Szczepienie na ospę

Ospa wietrzna to choroba wirusowa o pozornie łagodnym przebiegu, charakteryzująca się niezwykle dużą zaraźliwością. Ocenia się, że przed wprowadzeniem na rynek szczepionki, zachorowalność wynosiła nawet 95% u osób mających kontakt z wirusem! Mimo swych niegroźnych objawów, zdarza się, iż ospa wietrzna jest powodem hospitalizacji, a nawet – na szczęście niezwykle rzadko – zgonów w wyniku powikłań (szczególnie u dzieci z upośledzoną odpornością).

Polecane wideo:

1. Ospa wietrzna a ospa prawdziwa

Ospa wietrzna dotyczy głównie dzieci w wieku 5-14 lat, ale zauważono, iż w ostatnich latach zwiększyła się liczba zachorowań wśród młodzieży i osób dorosłych. Jest to zjawisko o tyle niepokojące, iż przebieg choroby jest wtedy zazwyczaj cięższy, a ryzyko powikłań – większe. Wywołuje ją wirus varicella zoster – ten sam, który może też spowodować półpaśca – inną potencjalnie groźną chorobę. Przebycie ospy daje dożywotnią odporność na nią. Zdarza się jednak (szczególnie w przypadku współistnienia innych chorób upośledzających odporność lub w wieku podeszłym), iż wirus uaktywnia się pod postacią półpaśca.

Ospa wietrzna bywa czasami mylona z inną, o wiele groźniejszą chorobą – ospą prawdziwą. Ta choroba wirusowa o często śmiertelnym przebiegu została już dawno wyeliminowana dzięki masowym szczepieniom i izolacji każdego przypadku zachorowania. Ostatni przypadek ospy prawdziwej na świecie miał miejsce w 1977 roku. Od tej pory uważa się, że jedyne próbki wirusa są przechowywane w dwóch ściśle strzeżonych laboratoriach w USA i Rosji. Choroba ta ma więc wspólną z ospą wietrzną nazwę, ale na tym podobieństwa się kończą – chorób tych absolutnie nie należy mylić.

2. Objawy ospy wietrznej

Zakażenie ospą wietrzną następuje drogą kropelkową – na skutek wdychania wydzieliny z dróg oddechowych chorego bądź przez bezpośredni kontakt z wykwitem chorego. Ponieważ ospa wietrzna jest chorobą częstą (wskutek swej niezwykłej zaraźliwości), została ona dobrze poznana. Choroba przebiega zazwyczaj według tego samego schematu. Pierwsze objawy to przeważnie wysoka gorączka (37-40°C), ból głowy i uczucie ogólnego rozbicia. Są to tak zwane objawy prodromalne (czyli poprzedzające). Po nich pojawiają się swędzące zmiany skórne (najpierw grudka, potem pęcherzyk, następnie krosta i w końcu – strup). Wykwity te często współistnieją ze sobą, tworząc obraz nazywany „gwiaździstym niebem”. Zmianami zajęta jest najczęściej skóra tułowia i kończyn (zazwyczaj z wyłączeniem dłoni i stóp). Nieco rzadziej zmiany dotyczą błony śluzowej jamy ustnej.

Podstawowym problemem dla pacjentów chorych na ospę jest nasilone swędzenie skóry, które skłania do rozdrapywania zmian. A to z kolei często prowadzi do nadkażenia bakteryjnego skóry i powoduje pozostanie nieestetycznych blizn (często w miejscach widocznych, takich jak np. czoło). Dodatkowym problemem jest wiek chorych – zakażeniu ulegają najczęściej dzieci i trudno jest spowodować, aby przestały one drapać swędzące miejsca. Niestety, oszpecenie przez blizny pozostałe po nadkażonych zmianach to niejedyne powikłanie ospy. Zdarza się, iż w wyniku zakażenia tą chorobą dochodzi do zapalenia płuc o stosunkowo ciężkim przebiegu. Powikłanie to zdecydowanie częściej dotyczy dorosłych chorych. U dzieci natomiast zdarzają się przypadki zapalenia ucha środkowego, węzłów chłonnych czy – na pewno najgroźniejsze - mózgu. Jest to główny powód, dla którego warto się zastanowić, jak można zapobiec występowaniu tej choroby.

3. Ospa u kobiet w ciąży

Kolejnym problemem, który dotyczy chorych na ospę są zakażenia u kobiet ciężarnych. Niestety, jest to jedna z tych chorób zakaźnych, które – choć pozornie niegroźne dla przyszłej matki – mogą bardzo poważnie uszkodzić rozwijający się płód. Najgroźniejsza sytuacja ma miejsce, gdy do zakażenia dojdzie w pierwszym trymestrze lub drugim trymestrze ciąży. To wtedy kształtują się kluczowe dla życia dziecka organy, najbardziej podatne na zniekształcenia. Do takiej sytuacji dochodzi stosunkowo rzadko – tylko 1-2/100 płodów chorych matek ulega uszkodzeniu. Do zniekształceń może dojść w zakresie układu nerwowego (do bezmózgowia włącznie) i te są najpoważniejsze. Uszkodzone mogą zostać też zwieracze pęcherza i odbytu, a nawet całe kończyny (zarówno górne, jak i dolne).

Ospa wietrzna w ciąży może spowodować:

Jeśli ciężarna kobieta zostanie zakażona wirusem ospy wietrznej przed 20 tygodniem ciąży (czyli wtedy, gdy ryzyko uszkodzenia płodu jest największe), powinna wykonać nieinwazyjne badanie USG płodu. Jest ono jednak wiarygodne dopiero po 5 tygodniach od infekcji, co oznacza przeszło miesiąc oczekiwania w napięciu na możliwe skutki zakażenia. Ponadto organizm kobiety ciężarnej jest bardziej narażony na wystąpienie powikłań ospy. Ryzyko powikłań, zarówno u matki, jak i u płodu, można zmniejszyć, podając leki. Immunoglobulina antywirusowa jest leczeniem skutecznym, ale musi zostać podana przed wystąpieniem objawów u matki, a więc praktycznie tuż po kontakcie z osobą chorą. Ciężarnej zakażonej wirusem ospy podaje się też acyklowir, ale skuteczność takiego leczenia budzi kontrowersje.

4. Szczepionka na ospę

Tym problemom można zapobiec. Rozwiązaniem (przynajmniej w większości przypadków, gdyż żadna procedura medyczna nie gwarantuje 100% skuteczności) może być szczepienie profilaktyczne. Najczęściej proponuje się je jako element kalendarza szczepień dziecka. Jest to tzw. szczepienie zalecane – co oznacza, że jego wykonanie jest wskazane, ale nie jest ono refundowane przez państwo (w odróżnieniu od refundowanych szczepień z grupy obowiązkowych). Wykonanie domięśniowego lub podskórnego szczepienia przeciwko ospie zalecane jest od 9 miesiąca życia. Wystarczy wtedy jednorazowa dawka. Od 13 roku życia stosuje się natomiast dwukrotne szczepienie z 6-tygodniowym odstępem. Można je wykonać przy okazji szczepienia na odrę, świnkę i różyczkę (skumulowanie szczepień w jedno oznacza rzadszą konieczność kłucia dziecka igłą).

Szczepienie to jest wskazane także dla osób dorosłych, które nie chorowały na ospę wietrzną oraz dla kobiet planujących zajście w ciążę. Szczepienie przeciwko ospie w pewnych konkretnych sytuacjach jest bezpłatne. Przysługuje ono dzieciom poniżej 12 roku życia z następujących grup ryzyka: z upośledzeniem odporności o dużym ryzyku ciężkiego przebiegu choroby, z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji, z zakażeniem HIV, przed leczeniem immunosupresyjnym lub chemioterapią. Zwolnione z opłat za szczepienie są też dzieci do 12 r.ż., które nie chorowały na ospę, a mają bliski kontakt z osobami chorymi na wyżej wymienione choroby (np. ich rodzeństwo).

Na ospę wietrzną można się także zaszczepić, gdy już istnieje podejrzenie zakażenia. Warunkiem jest podanie szczepionki przed upływem 72 godzin od chwili prawdopodobnego kontaktu z wirusem ospy.

Redakcja abcZdrowie, ponad rok temu

Szczepienia obowiązkowe

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Szczepienia obowiązkowe - dla dzieci, dla osób narażonych na zakażenia
najnowsze pytania

Dyskusje na forum

Pomocni lekarze

Artykuły Szczepienia obowiązkowe - dla dzieci, dla osób narażonych na zakażenia
Ospa - zarażenie, objawy, profilaktyka, leczenie

Krosta chorego na ospę

Krosta chorego na ospę

Chory na ospę musi zmagać się z uciążliwym swędzeniem.

Sprawdź ryzyko chorób

Na co powinni szczepić się dorośli?

Na co powinni szczepić się dorośli?

Szczepienia dla osób dorosłych O szczepieniach mówi się najczęściej w kontekście dzieci. To najmłodsi najczęściej poddawani są immunoprofilaktyce (...) , co reguluje ogłoszony przez Głównego Inspektora Sanitarnego Program...

Ospa - zarażenie, objawy, profilaktyka, leczenie

Wzrost zachorowań na ospę wietrzną

Eksperci alarmują, że w ostatnich latach w naszym kraju wzrosła zachorowalność na ospę wietrzną. W 2010 roku odnotowano aż 183 tys. przypadków (...) tej choroby, chociaż w rzeczywistości skala problemu może być znacznie większa. Przyczyny...

Kontrowersje wokół szczepień

Dlaczego ludzie rezygnują ze szczepień?

Wraz z rozpowszechnieniem się szczepień ochronnych problem chorób zakaźnych znacząco się zmienił. Dzięki nim wiele epidemii zostało zwalczonych (...) . Pokonano np. ospę prawdziwą, a także ograniczono występowanie krztuśca...

Ospa - zarażenie, objawy, profilaktyka, leczenie

Szczepionka przeciw ospie w dwóch dawkach

. Wynika z nich, iż podwójne szczepienie znacznie skuteczniej chroni przed ospą niż jedna dawka szczepionki. Dotychczasowe szczepienia (...) „Journal of Infectious Diseases" opublikuje...

Szczepionki na grypę

Szczepienie przeciw grypie

Szczepienie przeciw grypie

Szczepionka chroni przed wirusem grypy, który cechuje się zmiennością antygenową.

Szczepienia dzieci

Szczególne wskazania do szczepień

to w szczególności krajów Afryki oraz Ameryki Południowej. Ospa wietrzna Szczepienie przeciwko ospie wietrznej zaleca się osobom (...) , które nie chorowały na ospę wietrzną i nie zostały...

Szczepienia dzieci

Szczepienia przeciwko chorobom dziecięcym

. Szczepionka na ospę wietrzną podawana jest w dwóch dawkach - pierwsza w wieku 12-15 miesięcy, a druga w wieku 4-6 lat. W Polsce należy do szczepień zalecanych (...) Szczepienia dzieci należy rozpocząć...

Zdrowie w ciąży

Szczepienia w ciąży

kwestia szczepienia przeciwko ospie wietrznej. Jeśli ciężarna przechorowała ospę wietrzną w dzieciństwie, może spokojnie zaszczepić na tę chorobę (...) swoje starsze dziecko. Natomiast szczepienie...