Rytm okołodobowy
Zaburzenia rytmu okołodobowego często są mylone przez pacjentów z bezsennością. Tymczasem w Europie zaczyna się używać terminu „jet lag syndrome” nie tylko w kontekście jego pierwotnego znaczenia – syndromu odrzutowca i zmian stref czasowych, lecz także w przypadku zaburzeń rytmu dnia i nocy. A to dlatego, że ludzie z tym problemem prezentują te same objawy, co w przypadku dalekich podróży samolotem, gdy nasz mózg żyje np. jeszcze dniem, a w rzeczywistości jest noc. Okazuje się, że 20% Europejczyków, nawet żyjąc ciągle w tej samej strefie czasowej, ma problem z własnym wewnętrznym zegarem.
Co oznacza rytm okołodobowy?
Rytm okołodobowy oznacza regularne zmiany w fizycznej i psychicznej aktywności człowieka, powstające w zależności od dnia i nocy. Nad wszystkim czuwają struktury ośrodkowego układu nerwowego. Pracują one nad zachowaniem prawidłowych cykliczności w całym organizmie, nad wzrostem lub spadkiem poziomu odpowiednich hormonów w ciągu dnia, nad temperaturą ciała człowieka, która spada w nocy, nad wytwarzaniem moczu i zmianą ciśnienia tętniczego krwi. Sygnały pochodzące z oka, z fotoreceptorów, które rejestrują ilość światła w otoczeniu, docierają do tych struktur zlokalizowanych w okolicy podwzgórza, a stąd do kolejnych, m.in. do szyszynki. Jej udział w zachowaniu prawidłowego rytmu okołodobowego jest znaczący. Wraz z końcem dnia, w nocy, wydziela ona większe ilości melatoniny – hormonu odpowiedzialnego za prawidłowy rytm dnia i nocy. Szczyt jej stężenia przypada pomiędzy godziną 24.00 a 3.00.
25-godzinna doba
Obserwacje ludzi niewidomych oraz przeprowadzony eksperyment, w którym odcięto ludzi od światła zewnętrznego i wszelkiej wiedzy na temat, jaka jest aktualnie pora dnia, dowiodły, że ludzki organizm przystosowany jest do 25-godzinnej doby. To dopiero wpływ słońca powoduje, że rytm okołodobowy jest cyklem 24-godzinnym. Jednak światło słoneczne to nie wszystko. Decydują o tym także temperatura otoczenia czy dźwięk budzika lub niektóre leki.
Wydaje się, że problem zaburzonego rytmu okołodobowego dotyczy przede wszystkim osób z zaburzeniami egzogennymi, czyli osób pracujących w systemie pracy zmianowej, lekarzy dyżurujących, osób uczących się, pracujących w nocy. Zaczyna u nich brakować regularności rytmu dnia i nocy, bez przerwy wszystko się zmienia. Z kolei zaburzenia rytmu endogenne dotyczą osób, u których zegar biologiczny pracuje niezgodnie z rytmem geofizycznym. To popularnie zwane „sowy” i „skowronki”, ale w ich „wzmocnionym”, „nadmiernym” znaczeniu. Często osoby takie zgłaszają się do lekarza, skarżąc się na bezsenność lub nadmierną senność, jednak wnikliwy wywiad lekarski pokazuje, że nie są to te zaburzenia, ale zmieniona faza zasypiania.
Objawy zaburzeń rytmu dnia i nocy
Zaburzenia rytmu dnia i nocy mogą objawiać się:
- trudnością w zaśnięciu i utrzymaniu snu,
- snem nieregenerującym,
- niemożnością skupienia uwagi,
- krańcowym zmęczeniem, sennością,
- zaburzeniami apetytu i żołądkowo-jelitowymi,
- złym samopoczuciem,
- dezorientacją,
- drażliwością, obniżeniem nastroju,
- bólem głowy.
Zaburzenia rytmu okołodobowego rodzą kolejne problemy, nie tylko zaburzenia snu. Mogą to być choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenia pracy jelit i trawienia, zaburzenia hormonalne, a przede wszystkim zaburzenia psychiczne: depresja, drażliwość, trudności w koncentracji.
Leczenie zaburzeń rytmu okołodobowego
Podstawą leczenia są behawioralne metody przywracania prawidłowego rytmu dnia i nocy. Jednak nie jest to często proste. Łatwiej jest przesuwać rytm do przodu, tzn. gdy ktoś kładzie się za wcześnie, a chciałby później, to może co kilka dni próbować zasypiać np. pół godziny później. Trudniej jest, gdy trzeba przesunąć rytm do tyłu, gdy ktoś chodzi za późno spać, późno staje się senny.
Osoby z zaburzonym rytmem okołodobowym dobrze reagują na fototerapię. Pomóc mogą także podstawowe zasady higieny snu, zalecane w leczeniu bezsenności. Szczególnie: zasłanianie okien w sypialni w trakcie nocy, unikanie nadmiernego światła, hałasu wieczorem, utrzymanie regularnych godzin wieczornych posiłków i aktywności. Należy unikać drzemek w ciągu dnia i starać się kłaść spać i wstawać o tych samych (prawidłowych) porach.
Farmakoterapia zaburzeń rytmu okołodobowego jest dość ograniczona. Znając rolę endogennej melatoniny wydzielanej przez szyszynkę, jako swoisty wewnętrzny zegar i cykliczność jej wydzielania, stosuje się ją w zaburzeniach rytmu dnia i nocy, także tych spowodowanych zmianą stref czasowych. Stosowana jest też wspomagająco u osób niewidomych. Uzupełnienie poziomu melatoniny, zgodnie z prawidłowym dobowym rytmem, może pomóc w uregulowaniu snu. Ułatwia zasypianie, polepsza jakość snu, zmniejsza liczbę przebudzeń w nocy. Pomocna jest także w leczeniu zaburzeń snu u osób starszych. Preparaty melatoniny dostępne są bez recepty. Nie zaleca się jej stosowania w ciąży i w czasie karmienia piersią. Rzadko też stosuje się ją u dzieci, z wyjątkiem szczególnych sytuacji u chorych z ADHD.
Jeśli przystosowanie się do nowego rytmu napotyka wiele trudności, to jeżeli jest to możliwe, czasami zaleca się dostosowanie aktywności do własnego rytmu dobowego.
Artykuły Bezsenność
Bezsenność , kłopoty ze snem , trudności z zaśnięciem albo wielokrotne budzenie się w nocy to rzeczywistość niejednego człowieka. Z rana człowiek ma złe samopoczucie, kiepski nastrój, czuje się ...
W terapii bezsenności stosuje się dwie główne grupy leków: pochodne benzodiazepiny oraz tzw. nowej generacji leki nasenne. Każda z nich może niestety powodować uciążliwe objawy niepożądane. Warto ...
Relaks przed snem znacznie poprawia jakość snu. Zdolność wyciszenia się i ukojenia nerwów to jedna z zasad higieny snu , której przestrzeganie umożliwia sprawniejszą i efektywniejszą regenerację ...
Zdrowy sen niemowlaka jest ważny dla jego prawidłowego rozwoju. Często występująca bezsenność u niemowląt utrudnia maluchowi wypoczynek, a dla rodziców jest powodem do zmartwień. Bezsenność ...
Ktoś cię goni, a ty nie możesz przed nim uciec. Zbiegasz po krętych schodach, które zdają się nie mieć końca. A gdy jesteś tuż przy drzwiach, nagle wpadasz na podejrzanego typa. Budzisz się ...
Bezsenność to poważny problem, którego nie należy lekceważyć. Co warto wiedzieć o tym zaburzeniu snu?
Ciąża u większości przyszłych mam wywołuje pewne napięcie i niepokój, a to w konsekwencji może prowadzić do bezsenności . Bezsenność w czasie ciąży może być także wywołana bólami pleców ...
Higiena snu to absolutna konieczność, by nie nabawić się problemów z bezsennością.
Choroby dziedziczne prowadzą niekiedy do śmierci. Tak jest w przypadku śmiertelnej bezsenności rodzinnej. Jest to nieuleczalna choroba mózgu, która jest dziedziczona autosomalnie dominująco. Za ...
Coraz więcej osób ma problem ze snem. Najczęściej jest to bezsenność lub zaburzenia snu . Te problemy to poważna sprawa. Ciągłe zmęczenie i mało efektywny odpoczynek w nocy mogą prowadzić do ...
Problemy ze snem to dość powszechne zjawisko. Stres, przemęczenie, niezdrowy tryb życia – to wszystko może wpłynąć negatywnie na nocny odpoczynek. Niepokojącym sygnałem jest nie tylko bezsenność , ...
Bezsenność wiąże się z poważnymi skutkami. Problem ze snem zwiększa ryzyko depresji i myśli samobójczych, obniża efektywność w pracy, a nawet podnosi ciśnienie krwi. Do powstania bezsenności mogą ...
Problemy ze snem wiążą się z wieloma poważnymi konsekwencjami. Osoby cierpiące na tą dysfunkcje często skarżą się na swoją pamięcią i zdolność do skupienia uwagi. Zapominanie spowodowane ...
"Starzeję się" - mawiamy, kiedy budzimy się po 'zarwanej' nocce niewyspani i z bolącą głową . Przyczyna może być jednak zupełnie inna. Często na tak kiepskie samopoczucie pracujemy od dawna, śpiąc ...
Aromaterapia towarzyszy nam już od czasów starożytnych. Leczenie z użyciem zapachów i olejków eterycznych do dziś cieszy się niesłabnącą popularnością. Aromaterapia to także sposób na bezsenność . ...
Bezsenność to zmora wielu ludzi. Kładziesz się po męczącym i stresującym dniu do łóżka, a sen nie chce nadejść. Po głowie kołaczą ci się myśli dotyczące problemów i zmartwień. Jednocześnie wiesz, ...
Niniejszy artykuł zawiera szereg najczęściej zadawanych pytań przez pacjentów dotkniętych problemem bezsenności i odpowiedzi na nie. Warto zaznajomić się z nimi i zadać je swojemu lekarzowi przy ...
W zależności od przyczyn bezsenności, terapię dobiera się indywidualnie dla każdego pacjenta. Największe szanse na wyleczenie mają pacjenci, u których bezsenność jest spowodowana tzw. złą higieną ...
Leczenie bezsenności jest zadaniem interdyscyplinarnym, to znaczy, że często potrzebna jest współpraca lekarzy wielu dziedzin medycyny: psychiatrów, neurologów, kardiologów, pulmonologów; a także ...
Istnieje wiele przyczyn bezsenności. Schorzenie to może być następstwem silnego stresu, depresji lub innych chorób.
Bezsenność należy leczyć, ważne jest zatem poznanie jej przyczyn. W celach diagnostycznych lekarz może zlecić szereg mniej lub bardziej skomplikowanych badań, aby móc skierować pacjenta do ...
Bezsenność definiujemy jako problemy z zaśnięciem lub utrzymaniem snu, podczas więcej niż trzech nocy w ciągu tygodnia przez okres dłuższy niż jeden miesiąc. Zaburzenia snu muszą przy tym ...
Bezsenność jest chorobą, która dotyka miliony ludzi na świecie i stanowi ogromny problem zarówno dla nas samych, jak i dla innych wokół nas. A co o bezsenności mówią książki? Według definicji z ...
Procesy związane z regulacją snu to proces homeostatyczny, okołodobowy i wewnątrzdobowy. Zgodnie z pierwszym potrzeba snu narasta w czasie czuwania i spada w czasie snu. Jeśli sen nie nastąpi we ...
Leki ziołowe, mimo postępu medycyny, nie tracą na popularności i przychylności pacjentów w stosunku do nich, głównie z powodu łatwego dostępu do nich. Ciągle łatwiej jest poprosić w aptece o ...
Znamienna częstość występowania bezsenności oraz dolegliwości sercowo-naczyniowych ( nadciśnienie tętnicze , choroba niedokrwienna serca , zawał serca ) wśród ludzi dorosłych, skłania do oceny ich ...
Bezsenność stała się obecnie jednym z najpoważniejszych problemów zdrowia publicznego. Wynika to z rozpowszechnienia czynników zakłócających sen, takich jak stres , zwiększające się wymagania w ...
Skutki bezsenności występują z różną intensywnością i dotyczyć mogą wielu dziedzin codziennego życia. Przeprowadzono wiele badań z udziałem ochotników, którzy zgodzili się, by pozbawiono ich ...
Podstawową terapią leczenia bezsenności jest przestrzeganie zasad higieny snu . Jest to grupa prostych technik, jakie każdy człowiek może stosować w celu poprawy jakości swojego snu oraz ...
W każdym przypadku leczenie bezsenności musi mieć charakter tylko działania doraźnego, krótkotrwałego i wspomagającego. Gdy bezsenność jest tylko jednym z objawów szerszego zespołu zaburzeń (np. w ...
Konsultanci działu Zdrowie
farmaceutka, uczestniczka wielu konferencji poświęconych farmakologii.
lekarz, autor wielu publikacji dla lekarzy i pacjentów z zakresu
lekarz w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Mińsku
Komentarze (komentowanie tymczasowo wyłączone)
Dokładnie mam te zburzenia.