Arteterapia

Arteterapia to rodzaj psychoterapii, która wykorzystuje twórczość w zajęciach terapeutycznych. Mówiąc prościej, jest to leczenie sztuką. Po raz pierwszy tego terminu użył pracujący w Wielkiej Brytanii artysta – Adrian Hill. Określenia „arteterapia” (ang. art therapy) używała również pracująca w USA psychoanalityczka Margaret Naumburg. Na czym polega terapia przez sztukę? Jakie metody stosuje się podczas arteterapii? Jakie dysfunkcje i problemy psychiczne można leczyć za pomocą sztuki? Czy arteterapia to coś więcej niż zwykłe zajęcia plastyczne?

Historia arteterapii

W Polsce, wpływem sztuki na poprawę zdrowia naukowcy zaczęli się interesować w latach 30. XX wieku. Inicjatorem arteterapii w naszym kraju był prof. Stefan Szuman, wybitny pedagog i etyk. Kontynuatorem działań profesora Szumana stał się onkolog – prof. Julian Aleksandrowicz. W latach 60. i 70. wprowadził on w polskich szpitalach pionierskie metody wspomagające leczenie chorych, bardzo bliskie tym, którymi posługuje się współczesna arteterapia. Jednak dopiero w latach 90. XX wieku techniki arteterapii rozkwitły w Polsce na dobre. Stało się tak za sprawą wymiany doświadczeń z terapeutami działającymi na Zachodzie, a także dzięki coraz liczniejszym tłumaczeniom zachodnich opracowań na ten temat.

Co to jest arteterapia?

Brytyjskie Stowarzyszenie Arteterapeutów (The British Association of Art Therapists) definiuje arteterapię jako formę psychoterapii, która traktuje media artystyczne jako podstawowy sposób komunikacji. Terapia przez sztukę polega na tym, że przy wsparciu terapeuty uczestnik arteterapii tworzy obiekty artystyczne, np. obrazy, rzeźby, utwory literackie, a następnie dzieli się z terapeutą zawartymi w nich znaczeniami. Wspólnie z terapeutą odkrywa też zupełnie nowe znaczenia i tropy w swojej twórczości, analizuje je i rozwija.

Od uczestnika arteterapii nie wymaga się specjalnych umiejętności czy talentu artystycznego. Ważny jest sam proces tworzenia, ekspresja emocji, a także wspólne odczytywanie dzieła przez tworzącego i terapeutę. Leczenie sztuką wiąże się ze ściśle psychoterapeutycznym kontekstem działań. To odróżnia arteterapię od terapii zajęciowej czy zajęć plastycznych. W przypadku arteterapii psychoterapeuta nie jest nauczycielem czy krytykiem, ale spełnia rolę przewodnika i towarzysza. Ma zachęcać pacjenta do tworzenia nowych znaczeń i ich interpretacji. Pacjent zaś jest twórcą, który dzieli się własnymi skojarzeniami, interpretacjami i odczuciami. Arteterapia daje chorym szansę lepszego zrozumienia siebie i poznania natury swoich problemów. Terapia przez sztukę może prowadzić do zmiany widzenia własnej osoby.

Arteterapia ma szerokie zastosowanie. Wykorzystuje wachlarz różnorodnych form twórczości. Może obejmować malarstwo, rzeźbiarstwo, fotografię, film itd. Psychoterapia słowem to m.in. bajkoterapia, biblioterapia, terapia poprzez poezję i mity. W ramach arteterapii funkcjonuje również terapia dźwiękiem: muzykoterapia, choreoterapia czy terapia wykorzystująca dźwięki natury. Arteterapia dla dzieci szczególnie często odwołuje się do muzyki. Technikami leczenia sztuką są również psychodrama i pantomima.

Cele terapii przez sztukę

Główny cel arteterapii zasadza się na umożliwieniu pacjentowi dokonania przemiany i rozwoju osobowości z pomocą działań artystycznych. Autoekspresja towarzysząca procesom twórczym ma pomóc ludziom w rozwiązaniu ich problemów natury psychologicznej, ma wpływać na ich zachowanie. Cele arteterapii, to:

• redukowanie stresu,
• zmniejszenie poziomu napięcia i uwolnienie negatywnych emocji,
• podnoszenie samoświadomości i samooceny,
• rozwijanie umiejętności interpersonalnych,
• poznawanie motywów własnych zachowań, introspekcja,
• rozwijanie spontaniczności i lepszej ekspresji samego siebie.

Arteterapia może być stosowana w przypadku osób głęboko upośledzonych umysłowo, osób niepełnosprawnych, mocno zaburzonych lub niedostosowanych społecznie. Arteterapię chętnie wykorzystuje się w leczeniu zaburzeń psychicznych, m.in. w leczeniu depresji, lęków, uzależnień, w leczeniu zaburzeń osobowości, autyzmu. Arteterapia jest też wykorzystywana do leczenia problemów w relacjach rodzinnych, w przypadkach nadużyć seksualnych, ale również przy zaburzeniach natury fizycznej czy neurologicznej. Można ją stosować u pacjentów niemal w każdym wieku – od małych dzieci po osoby starsze. Programy arteterapeutyczne z powodzeniem są wprowadzane w szpitalach i klinikach.