Lekarz wyjaśnia - kiedy możemy rozpoznać cukrzycę ciążową?

Z uwagi na liczne pytania kobiet będących w ciąży o kryteria rozpoznawania cukrzycy ciążowej (ang. GDM, gestational diabetes mellitus) oraz wątpliwości niektórych lekarzy rodzinnych, internistów i ginekologów dotyczące możliwości właściwego postawienia rozpoznania cukrzycy ciążowej postanowiłem, celem przypomnienia, przedstawić aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD), na podstawie których możemy postawić rozpoznanie cukrzycy ciążowej, co stanowi wskazanie do skierowania ciężarnej do specjalisty diabetologa.

spis treści

Zobacz film: "Soki ekologiczne"

Skąd całe zamieszanie i różne interpretacje wyniku testu obciążenia 75 g glukozy? Otóż w 2015 roku zmianie uległy obowiązujące wcześniej kryteria rozpoznawania cukrzycy ciążowej. Niestety, część lekarzy w związku z nawałem pracy i nadmiarem obowiązków nie zdążyła zapoznać się z aktualnymi wytycznymi i rozpoznanie cukrzycy ciążowej stawia na podstawie obowiązujących w 2014 roku nieaktualnych już kryteriów.  Warto więc zapoznać się z nowymi wytycznymi, a kobiety ze świeżo rozpoznaną cukrzycą ciążową jak najszybciej skierować do diabetologa.

Nie ulega wątpliwości, że wszystkie kobiety będące w ciąży powinny być diagnozowane w kierunku zaburzeń tolerancji glukozy. Zbyt wysokie wartości glikemii w ciąży mogą bowiem mieć niekorzystny wpływ na rozwijające się w łonie matki dziecko.

1. Wskazania do badania stężenia glukozy

A więc zacznijmy od początku, odpowiadając na pytanie, kiedy u kobiety ciężarnej należy wykonać oznaczenie stężenia glukozy na czczo. Postępując zgodnie z zasadami ustalonymi przez PTD, wstępne oznaczenie stężenia glukozy we krwi na czczo powinno być wykonane już na początku ciąży podczas pierwszej wizyty u ginekologa. Z kolei u kobiet, które znajdują się w grupie ryzyka występowania zaburzeń węglowodanowych, a należą do nich:

  • ciąża po 35. roku życia,
  • wcześniejsze porody dzieci o masie ciała > 4000 g,
  • zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie,
  • nadwaga lub otyłość,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • rodzinny wywiad w kierunku cukrzycy typu 2,
  • rozpoznanie cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach,
  • wielorództwo,
  • zespół policystycznych jajników,

należy od razu podczas pierwszej wizyty w czasie ciąży zlecić wykonanie diagnostycznego testu OGTT z 75 gramami glukozy. Jeśli w teście nie stwierdzi się nieprawidłowych wartości glikemii [Tabela 1], wówczas test powinien zostać powtórzony między 24. a 28. tygodniem ciąży lub w przypadku wystąpienia pierwszych objawów, które mogą sugerować cukrzycę, między innymi takich jak: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie i senność w ciągu dnia, a także pojawienie się zmian ropnych na skórze oraz stanów zapalnych narządów moczowo-płciowych. U kobiet bez czynników ryzyka PTD zaleca się wykonanie testu OGTT między 24. a 28. tygodniem.

2. Rozpoznanie cukrzycy ciążowej

Do postawienia rozpoznania cukrzycy ciążowej (GDM) uprawnia spełnienie przynajmniej jednego z poniższych kryteriów uzyskanych w trakcie testu OGTT [Tabela 1].

Tabela 1. Kryteria rozpoznawania cukrzycy ciążowej na podstawie wyników 75 g OGTT według IADPSG 2010 i WHO 2013. (źródło: Zalecenie kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2015. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego)

Czas wykonania oznaczenia Stężenie glukozy w osoczu [mg/dl] Stężenie glukozy w osoczu [mmol/l]
Na czczo 92 - 125 5,1 - 6,9
60. minuta powyżej 180 powyżej 10,0
120. minuta 153 - 199 8,5 - 11,0

Z kolei stwierdzenie glikemii na czczo >126 mg/dl [≥ 7,0 mmol/l], glikemii w drugiej godzinie testu wynoszącej ≥200 mg/dl [11,1 mmol/l] lub glikemii przygodnej ≥200 mg/dl [≥11,1 mmol/l] z towarzyszącymi klinicznymi objawami hiperglikemii uprawnia lekarza do postawienia rozpoznania „cukrzycy w ciąży”, która podobnie jak „cukrzyca ciążowa” wymaga natychmiastowego skierowania pacjentki do diabetologa celem wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Warto pamiętać, że wykonanie jedynie pojedynczego oznaczenia przygodnej glikemii w I trymestrze ciąży i uzyskanie wyniku między 92-125 mg/dl nie może być podstawą do postawienia rozpoznania cukrzycy i wymaga wykonania wyżej wspomnianego testu OGTT po odpowiednim przygotowaniu ciężarnej do badania.

3. Skutki cukrzycy ciążowej

Na szczęście, po porodzie u większości kobiet z cukrzycą ciążową stężenia glukozy ulegają normalizacji. Jednakże z uwagi na fakt, iż przebycie cukrzycy w ciąży jest czynnikiem ryzyka jawnej cukrzycy w dalszych latach życia, zaleca się wykonanie kontrolnego testu OGTT w okresie 6-12 tygodni po porodzie, a następnie oznaczanie glikemii na czczo co 2-3 lata. Ważne jest również dbanie o prawidłową masę ciała oraz przestrzeganie zasad zdrowego żywienia i regularna aktywność fizyczna. W przypadku gdy kobieta, która przebyła cukrzycę ciążową, planuje kolejną ciążę, powinna wcześniej ponownie wykonać test tolerancji glukozy.

Błędem, który dość często popełniają lekarze, jest wykonywanie testu OGTT przy użyciu glukometru. Prawidłowo wykonany test OGTT może być wykonany jedynie na podstawie oznaczenia stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej, gdyż stężenie glukozy we krwi włośniczkowej jest często o ok. 5 % wyższe niż we krwi żylnej, zaś po wypiciu roztworu glukozy różnice te mogą być jeszcze większe. Glukometry również różnią się między sobą dokładnością i precyzją oznaczania. Niektóre z nich zawyżają, a niektóre zaniżają wartości rzeczywistej glikemii. Doskonale wiedzą o tym pacjenci chorzy na cukrzycę, którzy niekiedy posługując się dwoma, a czasami nawet i trzema glukometrami różnych firm w trakcie pomiaru stężenia glukozy we krwi, otrzymują niekiedy dość mocno rozbieżne wyniki, choć pomiar stężenia glukozy wykonywany był z tej samej kropli krwi.  Dlatego z całą stanowczością należy podkreślić, że obecnie jedynym rekomendowanym materiałem do oznaczeń glukozy w celach diagnostycznych jest osocze krwi żylnej. Niedopuszczalne jest więc, jak już wspomniano, rozpoznawanie cukrzycy ani stanów przedcukrzycowych na podstawie wyników oznaczeń stężenia glukozy np. we krwi włośniczkowej przy użyciu glukometru. Służą one do monitorowania cukrzycy, nie zaś do jej rozpoznawania.

Postawienie rozpoznania cukrzycy na podstawie pomiarów stężenie glukozy z glukometru i wypisanie refundowanej recepty na leki stosowane w leczeniu cukrzycy lub  paski do glukometru w razie kontroli przeprowadzonej przez NFZ może zostać zakwestionowane, czego następstwem może być nałożona na lekarza kara finansowa.

4. Glikemia w ciąży

Na koniec warto wspomnieć, jakie wartości glikemii zalecane są u kobiet w ciąży z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Według wytycznych PTD za docelowe uznaje się dążenie do wartości glikemii stwierdzanych u zdrowych ciężarnych, a więc wartości glikemii w samokontroli powinny wynosić:

  • na czczo i przed posiłkami: 70-90 mg/dl [3,3-5,0 mmol/l],
  • maksymalna glikemia w 1. godzinie po posiłkach
  • między godziną 2:00 a 4:00 >60 mg/dl [>3,3 mmol/l].

Jeśli chodzi o częstość pomiarów glikemii w samokontroli, to uzależniona jest ona od nasilenia zaburzeń gospodarki węglowodanowej i stosowanego leczenia. Dokładnych informacji z pewnością udzieli ciężarnej opiekujący się nią specjalista diabetolog.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy