Autopsychoterapia

Autopsychoterapia jest czasami określana jako terapia samego siebie albo terapia indywidualna, ale to nie do końca słuszne stwierdzenie. U podstaw autopsychoterapii leży założenie racjonalizowania emocjonalnych nastawień pacjenta. Według autora autopsychoterapii, Alberta Ellisa, główny powód frustracji, nerwicczy zachowań neurotycznych stanowią nieracjonalne poglądy dotyczące własnych możliwości i powinności oraz idealistyczne oczekiwania dotyczące przebiegu wydarzeń. W sytuacji, kiedy następuje niepowodzenie albo niekorzystny rozwój sytuacji, jednostka naraża się na poważne wstrząsy psychiczne i psychosomatyczne.

Albert Ellis od 1955 roku zaczął określać swoją terapię jako terapię racjonalno-emotywną, w której terapeuta uczy klienta, w jaki sposób nieracjonalne przekonania dotyczące świata decydują o emocjonalnym bólu. Podstawą autopsychoterapii jest wszechstronne, samodzielne dążenie do zmiany nieracjonalnych postaw na drodze analizy, logicznego myślenia, uczenia się, samoedukacji i rozwoju silnej woli. Terapia racjonalno-emotywna behawioralna (ang. Rational Emotive Behaviour Therapy, REBT) zaliczana jest do grona terapii poznawczo-behawioralnych, skupiających się na demaskowaniu nieracjonalnych przekonań, które prowadzą do negatywnych emocji.

Psychoterapia Ellisa znajduje zastosowanie w leczeniu nerwic i psychoz oraz wszelkich zachowań autodestrukcyjnych, które uniemożliwiają samorealizację, uczucie samospełnienia, szczęścia i satysfakcji życiowej. W toku pracy terapeutycznej świadome i nieświadome dysfunkcjonalne przekonania, oceny czy interpretacje zastępuje się bardziej produktywnymi i racjonalnymi. Najczęściej człowiek myśli w kategoriach „muszę” albo „powinienem”, co blokuje elastyczne potrzeby, chęci i preferencje. Do najbardziej nielogicznych sposobów oceniania siebie i świata zewnętrznego Ellis zaliczył:

• katastrofizowanie – opis zdarzeń minionych i przyszłych za pomocą słów typu: „straszne”, „okropne”, „tragedia”, „katastrofa”, „koniec świata”;
• ocenianie – subiektywny i kategoryczny osąd siebie i innych: „Jestem głupi, beznadziejny”;
• poddawanie się – percepcja zdarzenia jako nie do zniesienia: „Nie przeżyję tego”;
• wymagania – zawierają stwierdzenia „muszę” albo „powinienem”: „Nie mogę zawieść”, „Musi mi się udać”, „Powinnam to zrobić”.Miejsce autopsychoterapii w innych nurtach psychoterapeutycznych

Aby mówić o autopsychoterapii, należy mieć świadomość, czym jest psychoterapia. Termin „psychoterapia” pochodzi z języka greckiego (gr. psyche – dusza, therapein – leczyć) i można wyróżnić trzy różne znaczenia tego słowa:

• w rozumieniu potocznym – psychoterapia to rozmowa odbyta z życzliwą osobą, udzielanie rad, pocieszanie, uspokajanie, dodawanie otuchy osobie nieradzącej sobie z własnymi problemami, by złagodzić jej trudności;
• w szerokim sensie – psychoterapia to dziedzina kultury, skupiająca w sobie najogólniejsze pytania o naturę ludzką, o zdrowie i chorobę oraz koncentrująca się na indywidualnym człowieku, który cierpi i szuka pomocy;
• w wąskim znaczeniu – psychoterapia to specjalistyczna metoda leczenia, polegająca na intencjonalnym stosowaniu zaprogramowanych oddziaływań psychologicznych, wykorzystująca wiedzę teoretyczną i umiejętności psychoterapeuty (najczęściej psychologa klinicznego lub psychiatry) w procesie niesienia pomocy. Związek emocjonalny, jaki powstaje między psychoterapeutą a pacjentem, jest często w sposób zamierzony wykorzystywany jako podstawowy środek leczenia. Cel psychoterapii to przede wszystkim rozwój osobowy, zdrowie psychiczne i usuwanie objawów chorobowych pacjenta.Nurty psychoterapii

Nie ma jednolitej teorii psychoterapii. Wyodrębnia się cztery główne orientacje teoretyczne, a wśród nich poszczególne nurty.

Większość psychoterapeutów nie trzyma się ściśle konkretnej orientacji teoretycznej, ale stosuje psychoterapię eklektyczną, integrującą tezy zawarte w różnych szkołach. Zazwyczaj poszczególne szkoły psychoterapeutyczne różnią się stosowanymi technikami, charakterem sesji terapeutycznych, typami problemów pacjenta czy formami organizacyjnymi (psychoterapia grupowa, psychoterapia rodzinna, psychoterapia indywidualna). Autopsychoterapia mieściłaby się najbardziej w podejściu behawioralno-poznawczym i terapii poznawczej, której reprezentantami są Aaron Beck i Albert Ellis.

Terapia poznawcza odwołuje się do tezy, że zaburzenia powstają w rezultacie procesu uczenia się. Niewłaściwy sposób percepcji i interpretacji zdarzeń prowadzi do powstania dezadaptacyjnych zachowań, zatem zaburzenia emocjonalne i niefunkcjonalne zachowania to skutek zaburzeń myślenia, które podczas terapii są usuwane. Pacjent uczy się rozpoznawania dysfunkcjonalnego sposobu myślenia, irracjonalnych schematów poznawczych i ich metod eliminowania. Za pomocą jakich sposobów dokonuje się zmiana sztywnych teorii osobistych na teorie bardziej elastyczne? Oto kilka metod:

• dialog sokratejski,
• przypowiastki i systematyczne wykłady,
• uczenie, że każdy ma prawo do błędów,
• wzrost tolerancji na frustracje,
• identyfikacja nieracjonalnych przekonań, które stanowią bazę problemów,
• zadawanie prac domowych,
• zmiana filozofii życiowej (weryfikacja przekonań na wzór badań empirycznych).

Terapeuta stara się, aby klient sam (autopsychoterapia) doszedł do tego, dlaczego jego przekonania nie mają potwierdzenia w rzeczywistości. Dialog sokratejski między terapeutą a klientem jest potem uwewnętrzniany w taki sposób, aby pacjent przy występowaniu nieracjonalnych przekonań sam siebie pytał, czy rzeczywiście jest tak, jak myśli i czuje. Wszystko, co służy zdrowiu psychicznemu (psychodrama, trans hipnotyczny, techniki modelowania, klaryfikacja, praca z ciałem, ćwiczenia relaksacyjne, interpretacja itp.) jest warte użycia podczas autopsychoterapii. By stać się człowiekiem w pełni autonomicznym, szczęśliwym i zdolnym do samoakceptacji, należy niwelować błędy w myśleniu i irracjonalne interpretacje zdarzeń. To nie sama sytuacja jest źródłem problemów. Zazwyczaj w trudnościach człowieka i odczuwanych stresach pośredniczy proces poznawczy – interpretacja zdarzenia, a więc schemat prezentuje się w następujący sposób: zdarzenie → interpretacja zdarzenia (ocena) → emocje (uczucia, np. lęk, złość, agresja).