Sposoby na kleszcze

Kleszcze to niebywale podstępni krwiopijcy. Atakują z ukrycia, są szybkie i skuteczne. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, że właśnie staliśmy się ich ofiarami. Mogą być niezwykle niebezpieczne, ponieważ przenoszą groźne dla człowieka wirusy i bakterie. Ukąszenie kleszcza może skutkować takimi chorobami, jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu. Aby chronić się przed kleszczami, warto wiedzieć o nich jak najwięcej.

Gatunki kleszczy

Kleszcze należą do gromady pajęczaków. Jest ich ponad 850 gatunków. W Polsce żyje dwadzieścia gatunków kleszcza, przy czym najbardziej rozpowszechnionymi i najczęściej spotykanymi są:

• kleszcz pospolity – najlepiej czuje się w miejscach o dużej wilgotności, toteż upodobał sobie lasy liściaste i mieszane. Można go jednak spotkać także w lasach iglastych o gęstym poszyciu. Ponadto jest mieszkańcem działek, zieleńców i parków. Występuje na terenie całej Polski.
• kleszcz łąkowy – również lubi wilgoć, dlatego najczęściej zamieszkuje zakrzewione pastwiska, bagniste tereny leśne oraz obrzeża jezior. W odróżnieniu od kleszcza pospolitego występuje głównie we wschodniej części Polski.
• obrzeżek gołębi – jak sama nazwa wskazuje, żywi się krwią gołębi. Bytuje więc w miejscach gnieżdżenia się tych ptaków, najczęściej na strychach i poddaszach.

Jakich miejsc unikać?

Każde stadium rozwojowe kleszcza – larwa, nimfa i postacie dorosłe – potrzebuje krwi, by dalej się rozwijać. Kleszcze najczęściej żerują na zwierzętach. Ich ofiarami padają np. polne myszy, zające czy krowy. Lubią jednak również ludzką krew. Największą aktywność wykazują od połowy marca do końca listopada. Są przebiegłymi pasożytami. Dobrze wiedzą, gdzie mogą spotkać swojego żywiciela, dlatego czyhają nie w głębi lasu czy na środku polany, a raczej na ich obrzeżach, pod drzewami, na poboczach ścieżek. Tych miejsc należy unikać i jeśli to możliwe, ograniczać spacery do lasu w czasie ich wzmożonego występowania. Obrzeżki gołębie, gdy brak ich naturalnego żywiciela, mogą wchodzić do mieszkań przez otwarte okna czy drzwi balkonowe. Gromadzą się zazwyczaj w szparach w podłodze i ścianach, pod parapetami i tapetami. Ich ulubioną porą żerowania jest noc. Natomiast kleszcze pospolite i łąkowe atakują głównie w ciągu dnia, zwłaszcza rano, około godz. 8.00., oraz od godz. 15.00. do północy.

Jak atakują kleszcze?

Kleszcz potrafi wyczuć swoją ofiarę z odległości nawet 20 metrów. Reaguje na temperaturę jej ciała, wydychany dwutlenek węgla i zapach potu. Gdy znajdzie się na skórze, nie wbija się od razu w jej powłoki. Poszukuje miejsca, gdzie naskórek jest cienki i lekko wilgotny. Najczęściej wybiera miejsce za uchem, na granicy włosów, w pachwinie, pod kolanem lub w zgięciu łokciowym. Choć kleszcz wbija się w skórę dość głęboko, sam moment wkłucia jest w zasadzie niewyczuwalny. Dzieje się tak, ponieważ kleszcz w czasie ukłucia wprowadza wydzielinę, zawierającą substancje, które znieczulają nakłuwane miejsce i opóźniają reakcję obronną u żywiciela. Dlatego nie pojawia się ból, stan zapalny czy zaczerwienienie, które stanowiłyby sygnał do dokładniejszego przyjrzenia się powłokom ciała. Po wbiciu się w skórę kleszcz może w niej żerować nawet siedem dni. W tym czasie wypija około 2 ml krwi i znacznie powiększa swoje rozmiary. Dorosły osobnik ma około 2 mm długości. Najedzony może zwiększyć swoje rozmiary nawet sześciokrotnie.

Dlaczego kleszcze są groźne?

W Polsce badania nad kleszczami prowadzi się w ośrodku lubelskim. Szacuje się, że około 10-15 procent tych pajęczaków zakażonych jest m.in. wirusem kleszczowego zapalenia mózgu i krętkami boreliozy. Dlatego ukąszenie kleszcza może być dla człowieka niebezpieczne i skutkować ciężkimi chorobami. Wirusy i bakterie przenoszone przez kleszcze w momencie wkłucia dostają się do krwiobiegu. Wirusem zapalenia mózgu można również zarazić się, np. pijąc mleko prosto od krowy, na której żerowały zakażone kleszcze albo jedząc ser z takiego mleka. Wirus zapalenia mózgu jest odporny na działanie soków trawiennych. Ginie jednak podczas pasteryzacji.  

Jak chronić się przed kleszczami?

Na szczęście nie jesteśmy całkiem bezbronni wobec tych groźnych pajęczaków. Wprawdzie ochrona przed kleszczami nie jest łatwa, to jednak wiedząc, gdzie i kiedy mogą występować, starajmy się ich unikać. Skoro ich ulubioną porą aktywności jest ranek i późne popołudnie, na spacery wybieraj się raczej w godzinach południowych. Przechadzaj się środkiem ścieżek, z dala od przydrożnych krzaków i drzew. Gdy wybierasz się na łąkę, by odetchnąć na łonie natury, miejsce na odpoczynek zrób sobie na środku polany, a nie na jej obrzeżach i dopiero wtedy, gdy obeschnie rosa. Warto również pamiętać o odpowiednim okryciu ciała – zakładaj długie spodnie, bluzkę z długim rękawem, czapkę albo kapelusz na głowę. Najlepiej, aby strój był jasny. Nie dlatego, że kleszcze nie lubią jasnych kolorów, lecz by łatwiej je można było zauważyć na ubraniu i strzepać. Używaj też preparatów odstraszających kleszcze. Po powrocie do domu ze spaceru uważnie obejrzyj swoje ciało. Jeśli znajdziesz na sobie kleszcza, który zdążył się wkłuć, wyciągnij go. Jak wyciągnąć kleszcza? Uchwyć go pęsetą tuż przy skórze i lekko obrotowym ruchem energicznie pociągnij do góry. Rankę starannie zdezynfekuj wodą utlenioną.

Choroby po ukąszeniu kleszcza

Kleszczowe zapalenie mózgu – jeśli w ciągu 2-3 tygodni od usunięcia kleszcza wystąpią objawy, przypominające grypę, koniecznie skontaktuj się z lekarzem. Gorączka do 38 stopni Celsjusza, bóle mięśni, stawów, głowy czy żołądka mogą świadczyć o zakażeniu kleszczowym zapaleniem mózgu.

Borelioza – jeśli w ciągu 1-5 tygodni od usunięcia kleszcza pojawi się rumień, niezwłocznie udaj się do lekarza. Rumień jest pierwszą oznaką boreliozy. By ją opanować, potrzebna jest kuracja antybiotykowa. Jeśli rumień nie wystąpił, by upewnić się, że kleszcz nie zaraził cię krętkami boreliozy, zbadaj krew.