Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Zespół jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego inaczej zespół jelita nadwrażliwego, z  łac. colon irritabile;  z ang. Irritable Bowel  Syndrome (w skrócie IBS) – przewlekła (trwająca przez co najmniej trzy miesiące) idiopatyczna choroba przewodu pokarmowego o charakterze czynnościowym charakteryzująca się bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień, nieuwarunkowana zmianami organicznymi lub biochemicznymi. Ta krótka definicja zawiera najważniejsze informacje o tej chorobie, która niegdyś nazywana była nerwicą jelit. Zespół ten został dokładnie opisany w 1892 roku jako mucous colitis. Definicję zespołu jelita nadwrażliwego sprecyzowano zaś na międzynarodowym zjeździe ekspertów w Rzymie w 1999 r.

1. Przyczyny i patofizjologia zespołu jelita drażliwego

Ściana jelita cienkiego

Ściana jelita cienkiego wyścielona kosmkami jelitowymi.


Pomimo nieustannych badań pierwotna przyczyna tej choroby nie jest znana. Czynniki patofizjologiczne, które mogą mieć wpływ na wystąpienie choroby to:
  • Nadmierny rozrost flory bakteryjnej (SIBO) nawet w 84% przypadków.
  • Zaburzenia czucia trzewnego i funkcji motorycznej i wydzielniczej jelit co potwierdzają badania: niski próg bólowy odbytnicy rozszerzanej balonem.
  • Zwiększona odpowiedź ruchowa jelita grubego na pobudzanie niektórymi lekami (prostygmina), hormonami (cholecystokinina) lub pokarmem.
  • Zmiany w sferze psychicznej (u 70-90% pacjentów chorych na IBS występują zaburzenia osobowości, niepokój lub depresja).
  • Spożywanie pokarmów ubogoresztkowych.
  • Przebycie infekcji jelitowej (np. czerwonki) – u osób tych stwierdzono zwiększenie liczby komórek endokrynnych jelit i zawartości w nich serotoniny. Poinfekcyjny zespół jelita drażliwego dotyczy 10% chorych i ma przeważnie postać biegunkową.
  • Rola mózgu jest nie do końca wyjaśniona – nowe badania wykazują zmiany aktywności w obszarach kory mózgowej odpowiedzialnych za odczuwanie bólu.

Według statystyk na zespół jelita nadwrażliwego cierpi ponad 100 milionów ludzi w Ameryce Północnej i Europie. Szacuje się, że stanowi to ok. 20-30% populacji ludzi dorosłych. Nie jest to jednak choroba dotykająca tylko mieszkańców krajów wysokorozwiniętych - np. w Chinach zapadalność na zespół jelita nadwrażliwego jest porównywalna do krajów zachodnich. Około 75-80% pacjentów z tym zespołem stanowią kobiety.

2. Jakie objawy mogą sugerować zespół jelita drażliwego?

Przebieg zespołu jelita wrażliwego jest wybitnie przewlekły i nawracający. W zależności od dominujących objawów można wyróżnić kilka postaci:

  1. Biegunkową,
  2. Z dominującym zaparciem (tzw. Colon spasticum),
  3. Mieszaną.

Dość ciekawym faktem jest, że sytuacje stresowe wyzwalają objawy. Do najczęstszych objawów należą:

  • Ból brzucha o ostrym, skurczowym, nękającym charakterze (zazwyczaj podbrzusza i lewego dołu biodrowego). Prawie nigdy bóle nie budzą w nocy. Typowe cechy bólu brzucha w IBS to: nasilanie się po posiłkach, złagodzenie po wypróżnieniu lub oddaniu gazów oraz występowanie przy częstych i luźniejszych wypróżnieniach.
  • Biegunka – stolce mogą być wodniste lub półpłynne ale rzadko dochodzi do zwiększenia ich objętości. Zazwyczaj występuje po posiłkach, stresie psychicznym i w godzinach rannych.
  • Zaparcie – u chorych z postacią bez biegunki. Częstotliwość wypróżnień jest zmniejszona, a  stolec oddawany jest z wysiłkiem. Stolec jest zbity, twardy, niekiedy przypomina „kozie bobki”. Po oddaniu stolca często pojawia się uczucie niepełnego wypróżnienia. Wspólnym objawem dla postaci z biegunką oraz postaci z zaparciem są skąpe wypróżnienia.
  • Wzdęcie brzucha – jak wiadomo zależy od gromadzącego się w jelicie gazu, chociaż jego ilość nie musi być większa niż u osób zdrowych.
  • Domieszka śluzu w kale.
  • Odbijanie i gazy.
  • Nudności i wymioty.
  • Zgaga.
  • Inne objawy to: bóle głowy, uczucie zmęczenia, zaburzenia miesiączkowania, częstomocz, tzw. "przelewania w brzuchu".

Może się wydawać, że przy takiej różnorodności objawów lekarz nie powinien mieć problemów z wychwyceniem odchyleń od stanu prawidłowego podczas badania fizykalnego, jednakże w związku z faktem, że choroba jest zaburzeniem czynnościowym a nie organicznym najczęściej u pacjentów z IBS nie stwierdza się zmian w badaniu lekarskim. Jedynie u niektórych chorych stwierdza się bolesność przy badaniu palpacyjnym nad esicą (okolica lewego podbrzusza). Również w badaniach dodatkowych nie stwierdza się zmian.

3. Z jakimi chorobami należy różnicować IBS?

Ze względu na objawy przed rozpoznaniem zespołu jelita wrażliwego należy wykluczyć takie choroby jak: nieswoiste i swoiste (infekcyjne) zapalenia jelit,  uchyłki okrężnicy,  biegunka u osób, nadużywających środków przeczyszczających, celiakia, nowotwory jelita grubego: rak, gruczolak kosmkowy (adenoma villosum), guzy endokrynne: gastrinoma, VIPoma, rakowiak, choroby metaboliczne: nadczynność tarczycy, cukrzyca, niedobór laktazy.

4. Kiedy możemy rozpoznać zespół jelita drażliwego?

Jako, że w badaniu fizykalnym i badaniach dodatkowych nie stwierdza się zmian rozpoznanie stawiane jest na podstawie spełnienia tzw. Kryteriów Rzymskich. W oparciu o aktualne kryteria Rzymskie zespół jelita drażliwego można rozpoznać, gdy występuje ból lub dyskomfort (czyli przewlekłe odczucie nie określane jako ból) w jamie brzusznej, trwający co najmniej trzy dni w miesiącu, przez ostatnie trzy miesiące, i towarzyszą mu co najmniej dwa z trzech poniższych objawów:

  1. zmniejszenie/ ustąpienie dolegliwości po wypróżnieniu
  2. początek objawów związany ze zmianą częstości wypróżnień
  3. początek dolegliwości wiążący się ze zmianą wyglądu stolca.

Celem postępowania diagnostycznego jest przede wszystkim wykluczenie organicznej przyczyny dolegliwości. Służy temu wykonanie zestawu badań. Są to m.in. morfologia, OB, badanie biochemiczne krwi, badanie ogólne moczu, test wodorowy, badanie kału w kierunku obecności pasożytów i krwi utajonej, posiewy bakteriologiczne stolca oraz rektoskopia lub fibrosigmoidoskopia. Ponadto w zależności od stanu klinicznego pacjenta oraz wywiadu rodzinnego, wykonuje się test tolerancji laktozy lub 2-tygodniowa próba z dietą bezlaktozową, kolonoskopię, czy USG lub tomografia komputerowa jamy brzusznej.

Zespół jelita drażliwego rozpoznaje się więc ściśle na podstawie objawów i wykluczenia chorób organicznych.

5. Jak jest leczony zespół jelita drażliwego?

Choroby na dzień dzisiejszy nie można trwale wyleczyć, ale można opanować jej objawy. Aby to było możliwe, należy przestrzegać diety, unikać/radzić sobie ze stresem oraz stosować odpowiednie leki objawowe. Leki powinny zostać dobrane przez gastroenterologa, w zależności od postaci:

  • W postaci biegunkowej można stosować loperamid, difenoksylat, cholestyraminę.
  • Zaparcia mogą być leczone otrębami i laktulozą.
  • Chorzy z wzdęciami mogą stosować simetikon lub dimetikon.
  • W przypadku bólu poposiłkowego może być stosowany bromek oksyfenonium oraz hioscyna.
  • Jeśli ból jest przewlekły, to warto rozważyć stosowanie amitryptyliny lub paroksetyny – leków o działaniu przeciwdepresyjnym, które mogą znacznie zmniejszyć dolegliwości.
  • W przypadku nasilonego niepokoju czy lęku lekarz może zalecić benzodiazepiny.

Oprócz tych leków od wielu lat próbuje się stosować inne, czasami ze znacznym powodzeniem. Do najbardziej sprawdzonych i skutecznych należą:

1. Iberogast - jego stosowanie i liczne badania kliniczne łącznie z porównywaniem z placebo wykazują, że jest to preparat wartościowy i warty spopularyzowania. Oparty wyłącznie o składniki roślinne, zaspakajać może oczekiwania wielu „proekologicznie” nastawionych pacjentów. Poszczególne składniki leku znane są jednak od tysięcy lat i zalecane przez medycynę ludową w opisywanych schorzeniach. W skład nalewki wchodzą następujące składniki:

  • Ubiorek gorzki (Iberis amara), który ma działanie prokinetyczne, przeciwzapalne i chroniące błonę śluzową przewodu pokarmowego.
  • Korzeń arcydzięgla o działaniu spazmolitycznym i wzmagającym apetyt.
  • Kwiat rumianku o działaniu spazmolitycznym, przeciwzapalnym, wiatropędnym, przeciwbakteryjnym i przeciwwrzodowym.
  • Kminek, który działa spazmolitycznie, wiatropędnie i przeciwbakteryjnie.
  • Owoc ostropestu, który chroni wątrobę i ma działanie przeciwdyspeptyczne.
  • Liść melisy o działaniu uspokajającym i wiatropędnym.
  • Liść mięty pieprzowej, która działa spazmolitycznie, przeciwwymiotnie, przeciwfermentacyjnie i znieczulająco.
  • Ziele glistnika o działaniu spazmolitycznym i przeciwzapalnym.
  • Korzeń lukrecji działający spazmolitycznie, przeciwzapalnie i ochronnie na śluzówkę jelit.
  • W Iberogaście podstawowym składnikiem jest wyciąg z ubiorka, lecz jego działanie zostało sprzężone z działaniem ośmiu innych ekstraktów, co w rezultacie dało lek o klinicznie udowodnionej skuteczności

2. Trimebutyna – jest lekiem rozkurczowym stymulującym pracę jelit. Działa poprzez łączenie się z receptorami opioidowymi. Wywołuje działanie pobudzające na hipokinetyczne, a działanie spazmolityczne na hiperkinetyczne mięśnie jelita. Reguluje perystaltykę całego przewodu pokarmowego. Trimebutyna przywraca fizjologiczną ruchliwość w czynnościowych zaburzeniach trawienia związanych z zaburzeniami perystaltyki przewodu pokarmowego. Działanie następuje po ok. 1 godzinie po podaniu doustnym. Wskazania do zastosowania trimebutyny oprócz zespołu jelita drażliwego obejmują także bóle brzucha, stany skurczowe jelit, biegunki, zaparcia, refluks żołądkowo-jelitowy, niestrawność czynnościową oraz porażenną niedrożność jelit. Przeciwwskazaniem do zastosowania trimebutyny jest nadwrażliwość na ten lek lub którąkolwiek substancję pomocniczą preparatu. Podczas stosowania należy pamiętać o tym, nie zaleca się podawania trimebutyny w pierwszym trymestrze ciąży. W drugim i trzecim trymestrze ciąży lek można zastosować tylko w przypadku zdecydowanej konieczności. W czasie karmienia piersią stosowanie preparatu nie jest przeciwwskazane.

3. Mebeweryna – jest spazmolitykiem muskulotropowym, który działa bezpośrednio rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Usuwa skurcz bez zaburzania prawidłowej motoryki jelit. Mebeweryna może być stosowana u chorych na jaskrę i przerost prostaty. Nie powoduje podwójnego widzenia i uczucia suchości w ustach. W przypadku zespołu jelita drażliwego jego działanie służy leczeniu bólów brzucha wywołanych kurczem mięśni gładkich jelit i zaburzeń czynnościowych. Jeśli chodzi o działania niepożądane, to zdarzają się one bardzo rzadko, ale mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w szczególności pokrzywka, obrzęk naczynioworuchowy, obrzęk twarzy i wysypka.

4. Tegaserod – jest nowym lekiem z grupy leków prokinetycznych, działającym na receptory serotoninowe 5-HT4.  Leki prokinetyczne pobudzają pasaż jelitowy, dodatkowo poprawiają funkcję dolnego zwieracza przełyku i opróżnianie żołądka, co ma duże znaczenie w przypadku refluksu. Poprawa perystaltyki jest ważna w przypadkach postaci zaparciowej zespołu jelita drażliwego. W porównaniu do innych leków z grupy leków prokinetycznych (metoklopramid, cizapryd) odznacza się większą skuteczności oraz zdecydowanie mniejszą częstością występowania działań niepożądanych. Niestety w Polsce problemem jest jego dostępność, gdyż lek jeszcze nie ma rejestracji na terenie naszego kraju. Jednakże jest dostępny w wielu krajach Europy.

Pokarm powinien być urozmaicony i bogaty we włókna roślinne. U pacjentów z biegunką i bólem brzucha dobry efekt przynosi spożywanie otrębów. Zamiast otrąb chorzy mogą przyjmować środki pęczniejące typu metylocelulozy. Należy unikać potraw zawierających dużo węglowodanów oraz wzdymających: fasoli, kapusty, brukselki. Zaleca się unikanie picia kawy i alkoholu.

Jak wspomniano, zespół jelita drażliwego jest chorobą psychosomatyczną pozostającą nieraz w ścisłym związku ze stanem psychicznym chorego. W związku z tym oprócz wspomnianych leków przeciwdepresyjnych (wykorzystywanych również niekiedy w terapii przeciwlękowej) zastosowanie ma psychoterapia. Po taką metodę należy sięgnąć wówczas, gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi efektów. Najbardziej skuteczną formą psychoterapii w IBS pozostaje terapia poznawczo-behawioralna. 

6. Czy można zapobiegać IBS?

Jako, że nieznana jest pierwotna przyczyna tej choroby nie wiemy jeszcze jak jej zapobiegać. Jednakże każdy chory może dowiedzieć się jak zapobiegać występowaniu objawów IBS. Znaczna część pacjentów z IBS potrafi w większym stopniu kontrolować schorzenie dzięki starannej obserwacji potencjalnych czynników wywołujących atak IBS. Można to osiągnąć stosunkowo łatwo: prowadząc osobisty dzienniczek IBS, w którym należy przez kilka tygodni zapisywać wszystko, co pacjent zjada i wypija, oraz inne okoliczności i zdarzenia. Zapis należy porównać z występowaniem objawów IBS. Można wówczas ustalić, jakie potrawy, napoje lub zdarzenia poprzedzają wystąpienie objawów.

7. Rokowanie w zespole jelita drażliwego

Niestety choroba  na dzień dzisiejszy nie jest wyleczalna. U większości chorych dolegliwości uporczywie nawracają. Pozytywnym faktem jest to, że pomimo znacznego dyskomfortu i obniżenia jakości życia choroba ma łagodny przebieg i nigdy nie prowadzi do wyniszczenia ani innych poważnych konsekwencji.

Redakcja abcZdrowie.pl,
Komentarze (4)
~suri
~suri

przy zespole jelita złapać clostridium to po prostu udręka, leczę się się już kolejny raz i mam nawroty-co robić?

Odpowiedz
~miska
~miska

A mi przeszlo na 2 tygodnie i znow to samo od piczatku ciagly ucisk przy chodzeniu i siadaniu co robic ;(( pomozcie

Odpowiedz
~Marcin
~Marcin

Witam,
od wielu lat mam problemy z silną biegunką po jedzeniu, które można określić jako ciężkostrawne np.: zupki z torebki, żurek, zupy robione na kostkach knorra, jedzenie z grilla, pizza, mcdonald, kfc (ogólnie jedzenie na mieście). Ciekawe jest to, że w domu mogę zjeść smażonego kotleta, czy pieczonego kurczaka. Moje biegunki to rodzaj przeczyszczenia, które atakują nagle w różnych momentach i nie jestem w stanie nad nimi zapanować - bardzo często biegnę w krzaki bo nigdzie indziej nie zdążę. Większość objawów pasuje do opisanych tutaj (biegunka), ale dodatkowo jestem osobą, która się stresuje.
Obecnie mam 25 lat, ale objawy takie występują u mnie już z 15 lat, mimo że wtedy prawie się nie stresowałem (tylko podczas mistrzostw raz na rok), choć rodzice twierdzą, że już wtedy denerwowałem się (np. przed klasówkami - zginałem palce, gryzłem wargi itp).
Moja babcia i mój tata też od zawsze na wszystkie sprawy stresowe reagują brzuchem (tata dostał leki na dolegliwości psychiczne i u niego to bardzo ustąpiło).
Niestety czytając artykuł i pisząc to pytanie widzę, że na 99% będę leczony lekami psychologicznymi (chyba dobrze to nazwałem) i bardzo mnie to martwi, bo jest bardzo młody i teoretycznie nie mam powodów by tak reagować.
Czy może być to genetyczne?
Zapisałem się do gastroenterologa, ale będę chciał opisać co mi przepisał lekarz, ponieważ jest to wielka i znana wszystkim klinika i nie każdy lekarz zasłużył tam na moją pozytywną opinię (mimo, że z zasady podchodzę do każdego z pozytywnym nastawieniem).

Odpowiedz
~ssly
~ssly

Pan Doktor poleca benzodwuazepiny. Super. Warto jednak najpierw poczytać opinie specjalistów o tym bardzo silnie uzależniającym leku.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zespół jelita drażliwego - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Zespół jelita drażliwego
Zespół jelita drażliwego

Mięta pieprzowa na zespół jelita drażliwego

Naukowcy z Uniwersytetu Adelajdy dowiedli, iż mięta pieprzowa łagodzi przypadłość nazywaną zespołem jelita drażliwego, na którą cierpi nawet 20% populacji. Czym jest zespół jelita drażliwego? Zespół jelita drażliwego to przewlekła choroba przewodu ... i opieką zdrowotną. Na zespół jelita drażliwego cierpi dwa razy więcej kobiet niż mężczyzn. Objawy choroby pojawiają się często ... na podane antybiotyki. Na zespół jelita drażliwego nie ma lekarstwa, a pacjent często doświadcza nawrotów objawów przez...

Zespół jelita drażliwego

Dieta w chorobie jelita grubego

Pośpiech, ciągły stres, brak aktywności fizycznej nie sprzyjają naszemu zdrowiu. Często u osób, na które długotrwale działają te czynniki, pojawiają się różne choroby, np. zapalenie jelita grubego. Pojawiające się objawy tej choroby to ból brzucha,...

Diety dla chorych

Dieta w zespole jelita drażliwego

Dieta w zespole jelita drażliwego powinna być ustalana indywidualnie w zależności od objawów chorobowych. Jednym osobom polecane są pokarmy bogate w błonnik, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego oraz ułatwia wypróżnianie....

Układ pokarmowy

Niedrożność jelita

Niedrożność jelit to choroba, która polega na zablokowaniu przechodzenia treści pokarmowej przez jelita. Może wystąpić niedrożność mechaniczna, gdy pojawiają się przeszkody w jelitach lub niedrożność porażenna, czyli zatrzymanie prawidłowej czynności...

Zabiegi

Wyłonienie jelita

Wyłonienie jelita to inaczej stomia. Jest to zabieg operacyjny polegający na wytworzeniu sztucznego odbytu. Efekt ten uzyskuje się poprzez wyłonienie jelita na powłoki brzuszne. Stomia jelita grubego umożliwia odciążenie przewodu pokarmowego i przejście...

Depresja

Zespół depresyjny

Zaburzenia depresyjne są najczęściej diagnozowanym i spotykanym problemem psychicznym. Depresja to nie tylko patologiczny smutek czy przygnębienie, to stan całego organizmu. Wyróżn

Urologia i nefrologia

Zespół nerczycowy

Zespołem nerczycowym nazywamy zespół objawów klinicznych i nieprawidłowości biochemicznych, których przyczyną jest białkomocz, powodujący utratę białka w ilości przekraczającej możliwości kompensacyjne ustroju. W przypadku osób dorosłych o zespole nerczycowym...

Bilansowanie zdrowej diety

Zespół metaboliczny

Chcesz być zdrowy? W takim razie wybieraj mądrze. Nie myśl, że jesteś niezniszczalny, że możesz pić, palić, tłusto jeść i prawie się nie ruszać bez poważnych konsekwencji. Jeśli bę

Choroby genetyczne

Zespół Retta

Choroby wieku dziecięcego nie zawsze są możliwe do wyleczenia. Niektóre zaburzenia rozwoju dzieci pojawiają się po początkowym prawidłowym okresie rozwoju dziecka. Przykładem takiego zaburzenia jest zespół Retta. Dotyczy on niemal wyłącznie dziewcząt...

Krew i naczynia krwionośne

Zespół hipereozynofilowy

Zespół hipereozynofilowy to odczyn jakościowy układu białokrwinkowego, polegający na wybiórczym zwiększeniu ponad granice normy odsetka eozynofilów w krwi obwodowej, co prowadzi do podniesienia ich liczby bezwzględnej. Zespół hipereozynofilowy...