Fascjoloza

Fascjoloza (inaczej choroba motylicza, przywrzyca) to choroba pasożytnicza wywoływana przez przywrę, zwaną motylicą wątrobową, pasożyta z rodziny płazińców. Choroba rozpowszechniona jest na całym świecie. Człowiek staje się żywicielem przywry przypadkowo, jest ona bowiem pasożytem występującym głównie u bydła, owiec, kóz, koni, świń, osłów i kilku innych gatunków zwierząt. U człowieka przywra lokalizuje się w wątrobie i drogach żółciowych.


Rozwój przywry i źródła zakażenia motylicą

Przywra wyglądem przypomina pestkę dyni i ma wymiary 0,4-1,0 cm szerokości i 2,0-5,0 cm długości. Jaja pasożytów rozwiniętych wydalane są z kałem żywiciela ostatecznego (może nim być zwierzę z rodziny przeżuwaczy lub człowiek). Jeśli trafią do sprzyjającego środowiska, w tym wypadku wodnego, przechodzą w stan larwalny, tzw. miracidium lub dziwadełko. Następnie larwa dostaje się do organizmu żywiciela pośredniego, którym w Polsce jest ślimak ziemno–wodny - błotniarka moczarowa - i w nim przechodzi w kolejne postacie larwalne, kolejno: sporocysta, redia i cerkaria.

Pod postacią larw zwanych cerkariami opuszcza ciało ślimaka, osiada na roślinach wodnych, otaczając się osłonką (tworzy się cysta). Po pewnym czasie cerkaria przekształca się w kolejny stan larwalny. Powstaje metacerkaria i w takiej postaci czeka na połknięcie przez żywiciela ostatecznego. Jeśli tak się stanie, osłonka otaczająca metacerkarię zostaje strawiona, larwa ulega uwolnienia i przebija ścianę jelita, po czym wraz z krwią przedostaje się do wątroby, gdzie w przewodach żółciowych po ok. 7 dniach rozwija się dorosły osobnik.


Człowiek najczęściej zaraża się pasożytem poprzez picie nieprzegotowanej wody ze strumyków, potoków, jezior, rzek, ssanie źdźbła traw, zbóż, do których przyczepione są postacie larwalne przywry lub zjedzenie niemytych warzyw, uprawianych na podmokłych terenach, nawożonych odchodami zwierząt zarażonych tym pasożytem. Możliwe jest też zarażenie się człowieka dojrzałą postacią przywry poprzez spożycie świeżej, niedogotowanej lub surowej wątroby zwierząt chorych na fascjolozę.

Objawy fascjolozy

W przypadku zarażenia się postacią larwalną przywry, mogą wystąpić takie objawy, jak:

• powiększenie wątroby,
• nieregularna gorączka,
• zmiany skórne w postaci pokrzywki,
• nudności i wymioty,
• zaburzenia trawienia pokarmów,
• brak apetytu,
• żółtaczka,
• bóle mięśni i stawów.

W razie zjedzenia dojrzałej postaci przywry, może się ona przyssać do śluzówki gardła lub dalszego odcinka przewodu pokarmowego, co powoduje rozwój stanu zapalnego i obrzęku. W razie lokalizacji w górnych odcinkach przewodu pokarmowego, pojawiają się nasilone odruchy wymiotne, co może doprowadzić do wydalenia przywry wraz z wymiocinami.

Diagnostyka i zapobieganie fascjolozie

Zarażenie przywrą potwierdza wysoki poziom eozynofili we krwi wraz z dodatnim wynikiem badania kału lub treści dwunastniczej na jaja tego pasożyta. W diagnostyce fascjolozy przydatne są też badania serologiczne (hemaglutynacja pośrednia, odczyn wiązania dopełniacza, immunofluorescencja, immunoelektroforeza, ELISA).


Inwazjom motylicy można zapobiegać poprzez:

• niszczenie pasożytów środkami chemicznymi u żywicieli pośrednich,
• edukację ludzi, co może wpłynąć na zmianę zachowań na utrudniające wnikanie motylicy wątrobowej do organizmu człowieka,
• spożywanie tylko gotowanych potraw z wątroby zwierząt, które mogą być zarażone motylicą,
• niepicie wody nieprzegotowanej,
• dokładne mycie warzyw,
• unikanie potraw z surowych roślin uprawianych na podmokłych terenach.

W celu uniknięcia zarażenia motylicą wątrobową nie należy spożywać wody bezpośrednio ze zbiorników wodnych, np. stawów, a także nie wkładać do ust roślin, na których istnieje prawdopodobieństwo występowania larw motylicy. W razie kontaktu z takimi roślinami lub taką wodą należy umyć dokładnie ręce.