Autyzm u trzylatka

Autyzm wczesnodziecięcy został wyodrębniony w 1943 roku przez Leo Kannera jako zespół objawowy, charakteryzujący się trzema kardynalnymi cechami patologii funkcjonowania – skrajnym unikaniem przez dziecko kontaktów z innymi ludźmi, potrzebą zachowania niezmienności otoczenia i poważnym zaburzeniem mowy. Pierwotnie Leo Kanner był przekonany o patogennej roli matki w rozwoju autyzmu, później zmienił pogląd na temat etiologii tego zespołu, przychylając się do przeświadczenia o organicznym pochodzeniu zaburzenia. Czym jest autyzm wczesnodziecięcy i jak manifestuje się u dziecka trzyletniego?

1. Przyczyny autyzmu

Badacze wskazują na kontaminację różnych przyczyn prowadzących do autyzmu. Mówi się o sumie wpływów czynników biologicznych, społecznych i psychologicznych, które mogą być uwikłane w patomechanizm tworzenia się autyzmu. Istotą tego zaburzenia zdaje się być lękowe wycofanie się z kontaktów z ludźmi, prowadzące do izolacji dziecka i preferowania przez nie samotności. Pierwotnymi powodami wycofania się z kontaktów społecznych u dzieci z autyzmem mogą być m.in.:

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

  • nadwrażliwość sensoryczna, sprawiająca, że bodźce płynące ze świata, a szczególnie od ludzi – w całym ich bogactwie i zmienności – są zbyt trudne do zasymilowania, prowokując tym samym postawę „od”, zamiast postawę „do”;
  • uszkodzenie układu nerwowego, sprawiające, że integracja bodźców różnej modalności (wzrok, słuch, dotyk itd.) jest zbyt trudna i rodzi potrzebę ich ograniczenia, a także ograniczenia aktywności;
  • negatywne doświadczenia kontaktu z matką, stanowiącego pierwowzór kontaktu z innymi ludźmi, wówczas gdy matka jest depresyjna, odrzucająca lub ambiwalentna (nieprzewidywalna);
  • trauma przedwczesnej separacji, gdy dziecko odłączone od matki i oddane, np. do zakładu opiekuńczego, nie wytworzyło jeszcze zdolności autonomicznego funkcjonowania i kiedy uległa rozerwaniu pierwotna więź, co uniemożliwiło wytworzenie relacji przywiązania z następnymi opiekunami.

Inne przyczyny autyzmu wczesnodziecięcego to, np.: ponadprzeciętny poziom wykształcenia rodziców, którzy charakteryzują się postawą skrajnie dydaktyczną; nadmierna dojrzałość struktur korowych w czasie narodzin dziecka; uszkodzenie tworu siatkowatego; czynniki teratogenne; okołoporodowe niedotlenienie płodu itp. Wciąż wśród specjalistów trwa debata na temat tego, czy autyzm jest zaburzeniem psychicznym, czy organicznym. Obecnie dominuje teza o policzynnikowym uwarunkowaniu autyzmu wczesnodziecięcego.

2. Objawy autyzmu

Istnieje szereg list symptomów chorobowych autyzmu. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10 uznaje autyzm za całościowe zaburzenie rozwojowe, którego warunkiem rozpoznania jest stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości w relacjach społecznych, komunikacji oraz w rozwoju zabawy funkcjonalnej lub symbolicznej przed 3. rokiem życia dziecka. Tabela poniżej prezentuje najbardziej sztandarowe przykłady zaburzeń funkcjonowania w przypadku dziecka autystycznego.

Zaburzenia w sferze kontaktów społecznych Zaburzenia komunikacji Ograniczone i stereotypowe wzorce zachowań
zaburzenia zachowań niewerbalnych, nierozumienie gestów, mimiki twarzy; brak kontaktów z rówieśnikami; brak społecznej wymiany; brak potrzeby dzielenia się uczuciami z innymi; unikanie kontaktu wzrokowego, pieszczot i bliskości; autystyczna izolacja; nierozumienie reguł społecznych i trudności w podporządkowywaniu się; trudności ze wskazywaniem, naśladowaniem, spełnianiem poleceń; zachowania agresywne i autoagresywne; brak uśmiechu; ograniczona zdolność empatii upośledzona lub niewykształcona mowa; stereotypowe powtarzanie wyrazów – mowa echolaliczna; brak inicjatywy mówienia i spontanicznych umiejętności językowych dla danego poziomu rozwoju; niezdolność tworzenia dłuższych rozbudowanych wypowiedzi; trudności z podtrzymywaniem wymiany konwersacyjnej; nierozumienie pojęć abstrakcyjnych; problemy z pragmatyką języka przywiązanie do rytuałów, zwyczajów; powtarzanie sekwencji ruchowych, np. obracanie się w kółko; zafascynowanie przedmiotami, a ignorowanie ludzi; powtarzanie jednego lub kilku wzorców zainteresowań, które odbiegają od wieku rozwojowego; przymus niezmienności otoczenia; łatwość mechanicznego zapamiętywania; skrajne formy zaburzeń koncentracji

Powyższy katalog symptomów chorobowych jest oczywiście pewnym uproszczeniem, a każdy, kto zetknął się z dziećmi autystycznymi ma świadomość, jak bardzo różnie mogą zachowywać się, mając postawioną identyczną diagnozę – zaburzenie ze spektrum autyzmu. Czasami objawy mogą mieć skrajne nasilenie, w innych przypadkach manifestują się nieco subtelniej. Ponadto, autyzmowi mogą towarzyszyć zaburzenia wtórne albo dodatkowe, np. upośledzenie umysłowe czy wady słuchu.

3. Jakie zachowania powinny zaniepokoić rodzica dziecka trzyletniego?

Mimo szeregu objawów, jakie daje się wyczytać w fachowej literaturze psychologicznej czy serwisach internetowych poświęconych tematyce autyzmu, rodzice chcą wiedzieć konkretnie, co powinno wzbudzić u nich niepokój, jakie zachowania trzylatka mogą świadczyć o autyzmie. Powinieneś skontaktować się ze specjalistą, jeśli twoje trzyletnie dziecko nie potrafi lub wycofało się z części z poniższych umiejętności:

  • kiedy do tej pory nie potrafi korzystać z nocnika;
  • kiedy nie zadaje pytań, nie jest ciekawe świata;
  • kiedy nie lubi oglądać książeczek ani słuchać bajek, które opowiadasz;
  • kiedy nie bawi się „na niby”, np. w dom;
  • kiedy nie zaprasza cię do zabawy;
  • kiedy nie potrafi bawić się z innymi dziećmi i nie wymienia się z nimi zabawkami;
  • kiedy nie potrafi czekać na swoją kolej w zabawie;
  • kiedy nie wykorzystuje zabawki w sposób zróżnicowany;
  • kiedy nie potrafi układać prostych układanek;
  • kiedy nie potrafi się przedstawić i powiedzieć, ile ma lat.

Wychowanie dziecka autystycznego to niezmiernie trudne wyzwanie dla rodziców, którzy niejednokrotnie czują się bezradni, pozostawieni sami sobie i którym przykro z powodu braku poczucia przywiązania ich własnej pociechy do opiekunów. Obecnie dzięki badaniom prowadzonym w ramach różnych orientacji psychologowie dysponują ogromnym materiałem, pozwalającym lepiej zrozumieć wewnętrzny świat przeżyć dzieci autystycznych, ujawnić mechanizmy obronne i adaptacyjne, którymi się posługują, a także dostrzec cierpienie, jakie towarzyszy autystycznej formie istnienia w świecie.

Następny artykuł: Cechy autyzmu

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!