Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Toczeń rumieniowaty układowy (SLE – systemic lupus erythematosus), inaczej toczeń trzewny, jest to przewlekła choroba autoimmunologiczna. Rozwija się w wyniku patologii dotyczącej układu odpornościowego, prowadzącej do przewlekłego stanu zapalnego w organizmie. Częstość występowania tocznia w społeczeństwie szacuje się na 40-50 osób na każde 100 000. Co charakterystyczne, kobiety chorują 10-krotnie częściej niż mężczyźni, a ponad połowę zachorowań występuje w stosunkowo młodym wieku, to znaczy między 16. a 55. rokiem życia. Toczeń dotyka skóry, stawów, nerek oraz innych narządów.


Spis treści:
  1. 1. Przyczyny tocznia rumieniowatego układowego
  2. 2. Objawy tocznia rumieniowatego układowego
    1. 2.1. Toczeń krążkowy
    2. 2.2. Toczeń neuropsychiatryczny
  3. 3. Diagnostyka tocznia rumieniowatego układowego
  4. 4. Leczenie tocznia rumieniowatego układowego

1. Przyczyny tocznia rumieniowatego układowego

Toczeń rumieniowaty jest chorobą autoagresyjną, co oznacza, że układ immunologiczny nie jest w stanie rozróżnić substancji szkodliwej od zdrowej i w konsekwencji atakuje zdrowe komórki i tkanki, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Przyczyny autoagresji, leżącej u podstaw tocznia, nie są do końca poznane. Pod uwagę bierze się:

  • czynnik genetyczny,
  • czynnik hormonalny (świadczy o tym przewaga zachorowań wśród kobiet, w okresie rozrodczym),
  • czynniki środowiskowe, jak np. przewlekłe zakażenia wirusami Epstaina Barr, czy retrowirusami, specyficzne warunki pracy, itp.,
  • złożone zaburzenia immunologiczne np. obecność autoreaktywnych limfocytów T.

Dodatkowo, zaostrzenie objawów chorobowych jest wywoływane przez ekspozycje na światło słoneczne. Toczeń może rozwinąć się również na skutek stosowania niektórych farmaceutyków. Jest to tzw. toczeń polekowy.

2. Objawy tocznia rumieniowatego układowego

U poszczególnych osób objawy tocznia rumieniowatego mogą być różne, w zależności od organu lub układu, jaki zajęła choroba. Do podstawowych objawów, występujących prawie u wszystkich chorych należą: osłabienie i łatwa męczliwość, stany podgorączkowe lub gorączka, a także utrata masy ciała. Symptomy te są jednak wysoce niespecyficzne, co oznacza, że nie są charakterystyczne wyłącznie dla tocznia. U około 60% chorych dochodzi do zmian skórnych (zwłaszcza po ekspozycji na promieniowanie słoneczne) w postaci rumienia na twarzy w kształcie zbliżonym do motyla. Zaczerwienienie takie, może także pojawić się na innych, odsłoniętych częściach ciała. Dodatkowo, może wystąpić łysienie oraz ścieńczenie włosów. Powszechnymi symptomami tocznia są również: ból stawów i opuchlizna. U niektórych może się również rozwinąć zapalenie stawów. Najczęściej zajmowanymi stawami są stawy w palcach, dłoniach, nadgarstki i kolana.

U około połowy dotkniętych toczniem występuje tak zwany objaw Raynauda. Polega on na napadowym skurczu tętnic dystalnych części dłoni, palców i w konsekwencji ich zblednięcia i oziębienia. Może to nastąpić na skutek niskiej temperatury otoczenia, pod wpływem emocji czy nawet bez uchwytnej przyczyny.


Inne częste objawy tocznia rumieniowatego układowego to:

  • ból w klatce piersiowej podczas głębokiego wdechu,
  • zmęczenie,
  • gorączka,
  • złe samopoczucie, nerwowość,
  • ranki w jamie ustnej,
  • wrażliwość na światło,
  • powiększone węzły chłonne.

Objawy związane z częścią ciała zajętą przez chorobę:

  • mózg i układ nerwowy - bóle głowy, lekkie upośledzenie umysłowe, drętwienie, mrowienie i ból rąk i nóg, zmiany osobowościowe, psychoza, ryzyko udaru, drgawki, zaburzenia wzroku,
  • przewód pokarmowy - ból brzucha, nudności, wymioty,
  • serce - arytmia,
  • nerki - krwiomocz,
  • płuca - wydzielina wykrztuśna podbarwiona krwią, problemy z oddychaniem,
  • skóra - zmiana kolorytu skóry.

U osób cierpiących na tę chorobę może dojść do odkładania się przeciwciał w kłębuszkach nerkowych, co prowadzi do nefropatii toczniowej, w wyniku której dochodzi do niewydolności nerek, a wtedy pacjent wymaga stałych dializ lub przeszczepu nerki.

2.1. Toczeń krążkowy

Przy wymienianiu objawów skórnych, należy wspomnieć o toczniu krążkowym, czyli odmianie ograniczonej do skóry, która sporadycznie może przejść w postać uogólnioną. Zmiany w układzie ruchu dotyczą ponad 90 proc. chorych. Objawia się to głównie wędrującym bólem, dotyczącym głównie stawów kolanowych i rąk. Z reguły, nie dochodzi to destrukcji wspomnianych struktur (może dochodzić do zmian w kościach pod postacią osteoporozy jako powikłania stosowanych w toczniu leków – glikokortykosteroidów).

U 50 proc. chorych dochodzi do zajęcia nerek, co w konsekwencji może prowadzić do ich niewydolności. U części chorych dochodzi do zajęcia układu oddechowego. Może to nastąpić pod postacią zapaleń opłucnej, śródmiąższowych zapaleń płuc, włóknienia płuc, czy nadciśnienia płucnego. Toczeń układowy zwiększa ryzyko rozwoju miażdżycy i choroby wieńcowej. Ryzyko to może być nawet 50-krotnie większe u kobiet w okolicach 40. i 50. roku życia. Dodatkowo z układu naczyniowego może dochodzić do zapaleń mięśnia sercowego, zapaleń osierdzia czy zmian w zastawkach serca.

2.2. Toczeń neuropsychiatryczny

Jeżeli dojdzie do zajęcia układu nerwowego, a dzieję się tak nawet w 80%, to mówimy wówczas o toczniu neuropsychiatrycznym. Może to się objawiać w bardzo różny sposób, od bólów głowy, poprzez drgawki po objawy psychotyczne czy stany depresyjno maniakalne. Rzadziej występują objawy ze strony układu pokarmowego, pod postacią bólów brzucha, nudności, wymiotów, powiększenia wątroby oraz dotyczące powiększenia węzłów chłonnych czy śledziony, czyli hematologicznych.

3. Diagnostyka tocznia rumieniowatego układowego

W rozpoznawaniu tocznia rumieniowatego układowego, jak w każdej chorobie reumatologicznej, pomocne mogą być analizy laboratoryjne. Mowa tu o ogólnych wykładnikach zapalenia w postaci wzrostu OB (odczyn Biernackiego) czy CRP (C reactive protein). Dodatkowo może wystąpić także niedokrwistość, czyli niedobór czerwonych krwinek oraz związanej z nimi hemoglobiny przenoszącej tlen z płuc do tkanek).

W diagnostyce chorób autoimmunologicznych niezwykle ważne jest także wykrywanie autoprzeciwciał – czyli przeciwciał (cząsteczki, tworzone do walki z wszelkiego rodzaju patogenami czy substancjami obcymi dla organizmu) skierowanych przeciwko własnym tkankom. W przypadku tocznia, są to tak zwane przeciwciała antyfosfolipidowe (APLA) i przeciwjądrowe (ANA), w tym szczególnie ważne anty- ds DNA i anty- Sm. Wspomniane dwa ostatnie przeciwciała są szczególnie ważne, gdyż są one wysoce swoiste, czyli mówiąc inaczej typowe głównie dla tej choroby. Obecnie powszechnie rozpoznanie tocznia rumieniowatego układowego stawia się na podstawie kryteriów opracowanych przez ACR (American College of Rheumatology) w 1997 roku. Gdy spełnione są przynajmniej cztery punkty z jedenastu wymienionych, można mówić o pewnym rozpoznaniu tocznia. Są to:

  • rumień na twarzy, policzkach, grzbiecie nosa,
  • rumień krążkowy,
  • nadwrażliwość na światło słoneczne,
  • owrzodzenia w jamie ustnej lub gardle,
  • zapalenie stawów, przynajmniej dwóch, charakteryzujące się bolesnością oraz obrzękiem,
  • zapalenie opłucnej lub osierdzia,
  • zmiany w nerkach,
  • zmiany w układzie nerwowym (drgawki, zaburzenia psychiczne, po wykluczeniu innych przyczyn),
  • zaburzenia hematologiczne (niedokrwistość, zaburzenia liczby leukocytów - białych krwinek - czy płytek krwi biorących udział w zatrzymywaniu krwawień),
  • zaburzenia immunologiczne (występowanie m.in. omawianych wyżej przeciwciał, z wyjątkiem przeciwjądrowych tworzących następne kryterium),
  • obecność przeciwciał przeciwjądrowych.

4. Leczenie tocznia rumieniowatego układowego

Nie istnieje leczenie przyczynowe tocznia rumieniowatego układowego. Dostępne metody leczenia dotyczą jedynie objawów tej choroby. W terapii zapalenia stawów stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, wysypkę leczy się kortykosteroidami, natomiast lek przeciwmalaryczny przepisywany jest na objawy skórne i stawowe.

Leczenie tocznia uzależnione jest od stopnia jego zaawansowania oraz od zajętych narządów. Najczęściej stosowanymi lekami są glikokortykosteroidy, stosowane zarówno w postaci do stosowania zewnętrznego w zmianach skórnych, po duże dawki stosowane w ciężkich zaostrzeniach. W przypadku nieskuteczności wyżej wymienionych, w sytuacjach zagrożenia życia, czy zaawansowanych zmianach w nerkach stosuje się leki cytotoksyczne, takie jak cyklofosfamid, azatiopryna czy mykofenolan. W leczeniu objawowym bólów stawów i mięśni swoje miejsce zajmują także niesterydowe leki przeciwzapalne. W przypadku zmian skórnych należy także pamiętać o unikaniu zbytniej ekspozycji na światło słoneczne oraz kremach z filtrem UV.

U wielu chorych toczeń rumieniowaty układowy ma łagodny przebieg, a kobiety na niego cierpiące często są w stanie donosić ciążę i urodzić zdrowe dziecko. Współczynnik przeżycia 10 lat wynosi ponad 85%, jednakże zajęcie przez chorobę mózgu, płuc, serca lub nerek znacznie pogarsza rokowania.

Partnerem sekcji edukacyjnej "Toczeń" jest firma GlaxoSmithKline.

Bibliografia

  • Brzosko M. Reumatologia kliniczna, Pomorska Akademia Medyczna, Szczecin 2010, ISBN 978-83-89318-33-7
  • Puszczewicz M. Wielka interna - reumatologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-62597-06-2
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
1

Pytania do specjalistów

Czerwone plamy na skórze a toczeń

Witam serdecznie. Mam problem od jakiegoś czasu ze skórą, pojawiają mi się dziwne czerwone plamy na skórze,a po chwili znikają, przy czym podnosi mi się ciśnienie a czasem jest mi zimno.Ponadto bolą mnie strasznie stawy rąk i nóg, czasem to tak mocno...

Odpowiada: Lek. Paweł Baljon Lek. Paweł Baljon i 1 inny
pokaż 5 następnych

Artykuły Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Czym jest toczeń rumieniowaty układowy?

Toczeń rumieniowaty układowy to złożona choroba autoimmunologiczna, która atakuje jednocześnie wiele narządów oraz układów w ciele człowieka. Choroba może mieć różny przebieg u poszczególnych pacjentów, a jej przyczyny nie są do końca znane. Aby...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Gdzie leczyć tocznia?

Oto lista placówek, w których specjaliści zajmują się leczeniem chorób reumatycznych, chorób tkanki łącznej oraz tocznia rumieniowatego układowego: Warszawa Instytut Reumatologii, Klinika i Poliklinika Układowych...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Toczeń rumieniowaty układowy. Choroby współistniejące i powikłania

Toczeń rumieniowaty układowy jest jedną z częściej występujących chorób tkanki łącznej (kolagenoz) o bardzo bogatym obrazie klinicznym. Objawy, które pojawiają się w trakcie choroby mogą być bardzo błahe, lecz czasami prowadzą do poważnych...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Kolagenozy - bać się czy nie bać?

Kolagenozy. Brzmi groźnie, szczególnie jeśli są to słowa wypowiadane przez lekarza, a może jeszcze gorzej, jeśli jakieś objawy sprowokowały nas do „grzebania” w Internecie i tam… dopiero można się naczytać. Strach ma wielkie...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Nowoczesne leczenie tocznia

Toczeń rumieniowaty układowy - choroba znana od kilkudziesięciu lat - co sprawiło, że tak bardzo zmieniły się rokowania w toczniu, zmienił się przebieg choroby? Wczesne rozpoznanie tocznia a leczenie Składa się na to wiele elementów, przede...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Rozpoznanie i leczenie tocznia

Czy pacjent może sam rozpoznać chorobę? Nie, ale jeśli ma objawy sugerujące chorobę powinien o niej wiedzieć jak najwięcej. Nie wszystkie objawy wydają się poważne, nie wszystkie występują jednocześnie, takie same objawy występować mogą w wielu...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Na co uważać, kiedy planujesz dziecko?

Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą autoimmunologiczną (kolagenozą), występującą bardzo rzadko, ale dotykającą głównie młode kobiety (90% zachorowań). Przed laty uważano, że choroba ta jest przeciwwskazaniem do zajścia w ciążę, ponieważ może...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Jak rozpoznać reumatyzm?

Reumatyzm przywodzi na myśl bóle stawów i kości, jednak choroba o takiej nazwie nie istnieje. W obrębie reumatologii znajdują się bowiem choroby reumatyczne o bardziej złożonej definicji niż sam reumatyzm. Bóle reumatyczne, wbrew...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Sposoby na reumatyzm

Reumatyzm – tym mianem w języku potocznym określamy zespół około dwustu schorzeń kości i stawów. W całej Europie na reumatyzm cierpi około 100 milionów ludzi, w Polsce – 9 milionów. Schorzenia reumatyczne...

pokaż 10 następnych