Interpretacja wyniku badania moczu

1. Badanie ogólne moczu

Próbka do badania ogólnego jest najczęściej pobierana z pierwszej, porannej porcji moczu. Po dokładnym umyciu okolic ujścia cewki moczowej niewielka ilość moczu powinna być oddana do toalety, a następnie około stu mililitrów do jałowego pojemniczka i możliwie szybko dostarczona do laboratorium. Badanie moczu powinno być wykonane w ciągu 2 godzin od pobrania, a jeśli nie jest to możliwe, mocz powinien być przechowywany w chłodnym miejscu.

Lekarz może zlecić badanie ogólne moczu w wielu sytuacjach. Najczęściej robi to, podejrzewając zakażenie układu moczowego, cukrzycę, krwawienie z dróg moczowych, chorobę wątroby. Jest ono także jednym z rutynowo wykonywanych okresowych badań kontrolnych.

Polecane wideo:

2. Test paskowy

Pierwszym etapem badania moczu jest wykonanie tzw. testu paskowego. Te dostępne na rynku testy wykorzystywane są do szybkich badań nie tylko w szpitalach czy przychodniach, ale także w domu chorego. Przy ich użyciu możliwe jest stwierdzenie w moczu obecności takich substancji, jak białko, glukoza, hemoglobina, urobilinogen, ciałka ketonowe, azotany. Pozwalają one także na oznaczenie pH moczu.

Zasada działania testów paskowych polega na tym, że zawierają one związki chemiczne, które po kontakcie z badanymi substancjami zmieniają barwę. Uzyskane kolory są porównywane z ustaloną dla danego testu skalą i na tej podstawie pozwalają wnioskować o ewentualnie nieprawidłowym stężeniu badanej substancji w moczu. Test odpowiada nam na pytanie, „czy dana substancja znajduje się w moczu?” i ewentualnie „czy jest jej dużo?”, nie daje jednak precyzyjnego, liczbowego wyniku. Sygnalizuje więc jedynie ewentualną nieprawidłowość, która powinna być dalej diagnozowana przy użyciu dokładniejszych badań.

Test paskowy ocenia następujące parametry:

  • barwa moczu – prawidłowy mocz opisywany jest zwykle jako słomkowy, żółty, bladożółty, ciemnożółty. Barwa moczu mówi o jego zagęszczeniu lub o obecności substancji, które w normalnych warunkach są nieobecne (wiele leków i barwników zawartych na przykład w pokarmach może ją zmieniać);
  • przejrzystość – mocz prawidłowy jest przejrzysty lub lekko mętny. Znaczne zmętnienie moczu jest najczęściej spowodowane obecnością bakterii, białych krwinek i komórek nabłonków, co może świadczyć o stanie zapalnym dróg moczowych. Przyczyną zmętnienia może być także śluz, krew miesiączkowa, nasienie, a także wytrącone kryształy moczanów, kwasu szczawiowego lub szczawianu wapnia;
  • zapach – prawidłowy mocz ma charakterystyczny zapach, który może ulec zmianie w czasie stosowania niektórych leków bądź po spożyciu pewnych pokarmów (np. szparagów). Gdy zapach moczu zostanie opisany jako „mysi”, nasuwa to podejrzenie wrodzonej metabolicznej choroby – fenyloketonurii, zapach „owocowy” może wystąpić w cukrzycy (gdy jest ona niewłaściwie kontrolowana, a w moczu pojawią się tzw. ciała ketonowe);
  • ciężar właściwy – mówi nam, czy mocz jest prawidłowo zagęszczany, co zależne jest nie tylko od samych nerek, ale również od jednego z hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową. Na ciężar właściwy wpływ ma także obecność w moczu substancji, których nie powinno w nim być w warunkach prawidłowych (np. glukozy);
  • pH – mówi o tym, jak kwaśny (bądź zasadowy jest mocz). W dużym stopniu parametr ten zależy od czynności nerek, ale mają na niego wpływ także przyjmowane leki, dieta (dieta bogata w mięso obniża, a dieta wegetariańska podwyższa pH moczu), infekcje układu moczowego;
  • białko – niewielka ilość białka może występować u zupełnie zdrowych osób (np. po wysiłku fizycznym), jednak duża jego ilość może wskazywać na uszkodzenie nerek bądź poważną chorobę układową i wymaga dalszej diagnostyki;
  • glukoza – nigdy nie powinno jej być w moczu zdrowych ludzi, a jej obecność najczęściej świadczy o cukrzycy. Może pojawić się także w zaburzeniach hormonalnych, takich jak nadczynność tarczycy czy akromegalia, ale również w trakcie terapii niektórymi lekami;
  • ciałka ketonowe – w śladowych ilościach mogą występować u zupełnie zdrowych osób, np. podczas głodzenia, jednak zazwyczaj ich obecność wiąże się z cukrzycą; krew – krew w moczu pojawia się przede wszystkim w schorzeniach dróg moczowych, takich jak kamica nerkowa (najczęstsza przyczyna) czy rak pęcherza;
  • bilirubina i urobilinogen – nieprawidłowości w zakresie tych parametrów świadczyć mogą o uszkodzeniu wątroby, problemach w przepływie żółci bądź o nadmiernym rozpadzie krwinek czerwonych;
  • związki azotowe – dodatni wynik świadczy zwykle o znacznej ilości bakterii w drogach moczowych i jest wskazaniem do wykonania posiewu moczu.

3. Badanie mikroskopowe moczu

Drugim etapem badania ogólnego moczu jest badanie mikroskopowe. W badaniu pod mikroskopem laborant ocenia tzw. osad moczu, czyli obecność elementów, takich jak:

  • krwinki czerwone – normą jest występowanie pojedynczych krwinek czerwonych w badaniu mikroskopowym moczu. Duża ich liczba może świadczyć o uszkodzeniu układu moczowego, np. kamicy nerkowej, kłębuszkowym zapaleniu nerek, urazie nerki, nowotworze pęcherza moczowego. Inną przyczyną mogą być przyjmowane leki, ale także zanieczyszczenie próbki moczu krwią miesiączkową,
  • krwinki białe – kilka krwinek białych w wyniku badania osadu moczu jest jak najbardziej normą. Duża ich ilość świadczy najczęściej o zakażeniu dróg moczowych lub o zanieczyszczeniu próbki moczu wydzieliną z narządów płciowych,
  • komórki nabłonkowe – nieliczne komórki nabłonkowe nie są patologią, a jedynie wynikiem fizjologicznego złuszczania się błony śluzowej układu moczowego. Duża ilość nabłonków może wskazywać na uszkodzenie nerek przez leki lub w przebiegu zapalenia, nieprawidłowości zlokalizowane w moczowodach, pęcherzu lub cewce moczowej,
  • wałeczki – czasami wałeczki występują u osób zdrowych, ale gdy pojawiają się w moczu w dużych ilościach, należy koniecznie podjąć dalszą diagnostykę chorób nerek,
  • kryształy – powstają na skutek wytrącania się soli mineralnych obecnych w dużych ilościach w moczu. Mogą być to kryształy szczawianu wapnia, fosforanu wapnia, kwasu moczowego, cystyny i innych substancji. Duże kryształy mogą tworzyć w układzie moczowym złogi, a stan taki określany jest mianem kamicy,
  • inne substancje – badanie mikroskopowe pozwala wykryć w moczu również bakterie, drożdże, pierwotniaki, śluz czy plemniki.

Należy podkreślić, że wynik badania ogólnego moczu może być zafałszowany przez wiele czynników, z których najważniejszymi są zanieczyszczenie badanego moczu spowodowane niewłaściwym sposobem pobierania i zbyt późne dostarczenie próbki do laboratorium.

Najczęstszym powodem wykonywania badania mikrobiologicznego moczu są objawy wskazujące na zakażenie układu moczowego, takie jak gorączka, pieczenie bądź ból w czasie oddawania moczu.

Osoba analizująca pod mikroskopem osad moczu podczas wykonywania badania ogólnego jest czasem w stanie wykryć obecne w nim bakterie. Nie ma jednak możliwości określić ani ich rodzaju, ani, co ważniejsze, stwierdzić, jakie leki będą w walce z nimi skuteczne. Tu z pomocą przychodzi badanie mikrobiologiczne, nazywane także posiewem. Próbka moczu jest wylewana na specjalną pożywkę, sprzyjającą wzrostowi bakterii. Jeśli mocz zawiera mikroorganizmy, to zwykle dochodzi do ich szybkiego wzrostu. Po stwierdzeniu obecności w moczu dużej, tzw. znamiennej ilości bakterii, wykonywany jest antybiogram, czyli oznaczenie wrażliwości wyhodowanych drobnoustrojów na antybiotyki. Antybiogram to informacja dla lekarza o tym, jakie leki powinien zastosować w danym przypadku.

W zależności od objawów zgłaszanych przez chorego i podejrzewanej przez lekarza choroby, w moczu może być oznaczany cały szereg substancji chemicznych. Są to np.: jony, takie jak sód, potas, chlorki, magnez, wapń, fosforany czy magnez. Zawartość jonów w moczu może być nieprawidłowa w niewydolności nerek, ale także w kamicy nerkowej czy w zaburzeniach stanu odżywienia. Stwierdzenie występowania w moczu hemoglobiny, dużych ilości bilirubiny czy urobilonogenu wskazywać może między innymi na chorobę wątroby.

Mocz może być także materiałem, pozwalającym stwierdzić, że dana osoba zażywała narkotyki (np. kokainę, marihuanę, haszysz, LSD, opioidy) bądź leki.

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz, 5 miesięcy temu

Bibliografia

  • Steciwko A. (red.), Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 978-83-89581-78-5
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
  • Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0

Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Uraz a

~Kulawy • ostatni post 2 dni temu

1
Artykuły Badanie moczu - wskazania, charakterystyka, wyniki, posiew moczu
Badania moczu

Interpretacja wyniku badania ogólnego moczu

to jest badaniem rutynowym, co znaczy, że lekarze często zlecają badanie moczu. Interpretacja wyników jest niezwykle ważna w postawieniu diagnozy (...) również pomocne...

Niewydolność nerek

Badania wykrywające niewydolność nerek

Badania wykrywające niewydolność nerek

objawem choroby jest zwiększona ilość moczu lub jego zanik oraz nieprawidłowe wyniki badań krwi. Występują dwa rodzaje niewydolności – ostra (...) i przewlekła. Ostra niewydolność nerek pojawia się w wyniku...

Badania moczu

Badanie chemiczne moczu

wyniku badania chemicznego moczu Obecność białka w moczu powyżej 150 mg/dobę oznacza stan chorobowy i może wynikać z: chorób układu moczowego (...) , kwas moczowy, aminokwasy,...

Liczba krwinek w moczu

Badanie moczu na leukocyty

Badanie moczu na leukocyty

powodują jego zmętnienie, zmianę barwy oraz specyficzny zapach. Wykonanie i interpretację domowego badania na obecność leukocytów w moczu, a (...) Badanie ogólne moczu...

Badania moczu

Przeprowadzenie badania moczu

Przeprowadzenie badania moczu

Przeprowadzane badania moczu mogą pomóc w zdiagnozowaniu wielu chorób, między innymi nerek i wątroby oraz dróg moczowych.

Badanie bakteriologiczne moczu (posiew moczu)

Posiew moczu - zdjęcie

Posiew moczu - zdjęcie

Posiew moczu wykonuje się w celu zdiagnozowania bakteriomoczu, który jest objawem zakażenia układu moczowego.

Test LH

Test LH - zdjęcie

Test LH - zdjęcie

Test LH należy do testów paskowych. Szybko wykrywa wzrost poziomu homronu LH w moczu.

Badania moczu

Badanie moczu na krew

Badanie moczu na krew

, jeśli danej osobie nic nie dolega, nie ma ona objawów infekcji, a badanie wykrywa krew w moczu – może to świadczyć o chorobach nerek (...) , takich jak kłębuszkowe zapalenie nerek. Krew w moczu...

Białko w moczu

Badanie moczu na białko

Badanie moczu na białko

, czy też po przetoczeniu niektórych preparatów krwiozastępczych. Wykonanie i interpretację domowego badania na obecność białka w moczu przedstawi krok po kroku Lekarz Łukasz Dubielecki. (...) W celu...