Trwa ładowanie...

Surfaktant – budowa, właściwości, zastosowanie i rola

Surfaktant to czynnik powierzchniowy, który zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy. Jego nazwa pochodzi od angielskiej nazwy grupy związków: Surface Active Agent, co oznacza związek powierzchniowo czynny. Z kolei surfaktant płucny to cienka warstwa lipidowa, która pokrywa nabłonek oddechowy pęcherzyków płucnych. Co jeszcze warto o nich wiedzieć?

Zobacz film: "Pasta do zębów wystarczy, by wyczyścić reflektory. Sprawdziliśmy to"

spis treści

1. Co to surfaktant?

Surfaktant (ang. Surface Active Agent) jest substancją powierzchniowo czynną. To związek chemiczny, który posiada zdolność zmieniania właściwości powierzchniowych cieczy, w której jest rozpuszczony.

Surfaktanty to substancje o unikalnej budowie, które charakteryzują się dużą funkcjonalnością. Są wykorzystywane zarówno w przemyśle, jak i w życiu codziennym. Nazywane są również tenzydami.

Substancje występują również w płucach (surfaktant płucny), gdzie są odpowiedzialne za zmniejszanie napięcia pęcherzyków płucnych.

2. Budowa surfaktantów

Surfaktanty mają unikalną budowę, w swojej strukturze zawierają bowiem dwa skrajnie różne obszary: hydrofilową „głowę” i niepolarny, hydrofobowy ogon. To umożliwia im rozpuszczenie jednego związku w dwóch różnych rozpuszczalnikach jednocześnie.

Jest to możliwe dzięki temu, że cząsteczka surfaktantu składa się z części niepolarnej - hydrofobowej (takiej, która nie lubi wody, za to lubi tłuszcz. Jest nią zwykle długi łańcuch węglowodorowy) oraz części polarnej - hydrofilowej (takiej, która lubi wodę, ale nie lubi tłuszczu).

Obszar hydrofilowy nazywany jest „głową”. Drugi – „ogonem”. Można powiedzieć, że polarną „głowę” cechuje powinowactwo do wody i innych polarnych rozpuszczalników, a niepolarny „ogon” - do cieczy niepolarnych.

Co jeszcze warto wiedzieć o budowie surfaktantów? Na przykład to, że ogon może mieć zróżnicowaną budowę i różną długość, w zależności od ilości zawartych atomów węgla. W surfaktantach występują łańcuchy proste, rozgałęzione, a także zawierające pierścienie aromatyczne.

3. Właściwości i funkcje surfaktantów

Surfaktanty są wykorzystywane w różnych procesach technologicznych, są składnikiem wielu produktów. Ze względu na rolę surfaktantów, jaką spełniają zarówno w recepturze produktu, jak i w procesie technologicznym, dzieli się je na substancje powierzchniowo czynne takie jak:

  • substancje antypienne (redukcja piany),
  • substancje zwilżające (zwiększenie rozpływalności cieczy),
  • substancje myjąco-piorące (usuwanie zanieczyszczeń),
  • substancje dyspergujące (rozdrabnianie większych cząstek substancji na mniejsze),
  • substancje emulgujące (np. umożliwiające łączenie oleju z wodą),
  • substancje pianotwórcze (mające zdolność wytwarzania piany),
  • substancje solubilizujące (zwiększanie rozpuszczalności substancji),
  • substancje deemulgujące (wpływające np. na separację wody od oleju),
  • inne środki powierzchniowo czynne.

Ze względu na budowę chemiczną surfaktanty dzieli się na:

  • surfaktanty anionowe,
  • surfaktanty niejonowe,
  • surfaktanty amfoteryczne,
  • surfaktanty kationowe.

Zobacz także:

4. Zastosowanie substancji powierzchniowo czynnych

Ze względu na różnorodność surfaktantów i na ich wszechstronność oraz wielość wypełnianych funkcji, związki znajdują zastosowanie w wielu branżach. Są składnikami takich produktów jak detergenty, mydła, szampony, żele pod prysznic czy pasty do zębów.

Są stosowane w procesie produkcji artykułów spożywczych, ale również farb, lakierów, papieru, środków farmaceutycznych, tekstyliów, jak także artykułów budowlanych. Surfaktanty wykorzystuje się również w przemyśle metalurgicznym, agrochemicznym czy wydobywczym.

5. Surfaktant płucny

Omawiając surfaktanty nie można nie wspomnieć o surfaktancie płucnym. To cienka warstwa lipidowa, która pokrywa nabłonek oddechowy pęcherzyków płucnych. Tworzy go złożony kompleks związków lipidowych i białek, które zmienia działanie pęcherzyków płucnych.

Jaką rolę pełni surfaktant płucny? Okazuje się, że:

  • zapobiega nadmiernemu rozciąganiu się pęcherzyków płucnych podczas wdechu,
  • zapobiega zapadaniu się pęcherzyków i sklejaniu ich ścianek podczas wydechu,
  • ma działanie przeciwbakteryjne i chroni komórki przed działaniem wolnych rodników.

Surfaktant płucny powstaje w komórkach nabłonka oddechowego (pneumocytach) typu II. Jego zużycie i tworzenie odbywa się w trakcie całego życia człowieka. W niektórych sytuacjach można go suplementować.

Substancja ma fundamentalne znaczenie w dojrzewaniu płuc. Surfaktant jest konieczny w leczeniu ostrych zaburzeń oddychania u wcześniaków.

Stosowanie go wspomaga rozprzężenie płuc i ułatwia oddychanie, a także umożliwia prawidłową wymianę gazową w płucach. Naturalny surfaktant otrzymywany z płuc wieprzowych.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska Media SA z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.