Anemia a kwas foliowy

Bardzo istotne jest przyjmowanie kwasu foliowego przed planowaną ciążą, ponieważ jego niedobór u kobiety ciężarnej może spowodować wady rozwojowe dziecka pod postacią przepuklin mózgowych i rdzeniowych oraz bezmózgowia. W ciąży największe znaczenie suplementacja kwasem foliowym ma do 12. tygodnia życia płodowego – w tym czasie rozwija się układ nerwowy dziecka. W preparatach witaminowych przeznaczonych dla kobiet ciężarnych znajduje się zwykle od 400 do 800 µg kwasu foliowego, co przy prawidłowej diecie jest dawką wystarczającą. O zwiększeniu dawki preparatu decyduje lekarz prowadzący ciążę, po zapoznaniu się z dodatkowymi badaniami ciężarnej oraz jej badaniu przedmiotowym i podmiotowym.

Podobnie jak w innych niedokrwistościach niedoborowych jedną z przyczyn jest niedobór kwasu foliowego w diecie. Prowadzi do niego dieta z ograniczeniem produktów świeżych, surowych (foliany ulegają rozpadowi po niespełna15 minutach gotowania) lub prowadzenie całkowitego żywienia pozajelitowego bez suplementacji tą witaminą.

Do chorób prowadzących do tego zaburzenia zalicza się:

• zespół złego wchłaniania,
• stany po gastrektomii i resekcji jelita cienkiego,
• choroby zapalne jelita cienkiego i żołądka.

Z innych czynników mających wpływ na niedobór kwasu foliowego można wymienić przyjmowanie leków zaburzających jego syntezę i wchłanianie – metotreksat, fenytoina, trimetoprim. Pamiętać należy, że przewlekłe spożywanie alkoholu zaburza wchłanianie kwasu foliowego i już po niespełna 8 tygodniach prowadzi do wystąpienia we krwi erytrocytów o zwiększonej objętości.

Do przyczyn zwiększonej utraty tej witaminy należą sytuacje, w których pacjent jest przewlekle dializowany lub choruje na niedokrwistość hemolityczną.
Zwiększone zapotrzebowanie na kwas foliowy występuje u kobiet ciężarnych, osób z chorobami nowotworowymi i zapalnymi.

Objawy kliniczne tego rodzaju niedokrwistości są podobne jak w innych anemiach. Objawy niedoboru kwasu foliowego niezwiązane z niedokrwistością są takie same, jak w przypadku niedoboru witaminy B12, z wyjątkiem objawów neurologicznych, które w tym przypadku występują o wiele rzadziej. U obu płci może wystąpić niepłodność, u kobiet ciężarnych wady rozwojowe dziecka.

Rozpoznanie stawia się na podstawie charakterystycznych zmian w morfologii krwi obwodowej, zmniejszonego stężenia kwasu foliowego w surowicy oraz obrazu klinicznego. W przypadku niedoboru tej witaminy konieczna jest kontrola stężenia witaminy B12 i ewentualna jej suplementacja w przypadku zmniejszonego stężenia, ponieważ uzupełnianie niedoboru samego kwasu foliowego w przypadku współistniejącego niedoboru witaminy B12 prowadzi do wyrównania niedokrwistości, ale nasilenia objawów neurologicznych.

Leczenie opiera się przede wszystkim na leczeniu choroby podstawowej, którą najczęściej jest zespół złego wchłaniania. Kwas foliowy podaje się w dawce 1-4 mg/dobę, do czasu normalizacji parametrów krwi obwodowej. W przypadku nieodwracalnych przyczyn niedoboru (przewlekła dializoterapia, zwłóknienie szpiku) suplementacja kwasem foliowym utrzymuje się na stałe w dawce 1 mg/dobę. W leczeniu ważne jest wzbogacenie diety o produkty zawierające kwas foliowy – wątroba, szpinak, chleb z pełnego ziarna, kapusta.