Katar sienny

Katar sienny (Allergic rhinitis) bywa określany na różne sposoby, np. jako katar alergiczny, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, sezonowy nieżyt nosa, pyłkowica, alergia pyłkowa albo gorączka sienna. Jest to rodzaj choroby atopowej wywoływanej przez pyłki roślin – ich ziarenka mają 0,0025 - 0,25 mm średnicy i wydzielane są przez pręciki kwiatowe drzew, traw oraz ziół.

Objawy kataru siennego

Katar sienny powstaje wskutek kontaktu organizmu z alergenem indukującym proces wzmożonego uwalniania histaminy. Alergen, łącząc się z wydzielanymi immunoglobulinami klasy IgE, tworzy kompleks, który ulega przyłączeniu do błony komórek tucznych, które magazynują histaminę. Ta zostaje uwolniona i powoduje objawy podrażnienia błony śluzowej nosa. Do najbardziej charakterystycznych objawów pyłkowicy zalicza się:

• swędzenie w nosie;
• częste kichanie;
• wodnisty katar;
• zaczerwienie, łzawienie i puchnięcie oczu;
• światłowstręt i zapalenie spojówek;
• ból głowy;
• jedno- lub obustronne zatkanie nosa;
• uczucie rozbicia.

Świąd, zaczerwienie czy obrzęk spowodowane są uwolnieniem histaminy, która rozszerza naczynia krwionośne (zaczerwienienie), zwiększa ich przepuszczalność (obrzęk) oraz podrażnia zakończenia czuciowe (świąd).

Symptomy choroby nasilają się w czasie kwitnienia roślin – od lutego do sierpnia, ale reakcja alergiczna może utrzymywać się dłużej ze względu na różne okresy pylenia roślin oraz wpływ innych czynników uczulających, np. kurzu czy roztoczy. Powikłania kataru siennego mogą prowadzić do astmy oskrzelowej, osłabiają odporność śluzówki nosa i predysponują do zachorowania na „zwykły katar” bakteryjny lub wirusowy.

Przyczyny alergicznego nieżytu nosa

Diagnoza kataru siennego jest wbrew pozorom bardzo trudna. Do pyłkowicy przyczyniają się dwie główne grupy czynników. Są to predyspozycje genetyczne do alergii oraz kontakt z alergenem, który inicjuje objawy chorobowe.

Do podstawowych alergenów wywołujących katar sienny zalicza się, m.in.: pyłki roślinne (drzew, krzewów, traw, ziół, kwiatów), roztocza, pleśnie, pierze oraz sierść zwierząt. Patomechanizm alergii pyłkowej przebiega według schematu: alergen – komórki tuczne w błonie śluzowej nosa – aktywacja immunoglobulin (przeciwciał) – produkcja przekaźników (prostaglandyn, histaminy itp.) – rozszerzenie naczyń krwionośnych – wzmożone wydzielanie śluzu.

Diagnoza, profilaktyka i leczenie kataru siennego

W przypadku alergii najlepiej unikać czynników uczulających. Jeśli zauważy się u siebie objawy choroby, należy powiedzieć o tym lekarzowi pierwszego kontaktu lub udać się do alergologa. Na początku przeprowadza się wywiad lekarski (kiedy zauważono pierwsze symptomy chorobowe, w jakich miesiącach objawy się nasilają, alergie w rodzinie, styl życia, dieta), a potem wykonuje testy alergiczne w celu zdemaskowania alergenów. Niekiedy też konieczne jest badanie laryngologiczne bądź internistyczne, aby wykluczyć inne możliwe choroby.

Leczenie atopowego nieżytu nosa polega głównie na podawaniu leków przeciwhistaminowych, tj. II generacji antagonistów receptorów histaminowych H1. Alternatywą jest immunoterapia (odczulanie), czyli podawanie choremu stopniowo zwiększonych dawek alergenów po to, by podwyższyć próg wrażliwości na nie i zmniejszyć uciążliwość objawów alergicznych dla pacjenta. Profilaktycznie można zainstalować w domu nawilżacze powietrza. Alergicy powinni wychodzić na spacery po deszczu, kiedy stężenie pyłków w powietrzu jest mniejsze, pamiętać o wietrzeniu mieszkania, ścieraniu kurzu na mokro i częstym praniu firan oraz dywanów. Katar sienny można zminimalizować, zapoznając się z kalendarzem pylenia roślin, by skutecznie przeciwdziałać alergii.