Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Badania moczu

6077626720-2380e04561-b_1315.jpg
Zdjęcie autorstwa Official U.S. Navy Page / CC BY 2.0

Badania moczu są jednymi z podstawowych badań laboratoryjnych, których wyniki umożliwiają wykrycie wielu chorób. Mocz może zawierać setki różnych substancji, które są efektem końcowym procesu przemiany materii. Podwyższony bądź obniżony poziom niektórych z nich lub obecność nieprawidłowych substancji jest wskaźnikiem infekcji. Badanie moczu bardzo często przeprowadza się rutynowo, chociaż wskazaniem do jego wykonania są niepokojące objawy u pacjenta. Jest to badanie proste, nieinwazyjne, tanie i ogólnodostępne, jednak mimo swojej prostoty może dostarczyć istotnych informacji o naszym stanie zdrowia.

1. Wskazania do badania moczu

Badania moczu wykonuje się w ramach rutynowych badań lekarskich lub w przypadku podejrzenia zakażeń układu moczowego, o których świadczą takie objawy, jak:

  • ból brzucha, zwłaszcza w okolicy podbrzusza,
  • uczucie pieczenia lub bólu podczas oddawania moczu,
  • częsta potrzeba korzystania z toalety,
  • uczucie parcia na mocz,
  • uczucie niepełnego oddania moczu,
  • nykturia, czyli konieczność wstawania w nocy do toalety,
  • trudności w oddawaniu moczu,
  • gorączka,
  • zmiana w wyglądzie oddawanego moczu na przykład zmiana zabarwienia.

Badania moczu powinno się regularnie przeprowadzać u osób cierpiących na cukrzycę, kamicę moczową, niektóre choroby nerek i wątroby oraz nawracające zakażenia układu moczowego. Również podczas ciąży rutynowo powinno zostać wykonane badanie ogólne moczu.

2. Jak wygląda badanie moczu?

Aby przeprowadzić badanie moczu, konieczne jest pobranie jego próbki. W tym celu należy zaopatrzyć się w specjalny pojemnik, dostępny w aptece i laboratorium. Nigdy nie należy zbierać moczu do innych naczyń i pojemników, gdyż może to wypaczyć wyniki badania. Kubek powinno się otworzyć dopiero tuż przed pobraniem, a wieczka nie należy kłaść spodem do dołu, gdyż prowadzi to do zanieczyszczenia próbki. Przed badaniem myjemy ręce.

Przed oddaniem moczu konieczne jest dokładne umycie okolic cewki moczowej i narządów płciowych – w tym celu używamy ciepłej wody z mydłem. Kobiety powinny rozszerzyć wargi sromowe jedna ręką, a drugą przemyć okolicę pochwy i ujścia cewki moczowej wacikiem, od przodu do tyłu, tak aby nie zabrudzić ujścia cewki bakteriami z odbytu. Mężczyźni powinni odprowadzić napletek i przemyć żołądź prącia wacikiem. Czynność ta jest obowiązkowa, jej niewykonanie może zaburzyć wyniki badania, co w efekcie może poskutkować niepotrzebnym włączeniem leków.

Do badania pobieramy środkowy strumień moczu. To znaczy, że mikcję należy rozpocząć do muszli klozetowej, po czym po kilku sekundach pod nieprzerwany strumień ustawia się pojemnik i napełnia go do poziomu około 50 ml. Po czym pozostałą część moczu oddaje się ponownie do muszli klozetowej. Należy zwrócić szczególną ostrożność, aby do pojemnika z pobraną próbką nie dostały się fragmenty papieru toaletowego, włosy łonowe, kał, krew menstruacyjna ani inne substancje. Po pobraniu próbki zamyka się pojemnik i w jak najkrótszym czasie dostarcza go do laboratorium analitycznego.

Generalnie podczas miesiączki pobieranie próbek moczu jest odradzane, gdyż wynik badania może zostać zafałszowany. Badanie nie jest związane z żadnymi powikłaniami.

Po wypełnieniu pojemnika, należy go szczelnie zamknąć i w ciągu dwóch godzin dostarczyć do laboratorium bakteriologicznego. Jest to bardzo ważne, bowiem jeżeli przez dłuższy czas mocz będzie znajdować się w temperaturze pokojowej, bakterie w nim zawarte mogą się namnożyć, a tym samym sprawić, że wyniki badania nie będą wiarygodne.
W przypadku, gdy tak szybkie dostarczenie próbki moczu do laboratorium nie jest możliwe, pojemnik można przechowywać do kilkunastu godzin w temperaturze około czterech stopni Celsjusza.

Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie badania moczu wydzielanego przez nerki w danej chwili. W tym celu pęcherz opróżnia się do toalety, a następnie w przeciągu 30-40 minut wypija duże ilości płynów.

Warto również zwrócić uwagę na ilość wydalanego dobowo moczu. Prawidłowo ilość powinna mieścić się w zakresie 900-1800 ml na dobę. Zarówno zmniejszenie, jak i zwiększenie objętości oddawanego moczu jest stanem niepokojącym i wymaga konsultacji lekarskiej. Do pomiaru ilości wydalanego moczu służą specjalne słoje z naniesioną miarką. Niekiedy konieczne jest również wprowadzenie cewnika do pęcherza moczowego celem wykonania dokładnego pomiaru. W przypadku gdy ilość wydalanego moczu się zmniejsza, mówimy o skąpomoczu lub bezmoczu. Aby usunąć z organizmu zbędne toksyny, konieczne jest wydalenie około 400 ml moczu na dobę.

Gdy ilość oddawanego moczu wzrasta, mamy do czynienia z poliurią stan ten może świadczyć o poważnych schorzeniach, nieleczony może prowadzić do groźnych powikłań. Na ilość oddawanego moczu ma wpływ wiele czynników, między innymi oprócz wydolności nerek istotne jest, ile zostało w danym okresie przyjętych płynów, czy jest obecna gorączka, biegunka, wymioty. Również podczas upalnych dni letnich, kiedy dochodzi do znacznej utraty wody przez skórę, może dochodzić do zmniejszenia diurezy.

3. Parametry moczu sprawdzane w badaniu ogólnym moczu

Mocz w znacznej większości (ponad 90%) składa się z wody. Pozostałe jego składowe to mocznik, sole mineralne i barwniki żółciowe.

Podczas badania moczu sprawdza się szereg parametrów - ocenia się cechy fizyczne, biochemiczne oraz morfologiczne moczu.

Kolor moczu – kolor moczu powinien być słomkowy. Prawidłowa barwa moczu mieści się w przedziale od przeźroczystego do ciemnożółtego. Duży wpływ na nią ma zagęszczenie moczu – jasny mocz jest rozcieńczony, a ciemny – zagęszczony. Na intensywność zabarwienia wpływa ilość przyjętych płynów - gdy jest ich dużo, mocz jest bardziej przeźroczysty, i odwrotnie gdy ilość przyjętych płynów jest mała, zabarwienie moczu jest bardziej intensywne. Na zabarwienie wpłynąć mogą również spożyte produkty (jeżyny, buraki, niektóre leki – na przykład witaminy z grupy B). Czerwona barwa może także sugerować obecność krwi w moczu, co zawsze wymaga konsultacji z lekarzem.

Przejrzystość moczu – ten parametr ocenia, czy mocz jest przejrzysty, czy mętny. Prawidłowy mocz jest przejrzysty, jednak może się to zmienić pod wpływem obecności bakterii, śluzu, krwi lub spermy.

Zapach moczu – prawidłowy jest lekko orzeźwiający. Przy różnych chorobach może się on zmienić. Nieprzyjemny, cuchnący zapach może wskazywać na zakażenie bakteriami E. coli, a słodki lub owocowy – na cukrzycę. Również zażywane leki mogą wpłynąć na zapach moczu, podobnie jak niektóre produkty spożywcze, na przykład szparagi.

Ciężar właściwy moczu – prawidłowo wynosi od 1005 do 1035. Im cięższe substancje są rozpuszczone w moczu, tym wyższy ciężar właściwy moczu – do sytuacji takiej dochodzi na przykład w zdekompensowanej cukrzycy, gdzie cukier przedostaje się do moczu. Innymi składnikami, które mogą wpłynąć na wynik są białko oraz mannitol. Natomiast gdy wynik jest zbyt niski, może wskazywać to na choroby miąższu nerek czy moczówkę prostą.

pH moczu – oznacza kwasowość lub zasadowość moczu. W przypadku pH 7 mówimy o obojętnym, poniżej tej wartości mocz jest kwaśny, powyżej zasadowy. Odczyn pH określa zawartość jonów wodorowych w moczu. Prawidłowa wartość pH mieści się w przedziale od 4,5 do 8,0. Duży wpływ na ten parametr moczu mają przyjmowane produkty spożywcze, leki, ale również niektóre schorzenia. Nieprawidłowe pH może wpływać na tworzenie się kamieni nerkowych.

Białko w moczu – u zdrowej osoby nie wykrywa się go. Jego obecność może być wynikiem gorączki, ciąży, forsownego wysiłku i niektórych chorób, w szczególności chorób miąższowych nerek. Niektóre nowotwory wydzielają specyficzne białka, które mogą być wydzielane z moczem (na przykład w przebiegu szpiczaka mnogiego).

Cukier w moczu – prawidłowo nie powinno go być. U osób zdrowych glukoza jest resorbowana z kanalików nerkowych. Obecna jest w moczu osób cierpiących na zdekompensowaną cukrzycę, a także u chorych z chorobami nerek.

Ciała ketonowe w moczu – jest to kolejna substancja, której nie powinno być u osób zdrowych. Ich obecność oznacza, że organizm wykorzystuje tłuszcz jako źródło energii. Dzieje się tak przy głodzeniu się, stosowaniu diety z niską zawartością cukrów lub skrobi, a także w wyniku uporczywych wymiotów, odwodnienia. Duże ilości ciał ketonowych świadczą o stanie zwanym kwasicą ketonową.

Bilirubina jest końcowym produktem przemiany hemu (barwnik krwi) uwolnionego w procesie niszczenia czerwonych ciałek krwi. We krwi bilirubina występuje głównie w połączeniu z albuminą i w tej postaci nie przesącza się przez kłębki nerkowe. Nieprawidłowe wartości mogą świadczyć o hemolizie, zapaleniu wątroby, żółtaczce mechanicznej.

Urobilinogen powstaje z bilirubiny w jelicie. Może znajdować się w moczu u osób zdrowych w ilości poniżej 1 mg/dobę. Nieprawidłowe wartości mogą świadczyć o żółtaczce mechanicznej, miąższowej, wirusowym zapaleniu lub marskości wątroby.

Azotany powstają, jeśli w moczu znajdują się bakterie posiadające zdolności redukcyjne (np. E. coli lub inne bakterie Gram-ujemne), zatem ich obecność może świadczyć o zakażeniu dróg moczowych.

Mocz poddawany jest również ocenie mikroskopowej jest to badanie osadu moczu, w tym celu preparat jest odwirowywany. Badanie mikroskopowe osadu moczu ocenia się z preparatu 20-krotnie zagęszczonego moczu. W pierwszej kolejności preparat oglądany jest pod mniejszym powiększeniem, a następnie pod większym. W badaniu ocenia się wszystkie składniki morfotyczne obecne w moczu – czyli nabłonki, ciałka krwi, składniki mineralne, obecność bakterii, grzybów, pasożytów oraz śluzu.

Czerwone krwinki w moczu (erytrocyty) – prawidłowo w osadzie może znajdować się 3-5 krwinek czerwonych w polu widzenia. Większa ich liczba wskazuje na nieprawidłowości w obrębie układu wydalniczego: stan zapalny, choroby, uszkodzenie nerek, moczowodów lub pęcherza moczowego. Mogą pojawiać się również w przypadku kamicy, szczególnie podczas napadu kolki nerkowej. Również niektóre leki przeciwkrzepliwe (szczególnie stosowanie heparyn lub pochodnych kumaryny) może doprowadzać do zwiększenia liczby erytrocytów w moczu konieczna jest wówczas modyfikacja terapii. Gdy ilość krwinek jest zwiększona, ale nie widać zmian w zabarwieniu moczu, mówimy o krwinkomoczu. Jeżeli widoczna jest zmiana zabarwienia moczu (różowy lub nawet czerwony), mówimy o krwiomoczu.

Białe krwinki w moczu (leukocyty) – prawidłowo w osadzie może znajdować się 3-5 krwinek białych w polu widzenia. Zwiększona ich liczba najczęściej świadczy o infekcji, może się jednak pojawiać w chorobach nerek czy podczas stosowania niektórych leków. Gdy zwiększona ilość białych ciałek nie ma swojego odbicia w wyglądzie moczu, mówimy o leukocyturii, natomiast gdy zwiększona liczba limfocytów powoduje zmianę wyglądu moczu, mówimy o ropomoczu.
Nabłonki - nabłonki płaskie w małej ilości mogą występować w prawidłowym wyniku badania ogólnego moczu.

Wałeczki – w prawidłowym moczu mogą być obecne pojedyncze wałeczki szkliste, obecność innych form wałeczków wskazuje na obecność rozwijającej się choroby. Rodzaj wałeczków wskazuje na jej charakter.

Kryształy – ich niewielka ilość mieści się w granicach normy, natomiast zbyt dużo kryształów sprzyja tworzeniu kamieni moczowych. Obecność niektórych kryształów świadczy o konkretnej chorobie.

4. Posiew moczu

Posiew moczu – pozwala stwierdzić ewentualną obecność bakterii. Badanie bakteriologiczne polega na posianiu próbki moczu w celu hodowli bakterii, które mogą się znajdować w preparacie. Po dostarczeniu preparatu do laboratorium daje się go na specjalną płytkę z pożywką dla bakterii, dzięki której się namnażają i tworzą kolonie. Posiew moczu trwa kilka dni. Najczęściej spotykanymi rodzajami bakterii są Escherichia coli, Proteus, Klebsiella, enterokoki, Posiew moczu jest badaniem bardzo przydatnym, gdyż nie tylko określa rodzaj ewentualnego patogenu wywołującego infekcję, ale również ich wrażliwość na stosowane preparaty antybiotykowe. Wynik badania zawiera nazwę bakterii, informacje o jej stężeniu w mililitrze moczu i o wrażliwości na pewne rodzaje antybiotyków. Pozwala to na dobranie terapii celowanej, czyli dobraniu antybiotyku, na który dana bakteria jest wrażliwa, co umożliwia wyleczenie choroby.

5. Kiedy przeprowadzenie posiewu moczu jest konieczne?

Posiew moczu wykonuje się w przypadku stwierdzenia nieprawidłowych wyników badania ogólnego. Jeśli wskazują one na zakażenie układu moczowego, a u pacjenta występują także inne objawy z nim związane, przeprowadzenie posiewu moczu jest konieczne w celu podjęcia decyzji o dalszym leczeniu.

Objawy, które wskazują na zakażenie układu moczowego:

  • trudności z oddawaniem moczu;
  • uczucie bolesnego parcia na pęcherz;
  • bardzo częste oddawanie moczu;
  • uczucie niecałkowitego oddania moczu po opróżnieniu pęcherza;
  • krwiomocz.

Dopuszczalną granicą obecności bakterii w moczu jest tysiąc bakterii na jeden mililitr moczu. Jeżeli wyniki badania wskazują, że jest ich więcej niż dziesięć tysięcy, należy poddać się kolejnym badaniom, które wykażą powód ich występowania. Przy liczbie drobnoustrojów, która przekracza sto tysięcy, infekcja wymaga niezwłocznego leczenia. W przypadku podejrzenia infekcji grzybiczej lub spowodowanej przez prątki gruźlicy, konieczne jest podczas posiewu moczu zastosowanie innego rodzaju podłoża.

Badania moczu to prosty sposób na wykrycie infekcji dróg moczowych. Niekiedy pomagają również wykryć inne schorzenia, w tym choroby nowotworowe.

Innym rodzajem badania moczu jest dobowa zbiórka moczu. W niektórych przypadkach konieczne jest również pobranie moczu poprzez założony cewnik do pęcherza moczowego.

Interpretacja badania moczu jest zadaniem lekarza. Poszczególne laboratoria analityczne obierają różne wartości jako normy, z tego względu na wynikach badania zazwyczaj podawane są wartości referencyjne. Wyniki zaburzyć mogą przyjmowane leki, w szczególności witamina C stosowana razem z antybiotykami. W efekcie dochodzi do podwyższenia poziomu cukru, ciał ketonowych, białka i zwiększenia ilości tworzących się kryształów, co może błędnie wskazywać na chorobę. O wszelkich przyjmowanych lekach należy poinformować osobę przeprowadzającą badanie. Wpływ na wynik badania może mieć również intensywny wysiłek fizyczny poprzedzający oddanie próbki moczu, ilość wypitych płynów, spożywana przez nas dieta. Z tego powodu najlepiej, aby interpretacja wyniku badania była wykonywana przez lekarza, który ma również możliwość zbadania chorego i dokładnego zebrania wywiadu.  Ważne jest również odpowiednie pobranie próbki oraz jak najszybsze dostarczenie jej do laboratorium.

Bibliografia

  • Steciwko A. (red.), Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 978-83-89581-78-5
  • Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
  • Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
  • Szczekilik A. (red), Choroby wewnętrzne stan wiedzy na rok 2010, Medycyna praktyczna 2010, ISBN 078-83-7430-255-5

Źródła zewnętrzne

Anna Świeboda,
Komentarze (2)
~ka...ek
~ka...ek

Wyniki:
-Kreatynina - 2,69
-Mocznik - 84,30
-GGTP - 1110,00
Co oznaczają i jak leczyć

Odpowiedz
~sylwia
~sylwia

Witam moja 4 miesieczna corka miala badany mocz ,w moczu wykryto liczne leukocyty oraz erystocyty świeze 5-8 w polu widzenia oraz erystocyty wylugowane 5-10 w polu widzenia. Lekarka kazała powtorzyc badanie ale ja bardzo sie denerwuje prosze o porade co oznaczaja takie wyniki.

Odpowiedz

zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badania moczu - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Badania moczu
Badania moczu

Badanie chemiczne moczu

Jedną z podstawowych funkcji nerek jest filtrowanie krwi i eliminowanie odpadków, które powstały podczas produkcji moczu. Z moczem usuwany jest z organizmu nadmiar substancji mineralnych, takich jak: sód, potas, wapń, magnez, chlorki,...

Badania moczu

Badanie fizyczne moczu

(...) wykryć chorobę jeszcze w okresie bezobjawowym. Spis treści Wskazania i przygotowanie do wykonania badania moczu Wskazania do wykonania badania moczu: choroby układu moczowego, choroby ogólnoustrojowe (np. badanie w cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym), ciąża, żółtaczka. Przygotowanie do badania moczu: przed oddaniem moczu okolica narządów moczowo-płciowych powinna ... do pracowni w jak najszybszym czasie w celu uzyskania wyniku badania moczu, mocz przetrzymywany w temperaturze pokojowej nie nadaje...

Badania moczu

Interpretacja wyniku badania ogólnego moczu

(...) ze specjalistą. Spis treści Wskazania do badania moczu Badanie moczu często zleca się, aby zdiagnozować infekcje dróg moczowych ... i jego właściwości fizycznych. Interpretacja wyniku badania moczu W moczu mogą się także znajdować komórki nabłonkowe i...

Badania moczu

Czego szukamy w badaniu osadu moczu?

(...) osadu moczu zostanie zafałszowany.   Spis treści Właściwości fizyczne moczu Podczas badania moczu brane są pod uwagę ... podczas wykonywania badania moczu są: zanieczyszczenie pojemnika na mocz, obecność glukozy (np. słoik po miodzie), lub...

Badania moczu

Ogólne badanie moczu

(...) pojemniczku, który można kupić w każdej aptece. Spis treści Przygotowanie do badania moczu Próbkę trzeba, w miarę możliwości, jak najszybciej zanieść do laboratorium, ponieważ mocz zbyt długo przechowywany zmienia swoje właściwości i wynik badania moczu może być fałszywy. Kobiety powinny także pamiętać o tym, aby nie oddawać moczu do badania w czasie miesiączki i tuż po...

Badania moczu

Interpretacja wyniku badania moczu

Badania moczu są przydatne w diagnostyce wielu schorzeń i to nie tylko tych, dotyczących bezpośrednio układu moczowego. Krew ulega filtracji w nerkach i z tego powodu część substancji w niej zawartych jest następnie wydalanych z moczem. Ilość i postać tych substancji znacznie różnić się może w stanie zdrowia i choroby. Mocz może być także materiałem, pozwalającym stwierdzić ... badań kontrolnych. Test paskowy Pierwszym etapem badania moczu jest wykonanie tzw. testu paskowego. Te dostępne na rynku...

Zdrowie

Badania

Badania dodatkowe pomagają postawić lekarzowi diagnozę. Bez ich wykonania często trudno byłoby wykryć wiele schorzeń i określić ich stan zaawansowania. Nie należy jednak wykonywać badań tylko wówczas, gdy występują objawy choroby. Oczywiste się...

Urologia i nefrologia

Nietrzymanie moczu

Nietrzymanie moczu to wstydliwy problem. Polega na niekontrolowanym wyciekaniu moczu z pęcherza moczowego. Może to być kilka kropel, stałe kapanie albo nawet strumień. Dolegliwość ta dotyczy osób w różnym wieku, najczęściej jednak występuje...

Normy laboratoryjne

Amoniak w moczu

Badanie polega na pomiarze amoniaku w moczu, który powstaje w organizmie człowieka jako produkt uboczny, powstały podczas procesu trawienia białka w organizmie. Zdrowy organizm potrafi sobie poradzić z produkowanym amoniakiem, który jest...

Normy laboratoryjne

Amylaza w moczu

Amylaza jest enzymem, który odpowiada za trawienie węglowodanów złożonych (takich jak skrobia czy glikogen) do cukrów prostych. Należy do grupy enzymów hydrolitycznych i hydrolizuje rozpad wiązania (1-4) glikozydowego amylazy,...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500