Fundacja DKMS Polska

We współpracy z:

Fundacja DKMS Polska

Misją Fundacji jest znalezienie Dawcy dla każdego Pacjenta na świecie potrzebującego przeszczepienia szpiku lub komórek macierzystych. Fundacja DKMS działa w Polsce od 2008 roku jako niezależna organizacja non-profit. Posiada również status Organizacji Pożytku Publicznego. W ciągu 8 lat w Polsce udało się zarejestrować ponad 921 tysięcy potencjalnych Dawców.

Więcej o Fundacji DKMS Polska

Powikłania po transplantacji komórek krwiotwórczych

Przeszczepianie komórek krwiotwórczych jest zabiegiem wykonywanym w celu leczenia dużej ilości chorób nowotworowych i nienowotworowych krwi. Przeprowadza się go, by odbudować zniszczony lub niewłaściwie funkcjonujący szpik.

Przeszczepiane komórki krwiotwórcze mogą pochodzić z różnych źródeł: od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego (to tzw. przeszczepienie alogeniczne) lub od samego chorego (to tzw. przeszczepienie autologiczne). W przypadku transplantacji alogenicznych wraz z komórkami krwiotwórczymi przeszczepia się właściwie układ odpornościowy dawcy. Może on działać korzystnie, zwalczając chorobę nowotworową, ale w niektórych przypadkach może się też zwrócić przeciwko choremu, doprowadzając do szeregu powikłań.

Polecane wideo:

Powikłania po transplantacji komórek krwiotwórczych

Niestety zabieg transplantacji komórek krwiotwórczych obarczony jest ryzykiem poważnych powikłań.

We wczesnym okresie potransplantacyjnym (do 3 miesięcy po transplantacji) powikłania (tzw. powikłania wczesne) wynikają głównie z toksyczności chemioterapii lub radioterapii stosowanej przed przeszczepieniem (tzw. kondycjonowania), zakażeń oraz tzw. ostrej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.

Po tym okresie nadal mogą wystąpić powikłania (tzw. późne), wynikające przede wszystkim z przewlekłej dysfunkcji narządów uszkodzonych we wczesnym okresie, z zakażeń o nieco innym profilu oraz z tzw. przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.

Powikłania we wczesnym okresie po transplantacji szpiku

Powikłania wczesne występują zwykle w ciągu pierwszych 100 dni od przeszczepienia i związane są z toksycznością stosowanego leczenia oraz z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego przeszczepionego od dawcy. Wczesne powikłania o niewielkim nasileniu występują u niemal wszystkich chorych, natomiast u niektórych mogą być bardzo poważne, w tym śmiertelne.

Najczęstsze powikłania to:

  • nudności i wymioty stanowiące bezpośrednie działanie niepożądane chemioterapii;
  • utrata apetytu, bolesne owrzodzenia śluzówek w jamie ustnej i w przewodzie pokarmowym, problem z przyjmowaniem pokarmów, niekiedy wymagające żywienia preparatami podawanymi drogą dożylną;
  • utrata włosów – jest to najczęściej przejściowy efekt chemioterapii, a włosy odrastają. Jednak jeśli była stosowana radioterapia głowy, włosy mogą nie odrosnąć;
  • osłabienie wynikające z toksyczności chemioterapii i rozwoju anemii;
  • stany gorączkowe, infekcje np. zapalenie płuc, zapalenie zatok, zapalenie pęcherza moczowego związane z infekcjami bakteryjnymi, ale także grzybiczymi i wirusowymi;
  • rozwój różnych powikłań wynikających ze stosowania licznych leków np. cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, niewydolności nerek i in.
  • "obudzenie się" wirusów, które u osób z prawidłową odpornością pozostają w stanie uśpionym, np. wirusa cytomegalii;
  • krwotoczne zapalenie pęcherza – objawiające się bólem podczas oddawania krwistego moczu - może wynikać ze stosowania chemioterapii (cyklofosfamidu) a także z “obudzenia się” niektórych wirusów (np. tzw. wirusa BKV lub adenowirusów);
  • uszkodzenie wątroby, zwłaszcza choroba wenookluzyjna wątroby (tzw. VOD). Powikłanie to wynika z uszkodzenia wąroby przez nakładające się efekty toksyczne chemioterapii stosowanej w tzw. kondycjonowaniu. Dochodzi wtedy do żółtaczki, powiększenia i bolesności wątroby, powstawania masywnych obrzęków, wodobrzusza (powiększenie obwodu brzucha w wyniku zbierania się płynu w otrzewnej), często też do niewydolności nerek;
  • powikłania płucne – pod postacią masywnego zapalenia z obecnością lub bez zakażenia;
  • tzw. ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (zostanie omówiona poniżej);
  • niewydolność przeszczepu tj. najczęściej odrzucenie przeszczepu. W tej sytuacji albo nie dochodzi do poprawy parametrów morfologii, albo po przejściowej poprawie, morfologia się pogarsza. Odrzucenie, w przeciwieństwie do sytuacji, kiedy przeszczepia się narządy tzw. unaczynione, występuje bardzo rzadko (w ok. 5 proc.). Ratunkiem jest wtedy przeprowadzenie kolejnej transplantacji.

Powikłania w późnym okresie po transplantacji szpiku

Należą do nich:

  • problem hormonalne, m.in. niedoczynność tarczycy – czyli upośledzenie pracy gruczołu, pojawia się relatywnie często i może przebiegać z objawami lub w postaci utajonej, czyli bezobjawowej;
  • zaburzenia płodności – zarówno u kobiet, jak i mężczyzn może dochodzić do spadku libido oraz najczęściej do niepłodności wynikającej z uszkodzenia komórek rozrodczych oraz z zaburzeń hormonalnych. Do niepłodności dochodzi częściej u kobiet niż u mężczyzn, u nich też występuje często przedwczesne przekwitanie (menopauza);
  • pogorszenie widzenia i zaćma, szczególnie jeżeli stosowana była radioterapia oraz glikokortykosteroidy;
  • zaburzenia psychiczne, w tym zaburzenia nastroju, depresja, utrata ról społecznych i zawodowych;
  • szybszy rozwój osteoporozy (osłabienie wytrzymałości kości), złamań i martwicy kości;
  • nowotwory wtórne – ryzyko ich wystąpienia po przeszczepieniu szpiku jest trzykrotnie wyższe niż w ogólnej populacji. Najczęściej rozwijają się nowotwory skóry, jamy ustnej, wątroby, ośrodkowego układu nerwowego, tarczycy i kości. Rozwijać się mogą również nowotwory krwi – zespoły mielodysplastyczne oraz ostre białaczki.

Choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD – graft-versus-host disease)

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi, oznaczana często symbolami angielskimi GvHD (graft- versus-host disease), występuje jedynie po wykonaniu transplantacji alogenicznych. Pojawia się w wyniku wprowadzenia wraz z przeszczepem limfocytów dawcy, które atakują organizm biorcy, traktując go jak czynnik zakaźny.

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi występuje u 30-60 proc. chorych po transplantacji, częściej u osób starszych, po przeszczepieniach od dawców niespokrewnionych, przy niepełnej zgodności komórek krwiotwórczych. Zaraz po zakażeniach, stanowi najczęstszą przyczynę zgonów niezwiązaną ze wznową choroby. Wyróżniamy napstęujące postacie choroby:

  • ostra – objawy występują najczęściej do 100 dni po przeszczepieniu,
  • przewlekła – objawy występują zwykle po upływie 100 dni od przeszczepienia szpiku.

Choroba przeszczep przciw gospodarzowi - postać ostra

Ostra GvHD obserwowana jest najwcześniej od pierwszego tygodnia po transplantacji. Wynika z ataku przeszczepionych limfocytów dawcy na narządy chorego. Najczęściej atakuje trzy lokalizacje:

  • skóra – najwcześniej objawy występują zwykle na skórze w postaci mniej lub bardziej charakterystycznej wysypki, zaczerwienienia, świądu, nawet aż do powstawania pęcherzy,
  • przewód pokarmowy - występuje biegunka, często bardzo ciężka i długotrwała, bóle brzucha, nudności i wymioty;
  • wątroba – pogorszenie jej funkcji, narastająca żółtaczka, cechy uszkodzenia.

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi - postać przewlekła

Postać przewlekła charakteryzuje się wieloma objawami klinicznymi w różnym stopniu nasilenia, przypominającymi niektóre schorzenia tzw. autoimmunologiczne. Najczęściej objawy są łagodne, jednak w przypadkach o ciężkim przebiegu może prowadzić do inwalidztwa a nawet śmierci. Objawy niepożądane mogą dotyczyć każdego narządu. Najczęściej dotykają:

  • skóry – istnieje szereg różnych zmian skórnych, które mogą występować w tej chorobie, od cienkiej, pergaminowatej skóry i przebarwień, po stwardnienie i znaczne pogrubienie skóry, przypominające blizny. Poza defektem kosmetycznym może to prowadzić do dysfunkcji np. trudności z otwieraniem ust czy też do dysfunkcji narządów płciowych;
  • oczu – zaburzenia wydzielania łez, tzw. zespół suchego oka, co może prowadzić do uszkodzeń rogówki;
  • jamy ustnej – zmiany śluzówek często bolesne i związane z upośledzeniem odczuwania smaku, zmniejszenie wydzielania śliny;
  • płuc – choroba przypominająca astmę, ale znacznie gorzej poddająca się leczeniu;
  • wątroby – pogarszając jej funkcjonowanie;
  • mięśni – prowadząc do osłabienia;
  • innych.

Chorobę przeszczep przeciwko gospodarzowi leczy się głównie za pomocą glikokortykosterydów. W części przypadków nie są one skuteczne, stosuje się wtedy szreg różnych rozwiązań, ale rokowanie pacjentów bywa niestety zwykle niepomyślne.

Powikłania po transplantacji alogenicznych komórek krwiotwórczych są wliczone w ryzyko transplantacji i ceną za szansę wyleczenia szeregu chorób krwi, którą jak dotychczas można osiągnąć tylko dzięki temu zabiegowi.

Bibliografia

  • 1. Grzegorz W. Basak, Jadwiga Dwilewicz-Trojaczek, Wiesław Wiktor Jędrzejczak. Hematologia – Kompendium. PZWL, 2016, ISBN: 9788320050233
  • 2. Wiesław Jędrzejczak, Tadeusz Robak, Maria Podolak-Dawidziak. Praktyka hematologiczna. Termedia, Poznań 2015, wyd.1, ISBN: 978-83-7988-010-2
  • 3. Tadeusz Robak, Krzysztof Warzocha. Hematologia. Via Medica, 2016, wyd. 1, ISBN: 9788365476418

Przeszczepienie szpiku

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Przeszczepienie szpiku kostnego
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Pomocni lekarze

Artykuły Przeszczepienie szpiku kostnego
Przeszczepienie szpiku kostnego

Jak zostać dawcą szpiku?

Przeszczep szpiku kostnego ratuje życie osobom chorym na białaczkę i inne choroby układu krwiotwórczego. Aby zostać dawcą, nie trzeba wiele (...) się jako dawca Kto może zostać dawcą szpiku...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Na czym polega przeszczep szpiku ?

, w którym komórki macierzyste pobrane od dawcy zostają przeszczepione biorcy. ## Czym jest przeszczep szpiku kostnego? **Komórki macierzyste** to specjalne (...) (/przeszczep-szpiku-kostnego)...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Mogłem uratować czyjeś życie

Mogłem uratować czyjeś życie

zdrowieć i (https://portal.abczdrowie.pl/przeszczep-szpiku-kostnego) nie będzie potrzebny. Przebywając na zamkniętym oddziale onkologicznym, zdałem (...) ://portal.abczdrowie.pl/konsekwencje-oddania-szpiku)...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Dawca szpiku

Dawcą szpiku może być każdy człowiek, który ukończył 18. życia i nie ma jeszcze 50 lat, pod warunkiem, że spełnia wszystkie wskazania (...) . Jednak takich osób, które chcą oddać szpik jest zdecydowanie za mało w porównaniu...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Przeszczep przeciwko gospodarzowi

się u biorcy przeszczepu. Przeszczep szpiku kostnego stosowany jest w leczeniu różnego rodzaju białaczek, szczególnie białaczki szpikowej. Wyróżnia (...) pokarmowym. U niektórych osób wykazano także zmiany w układzie...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Przeszczepianie komórek krwiotwórczych

(/przeszczep-szpiku-kostnego) wykonywane jest w celu leczenia szeregu nowotworowych i nienowotworowych chorób krwi. Przeprowadzane jest poprzez (...) , podczas gdy przeszczepione własne komórki krwiotwórcze...

Przeszczepienie szpiku kostnego

Krew pępowinowa - pobranie i przechowywanie

Krew pępowinowa - pobranie i przechowywanie

dziecka mają ok. dziesięciokrotnie lepsze zdolności regeneracyjne niż komórki pobrane ze (/przeszczep-szpiku-kostnego). Co ważne, komórki pozyskane (...) z krwi pępowinowej rzadziej przyczyniają się do powikłań po przeszczepieniu....

Przeszczepienie szpiku kostnego

Banki szpiku

(/przeszczep-szpiku-kostnego) to jedna z (/jak-wyglada-leczenie-bialaczki) między innymi niektórych (/chorzy-z-chorobami-nowotworowymi (...) ). Po kwalifikacji chorego do przeszczepu alogenicznego następuje poszukiwanie...