Introspekcja

spis treści
rozwiń

Introspekcja (łac. introspectio) oznacza dosłownie „wgląd w siebie”, „badanie wnętrza”. Introspekcja to samoobserwacja, dlatego może być wykorzystana podczas różnych form psychoterapii jako element procesu leczenia. Introspekcja polega na „przyglądaniu się sobie”, swoim myślom, uczuciom, emocjom, obawom, lękom i przemyśleniom. Analiza własnych stanów psychicznych umożliwia niejednokrotnie dotarcie do źródeł konfliktów i zrozumienie mechanizmu patologicznych reakcji. Introspekcja, czyli subiektywne badanie świadomości, wywodzi się z psychologii introspekcyjnej. Co to dokładnie jest introspekcja? Czym różni się od ekstraspekcji? Jakie rodzaje introspekcji wyróżniają psychologowie?

1. Co to jest introspekcja?

Pojęcie „introspekcja” wywodzi się z języka łacińskiego (łac. introspicere) i oznacza patrzenie oraz analizowanie własnych stanów mentalnych i emocjonalno-motywacyjnych. Przeciwieństwo introspekcji stanowi ekstraspekcja, a więc poziom świadomości polegający na precyzyjnym odzwierciedlaniu i wiarygodnej ocenie rzeczywistości. Introspekcja to podstawowa metoda badania indywidualnej świadomości wykorzystywana w początkach dziejów wyłaniania się psychologii jako dyscypliny naukowej. Wilhelm Wundt – pionier psychologii eksperymentalnej – korzystał z introspekcji do badania wrażeń zmysłowych. Samoobserwacja znalazła zastosowanie nie tylko w badaniach nad percepcją, ale też samoświadomością i modelowaniem sposobów myślenia. Metoda introspekcyjna wywodzi się z introspekcjonizmu.

Zobacz film: "Depresja - przyczyny"

Psychologia introspekcyjna koncentrowała się na gromadzeniu danych o bezpośrednich fenomenach psychicznych za pomocą subiektywnej obserwacji siebie. Introspekcjonizm rozwijał się głównie w XIX wieku, kiedy to psychologia wyodrębniła się z nauk filozoficznych i zaczęła się zajmować naturą człowieka w sposób empiryczny. Na początku uznawano, że sama introspekcja jako metoda empiryczna wystarcza do wewnętrznej obserwacji własnych przeżyć psychicznych. Tak rozumianą metodę introspekcyjną określano jako introspekcję filozoficzną, gdyż wywodziła się od psychologów filozoficznych. Wilhelm Wundt stwierdził jednak, że zastosowanie introspekcji uniemożliwia przeprowadzenie bezpośredniej analizy zjawisk psychicznych, gdyż są one „złożonymi wytworami nieświadomej duszy”. Dlatego wsparto samoobserwację, prowadząc ją w warunkach nadzoru eksperymentalnego – tak narodził się drugi rodzaj introspekcji, a mianowicie introspekcja eksperymentalna.

2. Introspekcja a psychoterapia

Introspekcja jest możliwa tylko wówczas, gdy dana osoba potrafi analizować swoje stany emocjonalne, których aktualnie doświadcza. Introspekcjoniści filozoficzni obstawali przy założeniu, że informacje z samoobserwacji są wiedzą pewną. Niestety z czasem stwierdzono, że samobadanie psychiki ma charakter subiektywny i świadomy. Nie da się zgłębić tego, co zalega w nieświadomości. Sytuacji nie ratowało nawet zastosowanie ekstraspekcji jako alternatywy dla metody introspekcyjnej. Ekstraspekcja sprowadzała się do wnioskowania przez analogię i tworzenia łańcuchów przyczynowo-skutkowych. Twierdzono np., że skoro ktoś unika kontaktów, to pewnie jest smutny i samotny. Behawioryści jednak zarzucili introspekcji subiektywizm i brak możliwości zweryfikowania, czy zgromadzone dane z samoobserwacji są prawdziwe.

Introspekcja nie daje możliwości dotarcia do rzeczywistych, często nieświadomych motywów zachowań, a ponadto podlega deformacjom świadomości. Z tego względu psychologia behawiorystyczna zrezygnowała z metody introspekcyjnej na rzecz obserwacji i opisu zewnętrznych zachowań. Uznano bowiem, że introspekcja nie spełnia wymagań stawianych naukowym metodom badania w naukach empirycznych. Mimo ograniczeń introspekcji w postaci braku wglądu do wiedzy utajonej czy zniekształceń obronnych ego, samoobserwację wykorzystuje się jako wsparcie dla pracy psychoterapeutycznej, np. w psychoterapii długoterminowej albo psychoanalizie. Autorefleksja, analiza swoich uczuć i myśli katalizują czasami proces leczenia i odzyskiwania równowagi psychicznej przez pacjenta.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!