnie poddaje się badaniu bezpośredniemu (oglądanie pod mikroskopem) oraz hodowli. Jeżeli z materiału zostaje wyhodowany grzyb, potwierdza to rozpoznanie grzybicy. Oczywiście istotne jest także badanie lekarskie oraz różnicowanie z innymi chorobami, które mogą dać podobne objawy kliniczne jak grzybica stóp.

Podobne objawy jak grzybica stóp mogą dać następujące schorzenia:

  • wyprzenie międzypalcowe − pod nazwą tą rozumiemy zmiany zapalne, które mogą przybrać postać krost, pęcherzyków, zmian złuszczających się lub sączących. Zmiany najczęściej dotyczą przestrzeni międzypalcowych stóp, czasami powierzchni stóp. Mogą lokalizować się także w fałdach pachwinowych, pachowych, szparze międzypośladkowej czy w fałdzie pod biustem. Schorzenie wywołane jest głównie zakażeniem bakteryjnym.
  • Wyprysk potnicowy – schorzenie to jest związane najczęściej z reakcją alergiczną organizmu na kontakt z metalem (nikiel, kobalt i inne). Mogą wywołać go również leki lub bakterie, a stres może pogorszyć stan skóry. Czasem jednak nie wiadomo, co jest powodem alergii. Choroba zazwyczaj ma przebieg przewlekły i może być niezwykle uciążliwa w życiu codziennym. W przeciwieństwie do postaci potnicowej grzybicy stóp charakteryzuje się mniej odgraniczonymi zmianami. Rzadziej również zajmuje przestrzenie międzypalcowe.
  • Łuszczyca dłoni i stóp – łuszczyca należy do najczęstszych schorzeń dermatologicznych. To przewlekła i nawracająca choroba skóry, której podłożem nie jest zakażenie ani alergia. Zmiany skórne mogą występować okresowo, ulegać samoistnemu wycofywaniu się (remisja) lub utrzymywać się przez całe życie. Często łuszczycę myli się z atopowym zapaleniem skóry. Charakterystyczny objaw chorobowy to łuszczące się wykwity skórne – zaróżowione, płaskie grudki o różnej wielkości, pokryte srebrzystoszarą, nawarstwiającą się łuską. W chorobie tej zmiany występują także w innych miejscach, a także rzadziej zajmują przestrzenie międzypalcowe. Łuszczyca nie objawia się także świądem, co jest charakterystyczne dla grzybicy.
  • Wyprysk modzelowaty – różnicowany głównie z odmianą grzybicy złuszczającej. Zmiany w tej chorobie mają bardziej symetryczny charakter oraz nie występują na paznokciach.

4. Leczenie grzybicy stóp

Leczenie grzybicy stóp powinno być podjęte jak najszybciej. Należy jednak podkreślić, że nawet jeżeli grzybica stóp wydaje się nam bardzo prawdopodobna, nie powinniśmy podejmować sami leczenia, tylko zgłosić się do specjalisty.

Grzybicy nie należy leczyć domowymi metodami. Częste mycie nóg czy ich moczenie mogą nawet nasilić objawy choroby, ponieważ to właśnie wilgoć jest najlepszym środowiskiem dla rozwoju grzybów. Ważne jest jak najszybsze zastosowanie leku przeciwgrzybiczego.

W zależności od stopnia zaawansowania grzybicy stóp, stosuje się leczenie doustne lub miejscowe (maść lub aerozol aplikowane bezpośrednio na zmiany). Czasami lekarze zalecają obie formy leczenia równocześnie. Dostępne obecnie preparaty powodują zmniejszenie objawów już po 7 dniach. W niektórych przypadkach zdarza się, że stosowanie leku przeciwgrzybiczego nie pomaga. Należy wtedy skonsultować się ponownie z lekarzem, który zdecyduje o dalszej formie leczenia.

W większości przypadków wystarcza stosowanie leczenia miejscowego, zazwyczaj dwa razy dziennie przez okres 2 do 4 tygodni. Jeżeli zmiany są sączące, wtedy najczęściej zaleca się stosowanie aerozolu. Jeżeli zmiany mają charakter ognisk rogowacenia, skóra jest wysuszona i pękająca, najlepiej sprawdzi się maść. Czasami, zwłaszcza w przypadku odczynu alergicznego, lekarz może dodatkowo zalecić stosowanie miejscowo leków sterydowych. Leczenie ogólne zarezerwowane jest raczej dla przypadków ciężkich grzybic stóp, ze zmianami obejmującymi dużą powierzchnię skóry, a także u pacjentów z osłabioną odpornością.

Leczenie grzybicy stóp jest długotrwałe, co sprawia, że chorzy po jakimś czasie zaprzestają stosowania przepisanych im przez lekarza leków. A to z kolei prowadzi do niedoleczenia grzybicy do końca i częstych nawrotów. Leki stosowane w leczeniu grzybicy stóp o działaniu miejscowym:

  • terbinafina i naftifina – to dwa antybiotyki z grupy alliloamin. Ich działanie polega na blokowaniu syntezy ergosterolu – istotnego składnika budującego błony komórkowe grzybów. Są to leki aktualnie najczęściej stosowane w miejscowym leczeniu grzybicy stóp. Leki są dostępne w formie kremu, sprayu oraz płynu. Leczenie trwa około 2 tygodnie, leki stosuje się zazwyczaj raz lub dwa razy dziennie.
  • Cyklopiroks − lek przeciwgrzybiczy występujący w formie żelu, płynu, zawiesiny, kremu, pudru lub lakieru (lakier stosuje się w przypadku grzybicy paznokci). Leczenie prowadzi się do ustąpienia objawów infekcji oraz przez 10 kolejnych dni po.
  • Ketokonazol – występuje w formie kremu. Lek stosuje się dwa razy dziennie przez 2 do 4 tygodni w przypadku grzybicy stóp.
  • Klotrymazol, mikonazol, ekonazol – leki stosowane w przypadku grzybicy stóp wywołanej grzybami z gatunku drożdżaków (najczęściej u chorych z osłabioną odpornością, cukrzycą). Leki występują w formie kremu, roztworu, żelu oraz pudru. Leczenie trwa zazwyczaj 2 do 6 tygodni, a częstotliwość stosowania preparatów – jeden do dwóch razy dziennie.

Leki stosowane w leczeniu grzybicy o działaniu ogólnym:

  • Terbinafina – jest bezpiecznym i skutecznym lekiem przeciwgrzybiczym. Wykazuje działanie grzybobójcze w stosunku do wielu gatunków grzybów,  nie tylko dermatofitów, czyli głównych sprawców grzybicy stóp, ale także pleśni oraz innych. Dobrze przenika do skóry oraz do płytki paznokciowej, dlatego też może być stosowany nie tylko w leczeniu grzybic stóp, ale także paznokci. Ponieważ głównym narządem, który metabolizuje lek jest wątroba, należy uważać na równoczesne stosowanie niektórych leków – szczególnie stosowanych w leczeniu chorób serca i nadciśnienia beta-blokerów (metoprolol, bisoprolol), leku przeciwkrzepliwego warfaryny oraz leków stosowanych w leczeniu psychiatrycznym i neurolgicznym (np. nortryptylina).
  • Ketokonazol – lek stosowany w leczeniu doustnym, a także wspomnianym wcześniej − miejscowym. Ma szeroki zakres działania i stosowany jest także w przypadkach opornych na inne antybiotyki przeciwgrzybicze. Łatwo się wchłania po podaniu doustnym, w związku z czym może być stosowany w postaci tabletek. Może powodować działania niepożądane w postaci nudności, wymiotów, utraty łaknienia, ginekomastii (przerost tkanki gruczołu piersiowego u mężczyzn), ból w nadbrzuszu. Może także uszkodzić wątrobę, dlatego też podczas jego stosowania konieczna jest kontrola aktywności enzymów wątrobowych.
  • Itrakonazol – syntetyczny lek przeciwgrzybiczy. Mechanizm jego działania polega na zaburzaniu syntezy ergosterolu w błonie komórkowej komórek grzyba. Stosowany jest zarówno w grzybicach powierzchniowych, jak i układowych. Może być stosowany doustnie. Może wywoływać działania niepożądane w postaci nudności, wymiotów, biegunek czy bólów głowy.

5. Rokowanie w grzybicy stóp

W przypadku odpowiednio rozpoznanej i leczonej grzybicy stóp rokowanie jest bardzo dobre. Większość przypadków grzybicy stóp udaje się skutecznie wyleczyć. Gorzej na leczenie mogą odpowiadać pacjenci z zaburzeniami odporności, jak AIDS, cukrzyca, lub stosujący przewlekle leczenie immunospresyjne lub osłabiające odporność (sterydy). Niestety pomimo wysokiej skuteczności preparatów i leków przeciwgrzybiczych, wskaźnik niepowodzeń leczenia grzybicy jest dość wysoki i wynosi prawie 25-50%. Wynika to u wielu pacjentów z braku przestrzegania zaleceń lekarskich dotyczących leczenia lub źle dobranego leczenia.

6. Zapobieganie grzybicy stóp

Bardzo ważne jest przestrzeganie prawidłowej higieny stóp. Stopy należy wycierać do sucha, zadbać o wygodne, przepuszczające powietrze (najlepiej skórzane) obuwie. Korzystając z miejsc publicznych typu kąpieliska, sauna, solarium, trzeba pamiętać o noszeniu klapek ochronnych oraz korzystaniu wyłącznie ze swojego ręcznika. Chorzy na cukrzycę powinni zwracać uwagę na obecność ewentualnych zmian typu zadrapania, pęknięcia skóry, które należy leczyć. Dobre efekty przynosi także dezynfekowanie obuwia, skarpet oraz ręczników. Można stosować także pudry przeciwgrzybicze.

Bibliografia

  • Elewski B. Grzybicze zakażenia skóry, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-86-1
  • Szepietowski J. Grzybice skóry i paznokci, Medycyna Praktyczna, Kraków 2001, ISBN 83-88092-48-0
  • Baran E. Mikologia - co nowego?, Cornetis, Wrocław 2008, ISBN 978-83-61415-00-8
  • Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H. Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3715-9
Marta Bednarska,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Grzybica stóp - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Grzybica stóp
Grzybica stóp

Diagnostyka różnicowa grzybicy stóp

Terminem „grzybica stóp” określa się choroby grzybicze skóry dotyczące podeszwowej powierzchni stóp, palców i fałdów międzypalcowych. Zakażenie najczęściej wywoływane jest przez grzyby z rodziny dermatofitów. Jest to jedna z najczęstszych ... im świąd. Odmiana potnicowa grzybicy stóp Grzybica stóp potnicowa charakteryzuje się występowaniem grup małych pęcherzyków ... . na kolanach, łokciach, głowie) występują zmiany charakterystyczne dla łuszczycy, co ułatwia rozpoznanie. Grzybica stóp...

Grzybica stóp

Ochrona stóp przed grzybicą

(...) ochrona nóg pomoże nam ustrzec się przed wieloma innymi chorobami skóry. Profilaktyka grzybicy Grzybica stóp to bardzo ... nieprzyjemnych schorzeń. Ryzyko zarażenia się grzybicą stóp Istnieją okresy, w których powinniśmy zadbać o ochronę stóp bardziej niż ... chorobami, jak na przykład grzybica...

Grzybica stóp

Grzybica stóp latem

Grzybica stóp to problem dotykający wielu osób. Jest niezwykle uciążliwa, zwłaszcza latem. Zrzucamy zimowe kozaki i zakryte pantofle. Na stopy wsuwamy sandałki, które odsłaniają nam stopy. I tu pojawia się dręczący nas problem - stan naszych stóp. Przyczyny grzybicy stóp Inna nazwa grzybicy stóp to Tinea pedis. Odpowiedzialne są za nią grzyby – dermatofity. Do rozwoju ... rzeczy. Mogą one pochodzić od osoby zakażonej grzybicą stóp. Objawy są charakterystyczne i łatwe do zdiagnozowania. ...

Grzybica stóp

Korzystanie z basenów a grzybica

Korzystanie z basenów a grzybica

Grzybica stóp i paznokci szczególnie często dotyka osoby korzystające z basenów. Dzieje się tak dlatego, że baseny to dobre miejsce do rozprzestrzeniania się dla grzybów wywołujących tę chorobę. Zarażeniu nimi można jednak zapobiec stosując kilka zasad higieny. Higiena stóp Trzeba pamiętać, że grzyby lubią ciepłe i wilgotne środowisko i tam się najczęściej namnażają ... . Przy odpowiedniej higienie stóp i obuwia, grzybica stóp nie powinna się pojawić. Pamiętaj, aby nigdy nie korzystać z cudzych...

Grzybica stóp

Jak leczyć grzybicę stóp?

Grzybica stóp jest bardzo rozpowszechniona, szacuje się że może z jej powodu cierpieć nawet połowa naszego społeczeństwa. Częstość ich występowania zwiększyła się znacznie w ciągu ostatnich lat, co związane jest z rozwojem cywilizacyjnym: częściej korzystamy z basenów, siłowni, saun. Najczęstszym patogenem jest T. rubrum. Rodzaje grzybicy stóp Grzybica stóp może mieć postać międzypalcową, złuszczającą, potnicową, a rzadziej – wrzodziejącą i krostkową. Najczęstsza jest odmiana międzypalcowa,...

Grzybica stóp

Objawy grzybicy stóp i dłoni

(...) dłoni bardzo często pojawia się u osoby zarażonej grzybicą stóp, gdyż dochodzi wtedy do przeniesienia infekcji na rękę ... charakterystycznych objawów grzybicy). Rodzaje a objawy grzybicy skóry stóp: grzybica stóp potnicowa - liczne pęcherzyki, które mogą układać się w zlewne ogniska z nasilonym wysiekiem, grzybica stóp złuszczająca - nawarstwiony naskórek z licznymi bolesnymi pęknięciami, grzybica stóp międzypalcowa - wyniosłe rumienie z tendencją do łuszczenia się, czasem mogą powstawać pęcherzyki. Leczenie...

Grzybica stóp

Komplikacje grzybicy stóp

(...) skórę. Grzybica stóp jest powszechnym problemem, a nieleczona może doprowadzić do poważniejszych komplikacji, tj.

Grzybica stóp

Grzybica stóp i dłoni

(...) bardzo często pojawia się u osoby zarażonej grzybicą stóp. Dochodzi wtedy do przeniesienia infekcji na rękę, a zmiany te zyskały ... w okolicach wykwitów. Objawy grzybicy stóp Grzybicą stóp zarażamy się częściej niż dłoni, a jej skutki są o wiele bardziej ... leki na receptę, które przepisuje się po wcześniejszym zbadaniu rodzaju grzyba. Objawy grzybicy stóp u dzieci Grzybica...

Grzybica stóp

Czynniki ryzyka sprzyjające powstawaniu grzybicy stóp

Grzybica stóp jest bardzo powszechną dolegliwością, występuje najczęściej między wiekiem dojrzewania a 50. rokiem życia ... stóp Grzybica stóp to stan zapalny skóry, najczęściej występuje między palcami stóp i jest bardzo zaraźliwa. Do zakażenia grzybicą stóp dochodzi zazwyczaj w miejscach ciepłych i o dużej wilgotności: szatnie i prysznice ogólnodostępne, sauny, baseny itd. Grzybica stóp jest wywoływana przez grzyby o nazwie dermatofity. Dermatofity infekują skórę i rozwijają się, kiedy chodzimy...

Grzybica stóp

Nie tylko szewc bez butów chodzi

W amerykańskim serwisie Twitter ludzie zachwalają chodzenie bez butów. Powstają nawet blogi i strony poświęcone temu zagadnieniu, jak np. Society for Barefoot Living, na których można znaleźć informacje, że chodzenie na bosaka może pomóc w wyleczeniu...