Katar sienny

Katar sienny (Allergic rhinitis) bywa określany na różne sposoby, np. jako katar alergiczny, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, sezonowy nieżyt nosa, pyłkowica, alergia pyłkowa albo gorączka sienna. Jest to rodzaj choroby atopowej wywoływanej przez pyłki roślin – ich ziarenka mają 0,0025 - 0,25 mm średnicy i wydzielane są przez pręciki kwiatowe drzew, traw oraz ziół. Katar sienny jest chorobą bardzo szeroko rozpowszechnioną. Jako jeden z podstawowych elementów alergii dotyczy nawet co czwartego Europejczyka. Łatwy do zdiagnozowania, dużo trudniejszy do leczenia. Przez uciążliwość swoich objawów znacząco obniża jakość życia, mimo iż nie należy do poważnych chorób układu oddechowego. Jest elementem ogólnie pojętej alergii, która statystycznie dotyczy coraz większej części naszej populacji. Według naukowców w krajach wysoko rozwiniętych zachorowalność sięga nawet do 25% społeczności.

Spis treści:
  1. 1. Czym jest katar sienny?
  2. 2. Przyczyny alergicznego nieżytu nosa
  3. 3. Objawy kataru siennego
  4. 4. Diagnoza kataru siennego
  5. 5. Leczenie pyłkowicy
    1. 5.1. Nowoczesna immunoterapia swoista (SIT)
  6. 6. Katar sienny u dzieci

1. Czym jest katar sienny?

Alergiczny nieżyt nosa (ANN), popularnie nazywany katarem siennym, to zapalenie błony śluzowej nosa w wyniku alergii. Możemy mieć do czynienia z okresowym nieżytem nosa (gdy objawy trwają < 4 dni w tygodniu lub < 4 tygodnie) lub z przewlekłym (objawy > 4 dni w tygodniu i trwające > 4 tygodnie). Czynnikami etiologicznymi najczęściej są alergeny wziewne (pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, sierść zwierząt, pleśnie), alergeny pokarmowe, lateks, zanieczyszczenie powietrza oraz leki. Są to czynniki rozwoju zarówno ANN, jak i astmy. Pyłki drzew nasilają objawy na wiosnę, pyłki traw w lecie i zarodniki grzybów jesienią.

Katar całoroczny najczęściej jest efektem uczulenia na roztocza kurzu domowego lub ekspozycji na sierść zwierząt przebywających w domu. Zimą większość czasu spędzamy w pomieszczeniach ogrzewanych i zamkniętych, w których namnażają się alergeny, głównie roztocza, pleśń, alergeny zwierząt domowych i karaluchów. Są one wrażliwe na zimno, wystawienie na mróz mebli, materacy, poduszek czy pluszowych zabawek niszczy roztocza. Zwierzęta domowe nie powinny przebywać w pomieszczeniach mieszkalnych. Jeżeli nie jest to możliwe i zwierzęta muszą mieszkać w domu, należy często je kąpać i bezwzględnie trzymać z dala od sypialni. Leczenie astmy i alergii na niewiele się zda, gdy osoby uczulone będą cały czas przebywać w otoczeniu czynników drażniących.

Nadreaktywność oskrzeli może być spowodowana także wirusowym i bakteryjnym zakażeniem dróg oddechowych. Zimą należy szczególnie chronić się przed tymi infekcjami. W tym celu warto unikać kontaktu z chorymi i dbać o swoją odporność. Wirusowy nieżyt nosa, gorączka, zapalenie gardła mogą sprowokować atak astmy.

2. Przyczyny alergicznego nieżytu nosa

Do wystąpienia pyłkowicy przyczyniają się dwie główne grupy czynników. Są to predyspozycje genetyczne do alergii oraz kontakt z alergenem, który inicjuje objawy chorobowe.

Do podstawowych alergenów wywołujących katar sienny zalicza się, m.in.: pyłki roślinne (drzew, krzewów, traw, ziół, kwiatów), roztocza, pleśnie, pierze oraz sierść zwierząt. Patomechanizm alergii pyłkowej przebiega według schematu: alergen – komórki tuczne w błonie śluzowej nosa – aktywacja immunoglobulin (przeciwciał) – produkcja przekaźników (prostaglandyn, histaminy itp.) – rozszerzenie naczyń krwionośnych – wzmożone wydzielanie śluzu.

Rośliny powodujące alergie są przenoszone zazwyczaj na duże odległości, a im wyższe stężenie alergenów w powietrzu, tym większe ryzyko, że u osoby skłonnej do alergii rozwinie się zespół objawów kataru siennego.

U osób uczulonych na alergeny wziewne, bardzo często występuje reakcja alergiczna także na alergeny kontaktowe, do których zalicza się m.in. barwniki, gumy, metale, tworzywa sztuczne, chemikalia, biżuterię, maści, kosmetyki, futra.

3. Objawy kataru siennego

Świąd, zaczerwienienie czy obrzęk spowodowane są uwolnieniem histaminy, która rozszerza naczynia krwionośne (zaczerwienienie), zwiększa ich przepuszczalność (obrzęk) oraz podrażnia zakończenia czuciowe (świąd).

Symptomy choroby nasilają się w czasie kwitnienia roślin – od lutego do sierpnia, ale reakcja alergiczna może utrzymywać się dłużej ze względu na różne okresy pylenia roślin oraz wpływ innych czynników uczulających, np. kurzu czy roztoczy. Powikłania kataru siennego mogą prowadzić do astmy oskrzelowej, osłabiają odporność śluzówki nosa i predysponują do zachorowania na „zwykły katar” bakteryjny lub wirusowy.

4. Diagnoza kataru siennego

Jeśli podejrzewamy u siebie katar sienny to powinniśmy udać się do lekarza alergologa. Nieleczony katar sienny jest gróźnym czynnikiem rozwoju astmy. Podstawą diagnozy jest wywiad lekarski. Dopiero w jego trakcie można ustalić, czy dolegliwość zdarza się w określonej porze roku lub w sytuacjach związanych z intensywnym występowaniem alergenów. Lekarz może zlecić testy dla określenia konkretnych alergenów.

U każdego pacjenta, u którego jest rozpoznany alergiczny nieżyt nosa, należy przeprowadzić badania w kierunku wykluczenia astmy, ponieważ stosunkowo często choroby te współistnieją. Często początkowo w alergicznym nieżycie nosa najpierw pojawia się nadreaktywność oskrzeli, która następnie może przerodzić się w dychawicę oskrzelową. Występowanie ANN zwiększa więc ryzyko zachorowania na astmę. Prawdopodobnie szybkie wykrycie i leczenie alergicznego nieżytu nosa zmniejsza ryzyko rozwoju astmy i zmniejsza nasilenie objawów za strony dolnych dróg oddechowych.

Większość chorych na astmę ma objawy alergicznego nieżytu nosa. Wydaje się, że istotny jest tu wiek wystąpienia objawów atopii – gdy pojawiła się do 6. r.ż., występuje zwiększone ryzyko astmy, natomiast po 6. r.ż. zwiększa się głównie ryzyko rozwoju alergicznego nieżytu nosa. Bardzo często alergiczny nieżyt nosa wyprzedza wystąpienie astmy i decyduje o stopniu jej nasilenia. U pacjentów zapadających na obie choroby stwierdza się częstsze zaostrzenia astmy i zwiększoną częstotliwość hospitalizacji. Zarówno w astmie, jak i nieżycie nosa dostępnych jest wiele metod postępowania terapeutycznego: leczenie farmakologiczne, unikanie narażenia na alergeny, metody odczulania i programy edukacyjne.

Rozpoznanie kataru siennego jako objawu alergii i jej wyzwalaczy jest sprawą trudną, ale przy odrobinie wysiłku ze strony lekarza i przy współpracy ze strony pacjenta, można ustalić schemat działania, który zaowocuje zmniejszeniem się uciążliwych objawów oraz poprawą jakości życia.

5. Leczenie pyłkowicy

Na wstępie wykonuje się testy alergiczne, aby dowiedzieć się jakie konkretnie alergeny należy usunąć z otoczenia. Przebywając w domu, osoby chorujące na astmę oskrzelową i alergię są szczególnie narażone na działanie tlenków azotu i węgla, dwutlenku siarki, formaldehydu i innych zanieczyszczeń gazowych. To właśnie te substancje mogą zaostrzyć atak i wywołać pierwsze objawy. Alergiczny nieżyt nosa to pierwszy symptom choroby. Źródłem wydzielin gazowych są aerozole używane w domu, środki czystości, kuchenki i piecyki gazowe, piece opalane węglem lub drewnem. Leczenie alergicznego nieżytu nosa należałoby zacząć od eliminacji czynników wywołujących ataki choroby. Osoby chore na astmę oskrzelową i alergię powinny unikać kontaktu z dymem tytoniowym. Nawet bierne palenie zwiększa ryzyko wystąpienia uczulenia i rozwoju astmy. Badania wykazały, że dzieci, których matki palą papierosy częściej muszą sięgać po leki przeciwastmatyczne i częściej trafiają do szpitala.

Poza tym należy pamiętać o stosowaniu następujących zasad:

  • Dbaj o czystość w domu – regularnie wycieraj kurz, czyść dywany, wykładziny, kapy, tapicerowane meble, zasłony i firanki.
  • Książki trzymaj w zamkniętych szafach.
  • Pamiętaj o tym, żeby wietrzyć mieszkanie - to zmniejszy stężenie alergenów.
  • Używaj odkurzaczy z filtrem wodnym.
  • Pierz pościel w temperaturze wyższej niż 60 stopni Celsjusza, a materace wykładaj na mróz.
  • Używaj pościeli nieprzepuszczalnej dla roztoczy.

W leczeniu kataru siennego stosuje się głównie środki antyhistaminowe jako pojedynczy lek lub w połączeniu z innymi lekami oraz kortykosteroidy stosowane donosowo w aerozolu. Jako krople do oczu oraz aerozole do nosa można stosować kromoglikany, które działają przy długotrwałym stosowaniu. Stosuje się również leki antyleukotrienowe, kortykosteroidy doustne oraz immunoterapię swoistą. Ważną zasadą w leczeniu alergicznego nieżytu nosa pozostanie unikanie przyczyn wywołujących alergię (o ile jest to możliwe) lub dążenie do minimalnego na nie narażenia.

5.1. Nowoczesna immunoterapia swoista (SIT)

Immunoterapia swoista (SIT), zwana popularnie odczulaniem, polega na podawaniu osobie uczulonej stopniowo wzrastających, potem podtrzymujących dawek szczepionki zawierającej alergen, na który pacjent jest uczulony.

Wskazania do SIT:

  • uczulenie na alergeny powietrzno-pochodne (pyłki roślin, roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt),
  • atopowe zapalenie skóry nie reagujące na klasyczne leczenie,
  • atopowa astma oskrzelowa we wczesnym okresie choroby.

Przeciwwskazania do immunoterapii:

Immunoterapia (SIT) zastosowana we wczesnym etapie choroby hamuje rozwój zapalenia alergicznego, zapobiega astmie oskrzelowej, a także przywraca prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Do prowadzenia immunoterapii zalecane są szczepionki całoroczne, sezonowe - podawane podskórnie lub doustnie w kroplach dla dzieci. Szczepienia można rozpocząć od 5. roku życia i nie ma górnej granicy wieku. Czas trwania wynosi średnio od 3. do 5. lat.

6. Katar sienny u dzieci

Katar sienny jest niedocenioną przyczyną zachorowalności u dzieci. Występuje u prawie 20% dzieci zaburzając ich życie. Oprócz klasycznych objawów sapki i zapalenia spojówek, może on przebiegać jako „wariant kaszlowy” z powodu ściekania wydzieliny po tylnej ścianie gardła i powodować zaburzenia koncentracji. Często występuje wraz z alergicznym wypryskiem, astmą, zapaleniem zatok obocznych nosa i przerostem migdałków. Wykazano, że leczenie kataru siennego łagodzi przebieg współistniejącej astmy.

Bibliografia

  • Samoliński B., Śliwińska-Kowalska M., Alergiczne i niealergiczne nieżyty nosa, Mediton, Łódź 2003, ISBN 83-913433-7-5.
  • Boznański A. (red.), Choroby alergiczne wieku rozwojowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2769-1
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Obłutowicz K., Alergologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7
  • Rapiejko P., Alergeny pyłku roślin, Medical Education, Warszawa 2008, ISBN 978-83-926656-0-1
  • Mędrala W., Podstawy alergologii, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-53-6
  • Kowalski M., Immunoterapia alergenowa, Mediton, Łódź 2003, ISBN 83-913433-2-4
  • Gabryel-Batura H., Młynarczyk W., Zarys pulmonologii z elementami alergologii, AM Poznań, Poznań 2004, ISBN 83-88732-82-X
  • Chazan R., Pneumonologia i alergologia praktyczna - badania diagnostyczne i terapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 978-83-7522-061-2
  • Silva-Rodrigues A., Wahl R., Alergologia w praktyce, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-017-9
  • Droszcz W. (red.), Choroby płuc. Diagnostyka i terapia, Urban & Partner, Wrocław 1999, ISBN 83-85842-04-7
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Katar sienny pod koniec września?

Witam, bardzo proszę o pomoc. Mój mąż jest alergikiem. W sezonie letnim miewał (nie co roku) katar sienny. Miał robione testy na alergeny i wyszło uczulenie na pyłki roślin (niestety nie pamiętam szczegułów). W tym roku od wczesnej wiosny potworny katar...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 0 odpowiedzi Silny katar sienny i wydzielina na tylnej ścianie gardła ~:

Silny katar sienny i wydzielina tylnej ścianie gardła powoduje zamykanie niższy silne trudności z oddychaniem i stany astmatyczne.Mri wykazał zajęcie stanem zapalnym jednej z zatok obocznych nos .

~ Pytania do specjalistów 2 odpowiedzi Katar sienny i krew z nosa ~:

Mam katar sienny, za każdym razem kiedy wydmuchuję nos pojawia się krew. Obecnie przyjmuję Zyrtec. Co może powodować ciągłe krwawienia?&#13;&#10;Bardzo proszę o pomoc.

pokaż 5 następnych

Artykuły Objawy alergii

Objawy alergii Jak rozpoznać alergię na słońce?

(...) wystąpienia alergii jest dużo większe, jeśli cierpi lub cierpiało na nią któreś z rodziców. Objawy alergii znikają ... ów skóry. Dlatego tak istotna jest odpowiednia ochrona przed szkodliwym promieniowaniem.(Objawy...

Objawy alergii Pokrzywka alergiczna

(...) ów. Pokrzywka i bąble pokrzywkowe to najczęstsze objawy alergii skórnej. Poza bąblami pokrzywka wywołuje obrzęk błon...

Objawy alergii Obrzęk Quinckego

(...) Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7(Objawy alergii,...

Objawy alergii Gorączka sienna

(...) órne, łzawienie oczu oraz lekkie stany podgorączkowe. Objawy alergii na pyłki pojawiają się co roku, około połowy maja i ustępują ... pyłki roślin wywołują objawy uczulenia, zwane potocznie gorączką sienną. Każdego roku najwcześniej pojawiają się objawy alergii na pyłki drzew. Wielu ludzi przechodzi je w sposób łagodny. Najczęstsze objawy alergii na pyłki to napady kichania, uczucie ... ;coroczne przeziębienie” wiosenną porą to objawy alergii wziewnej na kwitnące rośliny. Na nic tu zatem antybiotyki, aspiryna, ciepłe...

Objawy alergii Alergia a kaszel

(...) w funkcjonowaniu układu limfatycznego, poprawiając odporność organizmu. Wzmocnienie układu odpornościowego jest ważne, ponieważ objawy alergii występują wtedy, gdy organizm reaguje na alergeny znajdujące się w jego otoczeniu. Niektóre osoby zauważają u...

Alergiczny katar
Objawy alergii Alergiczny katar

(...) do kontaktu z alergenem lub jeśli objawy alergii już wystąpią, to właściwie postępować. Leczenie farmakologiczne musi być dobrane ... ów. Kiedy wystąpią objawy alergii, najważniejsze jest szybkie rozpoznanie alergenu, a następnie konsekwentne unikanie go. 
 Samoliński B ... różnicowa najczęstszych dolegliwości, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-062-7(Objawy...

Objawy alergii Pokrzywka przewlekła

Pokrzywka przewlekła to dość rzadko występująca postać pokrzywki. Pojawia się najczęściej u osób dorosłych. O jej charakterze decyduje czas trwania objawów klinicznych. Granicą między pokrzywką ostrą a pokrzywką przewlekłą jest...

Objawy alergii Urticaria vasculitis

Urticaria vasculitis (pokrzywka naczyniowa) to rodzaj pokrzywki przewlekłej, wywoływanej nadwrażliwością ze strony układu immunologicznego (jest to reakcja alergiczna typu III). Mediatorem zapalnym urticaria vasculitis są składniki dopełniacza. Wywołują...

Objawy alergii Pokrzywka fizykalna

Pokrzywka fizykalna tworzy na skórze czerwone plamy. Objawy pokrzywki powstają pod wpływem zetknięcia skóry z czynnikami zewnętrznymi, w tym również czynnikami atmosferycznymi, to jest zimnem, ciepłem i światłem słonecznym. Pokrzywka...

Objawy alergii Rodzaje pokrzywek

Pokrzywka to jedna z najczęstszych chorób alergicznych. Zazwyczaj termin ten służy do określenia zmian skórnych, charakteryzujących się występowaniem bąbla pokrzywkowego, czyli twardego i niekiedy bolesnego wykwitu skórnego o...

pokaż 10 następnych