Szczególne znaczenie stanu obniżenia odporności w transplantologii

W mediach z każdej strony jesteśmy bombardowani informacjami, reklamami na temat zwiększania naszej odporności. Polecane są nam, zwłaszcza w okresie jesienno–zimowym, preparaty ziołowe, probiotyki czy zestawy witamin mające ustrzec nas przed infekcjami. Czy jednak możliwe jest byśmy chcieli uzyskać efekt odwrotny, czyli obniżenie swojej odporności? Okazuje się, że tak.... Efekt taki, jest wysoce pożądany w transplantologii, czyli dziedzinie nauk medycznych zajmujących się przeszczepianiem narządów i tkanek.

Zobacz film: "Dlaczego warto wykonywać badania profilaktyczne?"

Podział przeszczepów

Zanim jednak przejdziemy do omówienia przyczyn konieczności upośledzania odporności i sposobów dokonywania tego, wyjaśnijmy kilka podstawowych pojęć związanych z transplantologią. Wyróżniamy kilka rodzajów przeszczepów:

  • Przeszczepy autologiczne – przeszczepianie tkanek w zakresie własnego organizmu. Na przykład skóry pobranej z uda na trudno gojące się rany. Przeszczep taki nie ulega odrzuceniu, gdyż przeniesiony materiał posiada antygeny („biologiczne znaczniki”) własnego organizmu.

  • Przeszczepy allogeniczne – przeszczepianie tkanek i narządów pomiędzy osobnikami tego samego gatunku. Ten rodzaj transplantologii dotyczy najczęściej narządów takich jak: serce, nerki, wątroba czy trzustka. Próby podejmowania tego rodzaju przeszczepów początkowo kończyły się niepowodzeniem ze względu na odrzucanie wszczepionego organu od biorcy, jako obcej tkanki. Stan taki trwał do momentu, w którym uzmysłowiono sobie rolę dobierania dawcy i biorcy pod względem podobieństwa (tak zwanej zgodności tkankowej) oraz wykorzystano leki osłabiające układ odpornościowy, zwane immunosupresyjnymi.

  • Przeszczepy ksenogeniczne – przeszczepianie narządów pomiędzy różnymi gatunkami, będące w fazie eksperymentalnej. Z tym rodzajem oczywiście wiąże się problem przedstawiony w poprzednim punkcie, w co najmniej tak samo dużym stopniu.

Przyczyny odrzucenia przeszczepu

Jak już to zostało wspomniane nasz organizm na swoich komórkach budujących narządy czy tkanki posiada „znaczniki”, zwane w języku medycznym antygenami zgodności tkankowej. Do najważniejszych z nich, należą antygeny głównego układu zgodności tkankowej (MHC) oraz antygeny grup w krwi w układzie AB0. Pierwsze z wymienionych pojawiają się na wszystkich komórkach posiadających jądro komórkowe (dlatego, nie mają znaczenia w przypadku przetaczania czerwonych krwinek, czyli erytrocytów, które są komórkami bezjądrzastymi). Są one kodowane przez wiele genów, z których każdy może występować w wielu odmianach, tak zwanych allelach. Fakt ten powoduje, że może powstać bardzo duża liczba możliwych kombinacji, niepowtarzalnych u różnych osobników, z wyjątkiem bliźniąt jednojajowych. Wynikiem tego jest sytuacja, w której organizm biorcy po przeszczepieniu mu tkanek od dawcy, który będzie posiadał inną wersję układu MHC i będzie traktował ją jak „intruza” przed którym trzeba się bronić wykorzystując układ immunologiczny.

Bardzo podobny w skutkach mechanizm dotyczy także drugiego z wymienionych układów czyli ABO. Znaczącą różnicą jest jednak fakt, że w tym przypadku występuje dużo mniej kombinacji, a mianowicie cztery: grupa A, grupa B, grupa AB oraz grupa 0. Niewielka ilość grup powoduje, że dobranie pod tym względem zgodnego dawcy i biorcy, nie jest już takie trudne. Istnieje także wiele „słabych” antygenów transplantacyjnych, do których należą m.in. inne niż ABO antygeny krwi czy antygeny związane z chromosomami płciowymi. Mają one pozornie mniejsze znaczenie, jednakże prawdopodobnie pobudzają układ odpornościowy w późniejszym okresie po przeszczepie.

Proces doboru odpowiedniego dawcy i biorcy nosi nazwę typowania tkankowego. Dawca i biorca powinni być zgodni pod względem układu ABO (do niedawna wykluczano przeszczepy niezgodne pod względem układu grupowego krwi ABO, jednak obecnie pojawiają się coraz śmielsze próby ominięcia tej przeszkody) oraz powinni wykazywać jak najwięcej wspólnych antygenów HLA (należących do układu MHC). W przeciwnym razie dochodzi do odrzucenia przeszczepianych narządów. Możliwe są cztery rodzaje odrzucenia:

  • Odrzucenie nadostre – rozwija się w ciągu kilku minut i prowadzi do niewydolności przeszczepionego narządu. Dzieje się tak w przypadku, gdy we krwi biorcy znajdują się już przeciwciała reagujące z antygenami dawcy. Obecnie do takich sytuacji nie dochodzi ze względu na poprzedzające przeszczep badanie laboratoryjne reakcji surowicy biorcy na limfocyty dawcy.

  • Odrzucenie ostre – występuje w ciągu pierwszych tygodni lub miesięcy po transplantacji. W odrzuconym narządzie znajdują się nacieki z aktywowanych limfocytów.

  • Odrzucenie przeszczepu przewlekłe - polega na stopniowej utracie funkcji narządu w przeciągu miesięcy bądź lat. Mechanizm tego zjawiska nie jest do końca jasny, aczkolwiek o przyczynianie się do niego są podejrzewane wcześniej już wymienione „słabe” antygeny zgodności tkankowej.

Leczenie immunosupresyjne

W przeważającej liczbie przypadków niemożliwe jest dobranie dawcy i biorcy, identycznych pod względem HLA i „słabych antygenów”. W związku z tym, aby uniknąć odrzutów, stosowane jest leczenie immunosupresyjne, czyli osłabiające układ odpornościowy, tak, by ten nie był w stanie atakować obcych antygenów. Aby uzyskać obniżenie odporności pacjentom podaje się następujące leki:

  • Glikokortykosteroidy - ich podawanie ma na celu, głównie zahamowanie produkcji cytokin- chemicznych przekaźników procesów zapalnych i innych reakcji odpornościowych.

  • Leki cytotoksyczne – wpływają one destrukcyjnie na komórki szybko dzielące się, do których należą limfocyty, biorące udział w reakcjach immunologicznych. Do leków z tej grupy należy m.in. azatiopryna, metotreksat, cyklofosfamid czy leflunomid.

  • Inhibitory kalcyneuryny – leki te hamują powstawanie interleukiny 2, jednej z cytokin. Do leków tych zaliczamy cyklosporynę A oraz takrolimu.

  • Leki biologiczne, takie jak np. przeciwciała niszczące limfocyty T lub B lub skierowane przeciwko wybranym subpopulacjom komórek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej.

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Chorzy z obniżoną odpornością
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Chorzy z obniżoną odpornością
Chorzy z obniżoną odpornością

Cukrzyca a stan ludzkiej odporności

. Dlatego też chory staje się zależny od dostarczania insuliny. Natomiast cukrzyca typu 2 (insulinoniezależna) polega na obecności pierwotnej oporności (...) , takie jak otyłość brzuszna oraz mała aktywność fizyczna. Mechanizmy spadku...

Chorzy z obniżoną odpornością

Gronkowiec - rodzaje, kuracja

decyduje się na włączenie do leczenia antybiotyk. Niestety bardzo ważne jest właściwe dobranie leków, ponieważ gronkowiec może wykazać dużą odporność (...) jest także wspieranie organizmu, zwiększanie odporności organizmu...

Chorzy z obniżoną odpornością

Ryzyko chorób zakaźnych u pacjentów po przeszczepie

chorego przed reakcją odrzucenia pobranych obcych tkanek. W związku z celowo obniżoną reaktywnością układu immunologicznego, oprócz ryzyka infekcji, należy (...) z nich są zakażenia. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest...

Chorzy z obniżoną odpornością

Profilaktyka zakażeń szpitalnych

Zakażenia szpitalne, zwane też nozokomialnymi, to takie do których doszło w związku z pobytem chorego w szpitalu i które ujawniło się po przynajmniej (...) drobnoustrojów opornych na jego działanie. Bakterie nabywają odporność...

Chorzy z obniżoną odpornością

Leczenie neutropenii

Ciało ludzkie posiada układ odpornościowy, którego zadaniem jest ochrona przed mikroorganizmami, obcymi substancjami czy zmutowanymi własnymi komórkami. Składa się na niego szereg elementów, od skóry czy błon śluzowych, poprzez narządy limfatyczne, po...

Chorzy z obniżoną odpornością

Wrodzone niedobory odporności

pozornie błahej funkcji może spowodować, że cały system odpornościowy przestaje działać bądź jest mniej skuteczny. Mówimy wtedy o niedoborach odporności (...) . Niedobory odporności dzielimy na pierwotne i wtórne. U...

Chorzy z obniżoną odpornością

Neutropenia

rąk (zarówno przez osoby z neutropenią jak i te z najbliższego otoczenia), unikanie kontaktu z osobami chorymi, a w przypadku zachorowania osób (...) i dokładny nadzór tego ostatniego nad przyjmowanymi przez chorego...

Odporność dzieci

Defekty odporności u dzieci (WIDEO)

Defekty odporności u dzieci (WIDEO) Odtwórz wideo

odporności z przewagą zaburzeń biosyntezy przeciwciał, w których podstawowe znaczenie mają zaburzenia odporności humoralnej, a także złożone niedobory (...) Objawy zaburzenia odporności...

Zabiegi

Przemyślenia po marszobiegu (WIDEO)

Przemyślenia po marszobiegu (WIDEO) Odtwórz wideo

marszobiegu mogli zasięgnąć porad medycznych dotyczących ich stanu zdrowia, i - oczywiście - transplantologii. Oprócz tego, zorganizowano (...) także konferencję poświęconą możliwościom współczesnej transplantologii. Organizatorzy...