Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Napad duszności

Duszność to subiektywne odczucie braku powietrza i trudności w oddychaniu, często związane z przyspieszeniem i spłyceniem oddechu. Osoby z dusznością zazwyczaj opisują ją jako brak tchu, trudność w nabraniu powietrza. Czasem duszność odczuwana jest jako ciężar albo ucisk w klatce piersiowej. Astma (prezentacja edukacyjna) może wynikać z wysiłku fizycznego (na przykład podczas biegania), jednakże może być także objawem poważnej choroby, jak na przykład astmy, szczególnie jeśli ma miejsce podczas spoczynku.

1. Choroby przebiegające z występowaniem duszności

Napad duszności
Czym jest astma?

Astma wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym, obrzękiem i zwężeniem oskrzeli (dróg oddechowych). W rezultacie osoba chora ma poważne problemy z oddychaniem. Na szczęście, przy odpowiedniej kuracji choroba jest całkowicie wyleczalna. Oskrzela, które...

Uczucie braku powietrza może występować w przebiegu wielu schorzeń. Są to przede wszystkim choroby układu oddechowego, takie jak astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), infekcje układu oddechowego. Duszność często towarzyszy też chorobom układu krążenia – wadom serca, chorobie wieńcowej. Ponadto jest to objaw występujący w chorobach zakaźnych, zatruciach, oraz schorzeniach o podłożu psychicznym, na przykład w zaburzeniach lękowych.



Duszność nie musi być objawem choroby. Może wystąpić również u zdrowych osób przebywających na dużych wysokościach albo podczas wykonywania nadmienego wysiłku fizycznego, zwłaszcza u osób niewytrenowanych.

2. Rodzaje duszności

W zależności od okoliczności występowania, można wyróżnić różne rodzaje duszności:

  • wysiłkową – mającą związek z wykonywaniem wysiłku fizycznego, uzależnioną od jego intensywności;
  • spoczynkową – świadczącą o ciężkości i zaawansowaniu choroby, występującą w spoczynku i w znacznym stopniu ograniczającą aktywność chorego;
  • napadową – pojawiającą się nagle, często związaną z narażeniem na określony bodziec – może to być alergen (np. pyłki roślin, kurz, alergeny odzwierzęce), zimne powietrze, intensywny zapach, zanieczyszczenie powietrza, dym papierosowy, wysiłek fizyczny lub gwałtownie wyrażane, silne emocje (śmiech, płacz);
  • orthopnoë – duszność pojawiającą się w pozycji leżącej, która ustępuje po przyjęciu pozycji siedzącej lub stojącej.

3. Napady duszności w astmie oskrzelowej

Powtarzające się napady duszności są charakterystycznymi objawami astmy oskrzelowej. Spowodowane są ograniczeniem przepływu powietrza w drogach oddechowych, u podłoża którego leży przewlekły stan zapalny toczący się w ścianach oskrzeli. Wynikiem przewlekle trwającego zapalenia jest:

  • nadreaktywność oskrzeli, czyli zwiększona pobudliwość mięśni gładkich i skłonność do skurczu pod wpływem różnych bodźców, nawet o bardzo małym nasileniu, które u osób zdrowych nie wywołałyby widocznej reakcji;
  • obrzęk błony śluzowej, zmniejszający średnicę oskrzela i ograniczający przepływ powietrza;
  • tworzenie czopów śluzowych zatykających światło oskrzeli, spowodowane zwiększoną aktywnością wydzielniczą komórek kubkowych produkujących śluz;
  • przebudowę oskrzeli - przewlekły stan zapalny uszkadza strukturę ścian oskrzeli, co powoduje uruchomienie naturalnych procesów naprawczych i przebudowę dróg oddechowych, czego konsekwencją jest nieodwracalny ubytek przestrzeni wentylacyjnej.

Objawy duszności w astmie mogą rozwinąć się gwałtownie, w ciągu kilku minut, lub narastać powoli, w ciągu kilkunastu godzin, a nawet kilku dni. Atak duszności może się pojawić o każdej porze dnia lub nocy, ale charakterystyczne w astmie jest ich występowanie nad ranem.

W zaostrzeniach astmy oskrzelowej występuje duszność o zmiennym nasileniu, głównie wydechowa. Niektórzy chorzy odczuwają ją jako ciężar lub ściskanie w klatce piersiowej. Często towarzyszy jej świszczący oddech, może się pojawić równieżsuchy kaszel.

W trakcie ataku astmy dziecko bywa niespokojne, spocone, ma przyspieszony oddech. U małych dzieci, w okresie napadowym, pojawiają się bóle brzucha i brak apetytu.

Zdarza się, że u chorych z ciężkim uczuciem duszności występuje silny lęk. Jest to czynnik niekorzystny, ponieważ często powoduje przyspieszenie i pogłębienie oddechu (hiperwentylację), co u chorych z utrudnionym przepływem powietrza w drogach oddechowych dodatkowo nasila duszność.

4. Przyczyny duszności

Czynniki wywołujące duszności to:

  • potencjalna obecność alergii;
  • zaburzenia systemu odporności;
  • środowisko życia astmatyka;
  • wysiłek fizyczny;
  • dym tytoniowy;
  • zimne powietrze;
  • lekarstwa;
  • kontakt z pyłkami roślin;
  • kontakt z roztoczami kurzu domowego;
  • kontakt ze zwierzętami futerkowymi;
  • drażniące opary;
  • ekspozycja na silne zapachy.

U większości, objawy astmy mijają w momencie zaprzestania działania bodźca, natomiast u osób z astmą oskrzelową, symptomy mogą być wywołane również przez alergeny - wówczas są bardziej nasilone, trwają dłużej i mogą doprowadzić do ataku duszności.

5. Ocena stopnia ciężkości ataku astmy

Obiektywną ocenę stopnia zagrożenia ułatwia aparat do pomiaru szczytowego przepływu w drogach oddechowych (PEF), który pośrednio wskazuje na stopień zwężenia dróg oddechowych. Zasada pomiaru jest prosta. Należy trzykrotnie, jak najszybciej, wydmuchać powietrze przez aparat, po uprzednim, głębokim wdechu. Najlepsza z trzech wartości świadczy o stopniu zwężenia oskrzeli. Bezwzględna wartość PEF jest uzależniona od płci, wieku i wzrostu. Każdy chory na astmę powinien znać swoją wartość należną i z nią wyrównywać aktualny pomiar.

Leczenie zaostrzenia astmy jest dostosowane do ciężkości napadu. Według przyjętej klasyfikacji, zaostrzenie choroby może być łagodne, umiarkowane, ciężkie oraz zagrażające zatrzymaniem oddychania. Oceny ciężkości zaostrzenia dokonuje się na podstawie objawów podmiotowych i przedmiotowych, oraz badań pomocniczych. Do kryteriów oceny stopnia ciężkości zaostrzenia należą:

  • duszność (jej nasilenie, czy występuje w spoczynku, jaką pozycję przyjmuje chory w celu zmniejszenia wysiłku oddechowego);
  • mowa (czy chory jest w stanie wypowiadać całe zdania czy tylko pojedyncze słowa);
  • świadomość;
  • częstość oddechów/min;
  • praca dodatkowych mięśni oddechowych;
  • świsty;
  • częstość akcji serca;
  • PEF;
  • gazometria krwi tętniczej;
  • saturacja (badana za pomocą pulsoksymetru).

6. Postępowanie w napadach duszności

W duszności o lekkim nasileniu objawy mogą być dyskretne i narastać niepostrzeżenie, dlatego też czasami chorzy w pierwszej chwili nie uświadamiają sobie, że coś się dzieje z ich układem oddechowym. Jednak odczuwany przez nich dyskomfort skłania ich do pewnych zachowań. Najczęściej podchodzą do otwartego okna i opierają się rękoma o parapet, albo siedzą lekko pochyleni do przodu opierając łokcie na kolanach. Stabilizują w ten sposób klatkę piersiową i ułatwiają pracę pomocniczych mięśni oddechowych.

Każdy chory na astmę powinien zawsze mieć przy sobie szybko działający lek rozkurczający oskrzela do stosowania wziewnego. Zwykle jest to lek należący do grupy beta2-mimetyków (salbutamol, fenoterol). Kiedy pojawi się odczucie braku powietrza, stosuje się inhalację 2-4 dawek co 20 min. Jeżeli objawy ustępują, nie należy od razu odstawiać leku, natomiast zwiększa się czas pomiędzy inhalacjami do 3-4 godzin.

W ciężkim, zagrażającym zatrzymaniem oddechu zaostrzeniu astmy chory powinien zostać jak najszybciej przewieziony do szpitala i poddany intensywnemu leczeniu, najlepiej na oddziale intensywnej opieki medycznej (OIOM).

Chory powinien niezwłocznie trafić do lekarza, jeśli:

  • odczuwa duszności w spoczynku;
  • ma przyspieszony oddech;
  • występują głośne świsty oddechowe lub świsty zanikają;
  • tętno przekracza 120/minutę;
  • reakcja na leki rozszerzające oskrzela jest wolna.

Ciężki napad duszności, który może wystąpić w zaostrzeniu astmy oskrzelowej, jest stanem zagrażającym życiu chorego, dlatego bardzo ważne jest wczesne zaobserwowanie pierwszych objawów i jak najszybsze zastosowanie leczenia. Zarówno chory, jak i jego bliscy, powinni dobrze znać schemat postępowania w zaostrzeniu astmy, żeby móc szybko rozpoznać objawy i odpowiednio zareagować.

7. Leczenie duszności

Każdy pacjent wymaga indywidualnego postępowania. Leczenie duszności zależy nie tylko od czynników wywołujących chorobę, ale też od stopnia jej ciężkości. Generalnie inaczej leczy się łagodną, epizodyczną duszność, a innego postępowania medycznego wymaga ciężka, przewlekła duszność. Leczenie astmy można podzielić na: objawowe - mające na celu przerwanie napadu duszności astmatycznej i przyczynowe - które powinno uwzględniać czynniki etiologiczne w rozwoju choroby.

W leczeniu objawowym podajemy leki zapobiegające występowaniu napadów duszności (kontrolujące astmę) oraz leki przerywające napad duszności(doraźne). Ich odpowiedni, indywidualny dobór pozwala na normalne funkcjonowanie chorego.

Leczenie przyczynowe jest trudne, polega na poszukiwaniu czynnika powodującego napady choroby, zapobieganie jego występowaniu i eliminowanie go. Wiele leków w astmie podaje drogą wziewną przy użyciu inhalatora.

7.1. Leczenie farmakologiczne duszności

Lekami pierwszego rzutu w leczeniu zaostrzeń astmy są szybko i krótko działające beta2-mimetyki wziewne. Należą do nich salbutamol i fenoterol. Preparaty te charakteryzują się największą skutecznością w znoszeniu obturacji oskrzeli. Formy podawania leku i dawkowanie (salbutamol):

  • za pomocą inhalatora MDI z przystawką: w zaostrzeniach lekkich i umiarkowanych – początkowo inhalacja 2-4 dawek (po 100 μg) co 20 min., później 2-4 dawek co 3-4 godziny w zaostrzeniach lekkich lub 6-10 dawek co 1-2 godziny w zaostrzeniach umiarkowanych; w zaostrzeniach ciężkich do 20 dawek w ciągu 10-20 min., później może być konieczne zwiększenie dawki;
  • za pomocą nebulizatora – ten sposób podawania może być łatwiejszy w ciężkich zaostrzeniach zwłaszcza na początku leczenia (2,5 – 5,0 mg powtarzane co 15-20 min., a w ciężkim napadzie nebulizacja ciągła 10 mg/h).

W ciężkim, zagrażającym zatrzymaniem oddechu zaostrzeniu astmy chory powinien zostać jak najszybciej przewieziony do szpitala i poddany intensywnemu leczeniu, najlepiej na oddziale intensywnej opieki medycznej (OIOM).

7.2. Tlenoterapia w astmie

Leczenie tlenem powinno zostać włączone jak najszybciej u wszystkich chorych z ciężkim zaostrzeniem astmy w celu zniesienia hipoksemii (obniżonej zawartości tlenu we krwi), która może skutkować niedotlenieniem ważnych dla życia tkanek i narządów.

7.3. Glikokortykosteroidy o działaniu ogólnoustrojowym

Powinny być stosowane w leczeniu wszystkich zaostrzeń astmy (z wyjątkiem najlżejszych), ponieważ łagodzą ich przebieg i zapobiegają nawrotom. Mogą być podawane doustnie lub dożylnie. Efekty działania GKS stają się widoczne dopiero po upływie ok. 4-6 godzin od podania. Typowy czas trwania krótkotrwałej terapii GKS w zaostrzeniach astmy to 5-10 dni.

7.4. Inne leki w astmie

Jeżeli po godzinie podawania beta2-mimetyku nie nastąpiła wyraźna poprawa, można dołączyć inhalacje bromku ipratropium. Powinno to znamiennie zmniejszyć obturację oskrzeli. W rutynowym leczeniu zaostrzeń astmy nie podaje się metyloksantyn w postaci krótkodziałającej (np. teofiliny), ponieważ udowodniono, że dożylne podanie teofiliny nie powoduje dodatkowego rozszerzenia oskrzeli, natomiast o wiele częściej wywołuje działania niepożądane.

7.5. Monitorowanie leczenia astmy

Ważne jest przede wszystkim stałe monitorowanie takich parametrów jak:

  • szczytowy przepływ wydechowy (PEF) mierzony przy pomocy pikflometru;
  • częstość oddechów/min.;
  • częstotliwość rytmu serca;
  • saturację, czyli wysycenie hemoglobiny krwi tętniczej tlenem, mierzone za pomocą pulsoksymetru najczęściej na palcu;
  • gazometrię (w ciężkim zaostrzeniu zagrażającym życiu chorego, lub jeśli saturacja utrzymuje się <90%).

Jeżeli po godzinie intensywnego leczenia pomiar PEF nie osiąga przynajmniej 80% wartości należnej albo najlepszej wartości z ostatniego okresu przed zaostrzeniem, należy skontaktować się z lekarzem.

7.6. Wskazania do hospitalizacji przy astmie

w ciężkich napadach duszności chory powinien zstać poddany hospitalizacji. Wskazaniami dotakiego postępowanie jest:

  • wartość PEF <50% wartości należnej albo najlepszej wartości z ostatniego okresu;
  • odpowiedź na wziewne beta2-mimetyki jest wolna, a poprawa stanu chorego trwa krócej niż 3 godziny;
  • konieczność stosowania szybkodziałającego beta2-mimetyku co 3-4 godziny trwa dłużej niż dwie doby;
  • brak zauważalnej poprawy po 4-6 godzinach od podania GKS;
  • pogorszenie się stanu chorego.

Niektórzy chorzy są szczególnie obciążeni ryzykiem zgonu w przebiegu napadu astmy. Wymagają oni natychmiastowej pomocy lekarskiej już we wczesnym etapie zaostrzenia choroby. Do tej grupy należą chorzy:

  • z przebytym napadem astmy zagrażającym życiu, którzy z powodu niewydolności oddechowej wymagali intubacji i wentylacji mechanicznej;
  • którzy w ostatnim roku byli hospitalizowani lub wymagali pilnej pomocy lekarskiej z powodu astmy;
  • którzy stosują, albo niedawno przerwali doustne leczenie glikokortykosteroidami;
  • nie stosujący obecnie glikokortykosteroidów wziewnych;
  • którzy wymagają częstego stosowania doraźnych inhalacji szybko działającego beta2-mimetyku (np. salbutamolu – jest to lek rozkurczający oskrzela, który zaczyna działać bardzo szybko po podaniu wziewnym);
  • z chorobą psychiczną lub problemami psychospołecznymi w wywiadzie, w tym chorzy przyjmujący leki sedatywne;
  • którzy nie przestrzegają zaleceń dotyczących leczenia astmy.

Ciężki napad astmy jest stanem zagrażającym życiu chorego, dlatego bardzo ważne jest wczesne zaobserwowanie pierwszych objawów i jak najszybsze zastosowanie leczenia. Zarówno chory, jak i jego bliscy, powinni dobrze znać schemat postępowania w zaostrzeniu astmy, żeby móc szybko rozpoznać objawy i odpowiednio zareagować.

Bibliografia

  • Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0
  • Rowińska - Zakrzewska A., Kuś J., Choroby układu oddechowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2884-1
  • Droszcz W. (red.), Choroby płuc. Diagnostyka i terapia, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 83-85842-04-7
  • Gabryel-Batura H., Młynarczyk W., Zarys pulmonologii z elementami alergologii, AM Poznań, Poznań 2004, ISBN 83-88732-82-X
  • Doboszyńska A., Wrotek K., Badania czynnościowe układu oddechowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2915-5
  • Bręborowicz A., Emeryk A., Lis G., Astma i choroby obturacyjne oskrzeli u dzieci, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-155-6
  • Droszcz W., Grzanka A., Astma u młodzieży i dorosłych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, ISBN 978-83-2004-284-9
  • Herman Z., Kostowski W. Farmakologia - podstawy farmakoterapii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 978-83-200-4164-4
  • Kokot F. Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3295-6
Joanna Polańska,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Przebieg astmy - najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Artykuły Przebieg astmy
Przebieg astmy

Nadreaktywność oskrzeli

Astma (prezentacja edukacyjna) to nadmierna skłonność do zwężania się oskrzeli pod wpływem różnych czynników w stężeniach, które u zdrowych osób nie wywołują wyraźnej reakcji. Jej występowanie jest charakterystyczne dla astmy...

Przebieg astmy

Uwaga na jesienne ataki astmy

Macie w domu małego, kaszlącego astmatyka? Sami cierpicie z powodu tej przewlekłej choroby, powodującej ostrą duszność i świszczący odech? Lekarze przypominają, że wczesna jesień to tradycyjnie okres wzmożonych ataków choroby. Trzeba się...

Przebieg astmy

Prawidłowe oddychanie pomoże walczyć z astmą

Męczący kaszel, ostre duszności i świszczący oddech to objawy astmy, które bardzo często utrudniają życie chorym. Na szczęscie jest nadzieja, że będzie można je skutecznie złagodzić. Dwoje naukowców z Southern Methodist University w Dallas...

Przebieg astmy

Astma przewlekła

(...) óg oddechowych, czego konsekwencją jest nieodwracalny ubytek przestrzeni wentylacyjnej. Naturalny przebieg astmy Astma może rozwinąć się ... ów przebiegających bez występowania objawów chorobowych). Przebieg astmy ujawniającej się w wieku dorosłym często jest...

Przebieg astmy

Stan astmatyczny

Stanem astmatycznym określa się ciężkie zaostrzenie astmy oskrzelowej lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), w którym podstawowe leki stosowane w napadach astmy nie przynoszą oczekiwanego efektu. Stanowi zagrożenie życia chorego i...

Przebieg astmy

Co to jest skurcz oskrzeli?

Skurcz oskrzeli to główna przyczyna ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe u chorych z astmą oskrzelową. Wiążą się z nim charakterystyczne objawy astmy: duszność i uczucie ściskania w klatce piersiowej, świszczący oddech, kaszel. U...

Nerwica i lęki

Napad lęku

Zaburzenia lękowe są często występującymi dolegliwościami psychicznymi. Objawiają się pod różnymi postaciami, dezorganizującymi życie chorego. Wystąpienie u człowieka nerwic

Astma oskrzelowa (astma bronchitowa)

Napad astmy oskrzelowej

Napad astmy oskrzelowej to zwężenie dróg oddechowych, skurcz mięśni lub opuchnięcie tkanki wokół nich. Jest to próba pozbycia się alergenu, zidentyfikowanego p

Kardiologia

Duszności w klatce piersiowej

Duszności w klatce piersiowej to uczucie, że brakuje nam powietrza. Atak duszności może się pojawić wskutek czynników fizjologicznych, chorób, a także czynnikó

Leczenie astmy

Leczenie ciężkiej astmy

Grupa Ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia i Narodowego Instytutu Chorób Serca, Płuc i Krwi (USA), znana, jako GINA– Global Initiative for Asthma, dokonała klasyfikacji astmy według jej ciężkości, opierając się na charakterystyce...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500