Trwa ładowanie...

Freony – właściwości, zastosowanie i szkodliwość dla środowiska

Freony to związki chemiczne, pochodne węglowodorów nasyconych, które do niedawna wykorzystywano w roli czynnika chłodzącego lub środka napędowego w aerozolach. Ponieważ mają szkodliwy wpływ na środowisko, ich stosowanie zostało ograniczone. Co warto o nich wiedzieć?

Zobacz film: "Eksplozja samochodu z gazem w Warszawie"

spis treści

1. Co to są freony?

Freony (z ang. chlorofluorocarbons, CFC) to związki fluoru, chloru i węgla. Niekiedy cząsteczki te zawierają również atom bromu. Ich odkrywcą był Thomas Midgley. W 1928 r. połączył chlor, fluor i węgiel, tworząc właśnie freon.

Odkrycie tej niepalnej, nietoksycznej i nieszkodliwej dla człowieka substancji umożliwiło sprzedaż lodówek osobom prywatnym. Nie było to wcześniej możliwe, ponieważ stosowane płyny chłodnicze były łatwopalne i wybuchowe. Tym samym korzystanie z chłodziarek wymagało profesjonalnego nadzoru. Freony zdecydowanie ułatwiły życie. Tę grupę chloro- i fluoropochodnych węglowodorów nasyconych (alifatycznych) wprowadzono do produkcji na szeroką skalę w 1930 roku.

Najbardziej znanym, a zarazem najczęściej używanym freonem jest dichlorodifluorometan, znany również jako R-12o. Jego nazwa handlowa to Freon-12. Nieco mniej znanym, za to pierwszym szeroko stosowanym czynnikiem chłodzącym jest trichlorofluorometan, określany jako R-11. Nazwa handlowa związku to Freon-11. Warto wspomnieć, że słowo Freon jest zarejestrowanym znakiem handlowym należącym do koncernu DuPont.

Rekomendowane przez naszych ekspertów

2. Właściwości freonów

Co wiemy o właściwościach freonów? W temperaturze pokojowej i ciśnieniu atmosferycznym są gazami, zaś w instalacjach chłodniczych przyjmują postać cieczy. Są nietoksyczne i niepalne, maja specyficzny zapach. Nie mieszają się z wodą. Cechują się dużą trwałością chemiczną.

W 1974 r., chemicy Frank Sherwood Rowland i Mario Molina wysunęli tezę, że freony mogą niszczyć warstwę ozonową. Ich opinia wywołała wówczas falę krytyki. Badania jednak potwierdziły te przypuszczenia, a naukowcy za swe odkrycie w 1995 r. otrzymali Nagrodę Nobla. Dziś freony cieszą się złą sławą.

Wiadomo bowiem, że mają szkodliwe działanie na środowisko - biorą udział w powiększaniu się efektu cieplarnianego. Jedną z głównych przyczyn zanikania warstwy ozonowej w atmosferze Ziemi jest właśnie ich emisja. To dlatego w latach 90. XX wieku freony zaczęły być wycofywane z użytku. Wyjątek stanowią freony typu 123 i freon 134, które uznano za ekologicznie dopuszczalne.

Głównym następcą freonu R12 jako cieczy chłodniczej stał się R 134a (1,1,1,2-tetrafluoroetan), który jest fluorowanym węglowodorem zawierającym niepodstawione atomy wodoru (nie zawiera chloru).

3. Zastosowanie freonów

Freony do niedawna posiadały szerokie zastosowanie jako:

  • ciecze robocze w chłodziarkach (czynnik chłodniczy),
  • gaz nośny w aerozolowych kosmetykach (dezodorantach i środkach owadobójczych),
  • składnik używany do produkcji spienionych tworzyw sztucznych oraz spienionych polimerów,
  • substancja obecna w instalacjach i urządzeniach klimatyzacyjnych, sprężarkach i gaśnicach,
  • czynnik stosowany w produkcji preparatów do mycia urządzeń elektronicznych i rozpuszczalników,
  • dodatek do lakierów w przemyśle motoryzacyjnym.

4. Szkodliwość CFC dla środowiska i człowieka

Freony w latach 90. XX wieku uznano za szkodliwe dla środowiska i człowieka. Badania dowiodły, że ich emisja przyczynia się do zanikania ziemskiej warstwy ozonowej.

W 1987 r. podpisano Protokół Montrealski, który nakazywał eliminowanie związków chemicznych zagrażających warstwie ozonowej (w atmosferze ziemskiej, na wysokości od 10 do 50 km, występuje warstwa o podwyższonej koncentracji ozonu (O3)).

Ponieważ freony są trwałe chemicznie, w niezmienionej formie przenikają do ozonosfery. Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego ulegają fotolizie, w wyniku czego uwalniane zostają atomy chloru.

W wyniku reakcji reaktywne atomy chloru rozkładają cząsteczki ozonu do tlenu. Spadek stężenia ozonu przyczynia się do powstania dziury ozonowej (zmniejszenie koncentracji ozonu w ozonosferze jest nazywane dziurą ozonową). Freony utrzymują się w atmosferze ziemskiej przez setki lat, ponieważ ich cząsteczki nie wchodzą w reakcję z innymi substancjami, nie rozpadają się w troposferze.

Freony nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla człowieka. Ich szkodliwy wpływ ma charakter pośredni. Oznacza to, że uszkodzenie warstwy ozonowej zwiększa działanie promieniowania UV. Tym samym promienie ultrafioletowe dociera do nas w większym stopniu. To przyczynia się do wzrostu przypadków chorób nowotworowych, sprzyja uszkodzeniom skóry (oparzenia słoneczne) czy zachorowaniom na zaćmę.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.