Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Badanie stężenia glukozy

Zdjęcie autorstwa Alisha Vargas / CC BY 2.0

Badanie poziomu glukozy we krwi to badanie prowadzone w profilaktyce w kierunku cukrzycy, w jej rozpoznawaniu. Kontrola cukrzycy odbywa się także poprzez badanie cukru we krwi. Stężenie glukozy wykonywane jest w stanach hipoglikemii, tzn. przy zbyt niskim stężeniu glukozy we krwi. Poziom glikemii powinno wykonywać się, gdy pojawiają się takie objawy, jak: postępujące zmęczenie, nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu, zaburzenia widzenia, niewyjaśniony spadek masy ciała, stany zapalne narządów płciowych, stany zapalne skóry.

1. Badanie glukozy w diagnostyce cukrzycy

Badanie glukozy we krwi jest podstawą rozpoznania cukrzycy. Najczęściej wykonywanym badaniem jest poziom glukozy we krwi na czczo. Wynik uznaje się za nieprawidłowy, jeśli przekroczy on 110 mg% (6,1 mmol/l). Można też wykonać badanie stężenia glukozy o dowolnej porze dnia, niekoniecznie na czczo. Nieprawidłowym wynikiem będzie wtedy każdy powyżej 200 mg% (11.1 mmol/l).

Może też zdarzyć się sytuacja, gdy wynik badania glukozy na czczo będzie mieścił się w granicach 110–126 mg%. Wówczas lekarz nie rozpozna jeszcze cukrzycy (to rozpoznanie można postawić po dwukrotnym wyniku na czczo powyżej 126 mg%), ale skieruje na dalszą diagnostykę – test doustnego obciążenia glukozą (OGTT). W czasie tego badania pacjent wypija w ciągu 5 minut roztworu 75 g glukozy. Ma ona dość nieprzyjemny smak. Po 2 godzinach pobierana jest krew na badanie. Na podstawie tego testu można rozpoznać nie tylko cukrzycę, lecz także upośledzenie tolerancji glukozy (gdy glikemia na czczo jest niższa niż 126 mg%, ale w 2 godziny po obciążeniu glukozą mieści się w zakresie 140–200 mg%) lub nieprawidłową glikemię na czczo (glikemia na czczo jest większa lub równa 110 mg%, natomiast mniejsza lub równa 140 mg% w 2 godziny po obciążeniu). Upośledzenie tolerancji glukozy oraz nieprawidłowa glikemia na czczo to stany wiążące się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 oraz chorób układu sercowo-naczyniowego.

2. Przebieg badania poziomu glukozy we krwi

Pomiar hemoglobiny glikowanej

Hemoglobina wewnątrz krwinki czerwonej transportuje tlen z płuc do tkanek, a dwutlenek węgla z tkanek do płuc. Jest więc odpowiedzialna za dotlenienie komórek i niezbędna do życia. Hemoglobina glikowana (HbA1c) to natomiast hemoglobina, która z czasem dołączyła do siebie czą...

Próbka krwi do badania pobierana jest z żyły łokciowej, jeżeli badanie poziomu glukozy wykonywane jest w laboratorium analitycznym. W przypadku, gdy poziom cukru we krwi badany jest w samokontroli, kropla krwi pobierana jest przez nakłucie opuszki palca końcówką igły lub specjalnie przeznaczonym do tego nakłuwaczem, a pomiar wykonuje się przy pomocy glukometru. Glukometr jest przyrządem służącym cukrzykom do pomiaru poziomu glukozy we krwi.

2.1. Jak się przygotować do badania krwi?

Żeby badanie krwi było wiarygodne nie należy przemywać palca alkoholem lub środkami dezynfekującymi. Alkohol zaburza poprawny odczyt. Myjąc dłonie przed nakłuciem, pomasuj opuszek. Dzięki temu poprawisz ukrwienie dłoni. Ręce myj w ciepłej wodzie, gdyż zimna zmniejsza szybkość krążenia. Alternatywą dla nakłuwania czubka opuszka może być być boczna powierzchnia palca.

2.2. Paski do glukometrów

Nakłuwanie palca wykonuje się specjalnym instrumentem wyposażonym w małą igłę. Ukłucie jest szybkie i zazwyczaj bezbolesne. Odpowiednio dużą kroplę krwi należy umieścić na polu reaktywnym suchego paska testowego. Paski do glukometru są niezwykle czułymi przyrządami. Przed pomiarem należy dokładnie wypełnić pole paska - zbyt mała kropla krwi może zaburzyć poprawny odczyt.

2.3. Glukoza a odczyt badania

Glukoza powoduje, że pasek zmienia kolor lub, w zależności od rodzaju glukometru, natężenie mikroprądu elektrycznego, który przepływa przez pole reaktywne paska. Glukometr odczytuje zmiany, ustala ich wielkość i pokazuje w formie liczbowego wyniku. Właściwy poziom cukru we krwi oscyluje między 80 a 120 mg/dl. Kontrolowana cukrzyca pozwala normalnie funkcjonować. Dzięki badaniu krwi można stosunkowo wcześnie wykryć nieprawidłowości i szybko zareagować.

2.4. Co powoduje błędne odczyty?

Narzędzia do samokontroli cukrzycy

Glukometr jest przyrządem służącym cukrzykom do pomiaru poziomu glukozy we krwi.

Paski pomiarowe są pakowane sterylnie i hermetycznie. Glukometr uaktywnia się poprzez wsunięcie do niego paska (automatycznie) lub, zależnie od rodzaju glukometru, poprzez wciśnięcie przycisku włączającego. Zabrudzony aparat może podać nieprawdziwy odczyt. Glukometr powinien być utrzymywany w czystości. Po każdym pomiarze należy go umyć. Glukometry mogą podać wynik badania krwi z pewnym błędem. Zazwyczaj błąd ten oscyluje w granicach 10-15%.

3. Badanie glukometrem i samokontrola cukrzycy

Prawidłowe badanie glukometrem oraz kontrola stężenia glukozy i acetonu w moczu, kontrola masy ciała, kontrola ciśnienia tętniczego krwi, kontrola stóp i oznaczenie mikroalbuminurii w moczu, należą do pełnej samokontroli cukrzycy. Większość tych czynności można wykonywać w domu. Prawidłowo prowadzona samokontrola daje odpowiedzi na ważne pytania odnośnie konieczności zmniejszenia dawki leku, zmodyfikowania posiłków lub zmniejszenia natężenia pracy fizycznej.

Badanie glukometrem polega na pobraniu krwi z opuszki palca (najlepiej z bocznych części opuszki palca). Krew należy przenieść na pole reaktywne suchego paska testowego. Dochodzi wówczas do reakcji chemicznych między enzymami na pasku testowym, a glukozą z krwi. Urządzenie odczytuje stężenie glukozy we krwi. Należy pamiętać, że badanie glukometrem jest tylko badaniem przesiewowym. Dokładne oznaczenie stężenia glukozy we krwi można uzyskać tylko w laboratorium. Na laboratoryjny pomiar stężenia glukozy (wykonywane w kilku pomiarach – na czczo i po posiłku) powinny zgłoszać się osoby, które podejrzewają u siebie cukrzycę. Choroby nie stwierdza się na podstawie badania glukometrem.

3.1. Rodzaje glukometrów

Glukometr to niewielkie urządzenie, które służy do pomiaru cukru we krwi. Ułatwieniem są glukometry, które przedstawiają wynik badania stężenia glukozy we krwi, dzięki czemu chory nie musi samodzielnie przeliczać wyniku. Warto wybierać te urządzenia, które posiadają odpowiednie certyfikaty oraz spełniają następujące wymogi:

  • do pomiaru konieczna jest mała kropla krwi,
  • pomiar trwa krótko – tylko 10 sekund,
  • urządzenie ma dużą pamięć – do 450 wyników oznaczeń,
  • urządzenie ma szeroki zakres pomiarowy – w granicach 20-600 ml/dl.

Nowoczesne glukometry posiadają funkcję wewnętrznego kodowania (wtedy nie ma konieczności użycia paska kodowego) oraz funkcję automatycznego wysuwania paska, dzięki której można wyrzucić pasek bez konieczności dotykania paska pokrytego krwią.

3.2. Jak często powinno być wykonywane badanie glukometrem?

Częstość wykonywania pomiaru stężenia glukozy we krwi zależy od rodzaju cukrzycy. Chorzy na cukrzycę, leczeni wielokrotnymi wstrzyknięciami insuliny, powinni dokonywać wielokrotnych pomiarów glikemii w ciągu doby - o częstości badania glukometrem decyduje lekarz. Pacjenci z cukrzycą typu 2, którzy leczeni są dietą, raz w miesiącu powinni dokonywać skróconych profili glikemii na czczo i stężenie glikemii po głównych posiłkach. Chorzy na cukrzycę typu 2, którzy leczeni są stałymi dawkami insuliny, powinni wykonywać pomiar stężenia cukru we krwi codziennie 1-2 razy, a raz w tygodniu powinni wykonywać skrócony profil glikemii na czczo i po głównych posiłkach. Raz w miesiącu należy wykonać pełny profil glikemii.

Diabetycy powinni być przeszkoleni z prawidłowego wykonywania pomiarów glukometrem. Cenne informacje na ten temat można uzyskać nie tylko od lekarza, ale także od pielęgniarki. Warto pamiętać o systematycznych kontrolach jakości pomiaru glukometrem (kontrola wykonywana jest w placówce, w której leczy się diabetyk i powinna być przeprowadzana przynajmniej raz na pół roku, o ile specyfikacja urządzenia nie zaleca inaczej).

4. Czy mierzenie cukru boli?

Mierzenie poziomu cukru we krwi tradycyjną metodą polega na nakłuciu opuszki palca jałową igłą przez personel medyczny i pobrania kropli krwi na pasek do glukometru. Jest to technika stosowana obecnie głównie w szpitalach i przychodniach, ze względu na jej niskie koszty. W tym przypadku bolesność ukłucia zależy od:

  • grubości użytej igły,
  • głębokości wbicia igły,
  • czasu, jaki igła pozostaje w skórze.

Powyższe czynniki zależą więc w większości od doświadczenia i “dobrej woli” osoby wykonującej nakłucie. Odczuwanie bólu zależy też od grubości naskórka na opuszce palca. Opuszki palców należą do jednych z najlepiej unerwionych i ukrwionych obszarów ciała. W najgorszym wypadku grozi nam jednak ból porównywalny do uczucia podczas pobierania krwi czy wykonywania zastrzyku.

4.1. Nakłuwacze do glukometru

Metoda tradycyjna ma swoje zalety, ale jest niewygodna w przypadku konieczności wykonywania częstych pomiarów stężenia cukru we krwi, które zwykle odbywają się w warunkach domowych. Część osób może mieć pewne opory przed wbiciem sobie w palec igły. Problemem jest też odpowiednie dostosowanie siły i obawa przed zbyt głębokim wbiciem igły, które mogłoby być bolesne. Z drugiej strony zbyt słabe nakłucie, choć nie sprawia zwykle większego bólu, może wymagać powtórzenia, jeśli krew nie zacznie wypływać w ilości wystarczającej do wykonania pomiaru cukru we krwi.

Na szczęście dla cukrzyków, z pomocą przyszła technika i na rynku medycznym od dłuższego czasu dostępne są tzw. nakłuwacze, zwane też z angielskiego lancetami. Są to urządzenia wielkości długopisów, zawierające jako wkład wymienialną igłę. Posiadają też prosty mechanizm umożliwiający automatyczne ustawienie głębokości, na jaką igła ma wbić się w opuszkę palca. Mierzenie cukru przy ich wykorzystaniu jest dużo mniej bolesne niż przy użyciu zwykłej igły. Można powiedzieć, że przy spełnieniu pewnych warunków, jest w zasadzie bezbolesne, porównywalne raczej do pstryknięcia paznokciem w skórę, niż jej ukłucia.

Zmniejszenie bolesności ukłucia jest możliwe dzięki zastosowaniu w nakłuwaczach wyjątkowo cienkich igieł, o średnicy poniżej 0,5 mm. Igły mogą być wykorzystywane wielokrotnie (tylko przez tę samą osobę!). Z czasem ulegają jednak stępieniu, co może zwiększać bolesność ukłucia lub uniemożliwić przebicie skóry. Należy wymienić wtedy igłę na nową.

4.2. Miarka głębokości wbicia igły w nakłuwaczach

W nakłuwaczach zainstalowana jest specjalna miarka, na której ustawia się głębokość wbicia igły. Umożliwia to dostosowanie nakłuwacza do indywidualnych potrzeb, w zależności od grubości naskórka czy osobniczej wrażliwości na ból. Nawet przy ustawieniu maksymalnej głębokości wbicia, ból jest ledwie wyczuwalny i nie wiąże się z dużym dyskomfortem.

Niewątpliwą zaletą nakłuwaczy jest również to, że igła wbijana jest dosłownie na ułamek sekundy. Ukłucie wyzwalane jest poprzez naciągnięcie igły jednym przyciskiem, a następnie zwolnienie jej innym przyciskiem. Precyzja ruchu w jednej linii oraz bardzo krótki czas jej przebywania w skórze sprawiają, że w zasadzie nie czuje się momentu ukłucia, a jedynie lekkie “trzepnięcie” w palec. Niektóre igły do nakłuwaczy są dodatkowo pokryte specjalną substancją, np. silikonem, aby dodatkowo zmniejszyć siłę nakłucia i zredukować poziom odczuwanego bólu.

Biorąc pod uwagę wymienione powyżej cechy nakłuwaczy, można uznać je za łatwą w użyciu, szybką, bezpieczną i w zasadzie bezbolesną metodę pobierania krwi do badania poziomu cukru we krwi u chorych na cukrzycę. Ich wadą są natomiast koszty użytkowania, czyli konieczność kupowania i wymiany igieł.

4.3. Czynniki zwiększające ból

W pewnych warunkach może zwiększyć się poziom odczuwanego bólu podczas stosowania nakłuwacza. Dotyczy to przede wszystkim stępienia igły. Tępa końcówka wywołuje większy ból podczas przechodzenia przez skórę. Również wielokrotne nakłuwania w tym samym miejscu mogą wiązać się ze zwiększoną bolesnością palca. Wykonanie wielokrotnych nakłuć w jednej opuszce może także spowodować odczuwalną przez jakiś czas (ok. jeden dzień) zwiększoną wrażliwość tego miejsca na dotyk i ból. Dlatego zaleca się w miarę możliwości zmianę co jakiś czas miejsca nakłuwania. Należy także ostrożnie ustawiać głębokość nakłucia po zmianie igły na nową – ostra końcówka może przy takim samym ustawieniu miarki wbić się na większą głębokość, wywołując większe uczucie bólu.

5. Cukrzyca w ciąży

O szczególnym ryzyku wystąpienia zaburzeń metabolizmu glukozy należy pamiętać w przypadku kobiet w ciąży. W trakcie pierwszej wizyty u ginekologa prowadzącego ciążę lekarz przeprowadzi dokładny wywiad w celu określenia ryzyka wystąpienia cukrzycy w ciąży. Na jego podstawie zakwalifikuje pacjentkę do jednej z 3 grup ryzyka i zaplanuje badania przesiewowe (pomiar stężenia glukozy w godzinę po wypiciu 50 g glukozy). W grupie najniższego ryzyka i przy dokładnie zebranym wywiadzie badania przesiewowe w kierunku cukrzycy ciężarnych nie są konieczne. W grupie średniego ryzyka test diagnostyczny należy wykonać w 24.–28. tygodniu ciąży. Jeśli natomiast kobieta została zakwalifikowana do grupy wysokiego ryzyka wystąpienia cukrzycy ciężarnych, test przesiewowy wykonujemy już na pierwszej wizycie oraz – w przypadku wyniku negatywnego – także w 24.–28. tygodniu ciąży. Pacjentki z wynikiem powyżej 140 mg% (7,8 mmol/l) wymagają przeprowadzenia testu diagnostycznego – pomiar stężenia glukozy w 2 godziny po wypiciu 75 g glukozy. W zależności od jego wyniku można wykluczyć cukrzycę, potwierdzić ją lub rozpoznać upośledzenie tolerancji glukozy bądź nieprawidłową glikemię na czczo. W przypadku rozpoznania któregoś z zaburzeń metabolizmu glukozy należy skierować pacjentkę do specjalistycznego ośrodka.

Bibliografia

  • Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
  • Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
  • Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7
  • Howorka K. Funkcjonalna insulinoterapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 1997, ISBN 83-86019-26-3
  • Noczyńska A. Wiadomości o cukrzycy typu pierwszego - PORADNIK, Almamedia, Opole 2010, ISBN 978-83-920431-0-2
  • Koblik T. Insulinoterapia w cukrzycy typu 2, Via Medica, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-7555-214-0
  • Czech A., Tatoń J. Cukrzyca. Podręcznik edukacji terapeutycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, ISBN 83-01-13115-2
  • Caquet R. 250 badań laboratoryjnych, PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3396-0
  • Steciwko A. (red.), Algorytmy diagnostyczne w praktyce lekarza rodzinnego, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 978-83-89581-78-5
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0

Źródła zewnętrzne

Lekarz Jakub Szaniawski,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badanie stężenia glukozy - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

odbijanie

~mikkey • ostatni post 51 minut temu

2
Artykuły Badanie stężenia glukozy
Badanie stężenia glukozy

Sprawdź poziom glukozy telefonem komórkowym!

„Słodkie życie” z cukrzycą nie jest wcale takie słodkie – konieczne są bowiem regularne badania glukozy, dzięki którym chory zna swój stan zdrowia i może kontrolować chorobę. Konieczność dokonywania wielokrotnych badań poziomu cukru,...

Badania w ciąży

Diagnostyka cukrzycy ciężarnych

(...) powyższe czynniki, przyspiesza się proces diagnostyczny cukrzycy ciężarnych. Badanie stężenia glukozy na czczo W ciąży już...

Leczenie cukrzycy

Znaczenie samokontroli w terapii cukrzycy

W terapii cukrzycy szczególne znaczenie odgrywa samokontrola. Chory, który obserwuje wahania glukozy we krwi na co dzień, zaczyna lepiej rozumieć swoją chorobę. Badanie stężenia glukozy we krwi ma na celu ocenę wyrównania cukrzycy,ocenę wpływu spożywanych posiłków, aktywności fizycznej i innych czynników (np. dodatkowej innej choroby) na stężenie glukozy we krwi,a także optymalizację terapii. Zasady samokontroli w cukrzycy Przed przystąpieniem do samodzielnego badania stężenia glukozy we krwi za...

Cukrzyca

Cukrzyca - podstawowe informacje

(...) jest najlepsza i jak zapobiegać niedocukrzeniom. Samokontrola Badanie stężenia glukozy we krwi w warunkach domowych (przy...

Badania dla cukrzyków

Stężenie kwasu mlekowego w surowicy

(...) na prognozowanie ciężkości zaburzenia. Badanie stężenia glukozy stwierdza: im wyższy poziom tego parametru, tym niższe szanse...

Badania dla cukrzyków

Ciała ketonowe w moczu

Ciała ketonowe w moczu

(...) rozszerza się diagnostykę. Kolejnym elementem jest badanie stężenia glukozy w surowicy i czynne poszukiwanie...