Liszaj płaski

Liszaj płaski (lichen planus) to choroba skóry, która objawia się pojawieniem się czerwonych wykwitów, które mają tendencję do zlewania i tworzenia rozległych zmian skórnych. Może pojawić się na paznokciach czy błonach śluzowych. Choroba nie atakuje narządów wewnętrznych. Dotychczas nie odnaleziono przyczyn choroby. Schorzenie pojawia się zazwyczaj między 30. a 60. rokiem życiem. Zauważono, że częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn.

Przyczyny i objawy liszaja płaskiego

Pomimo rozwoju medycyny, nie udało się do tej pory jednoznacznie wskazać czynników, które powodują rozwój choroby. Za potencjalne przyczyny odpowiadające za pojawienie się liszaja płaskiego uznaje się:  


• choroby wątroby,

• cukrzycę,

• reakcje immunologiczne,

• przyjmowanie niektórych leków (szczególnie tych, które w swoim składzie zawierają związki złota, arsenu i bizmutu),

• zażywanie neuroleptyków lub też środków farmakologicznych stosowanych w psychiatrii,

• silny wstrząs psychiczny. 


Do najbardziej charakterystycznych objawów choroby zaliczamy zmiany skórne – są to niebiesko-purpurowe grudki, o średnicy do około 3 milimetrów. Na ich powierzchni widoczna jest delikatna siateczka. Nawet drobny uraz (np. zadrapanie) może wywołać stan zapalny w miejscu zranienia i przyczynić się do rozwoju liszaja płaskiego. Zmianom skórnym mogą towarzyszyć świąd i pieczenie, podłużne bruzdkowanie paznokci, czasami dochodzi do zaniku płytki paznokciowej.

Choroby paznokci nie występują u wszystkich chorych, w skrajnych przypadkach zdarza się, że występują jako samodzielny objaw. Objawy choroby mogą pojawić się na różnych częściach ciała, najczęściej jednak grudki zauważa się w zgięciach nadgarstków i łokci, pępku, na nogach, tułowiu, fałdach skóry prącia i pochwy, języku i w obrębie błon śluzowych jamy ustnej. Liszaj płaski ulokowany na skórze głowy może przyczynić się do wypadania włosów.


Wyróżnia się kilka odmian liszaja:

• odmianę przerosłą (najczęściej obejmuje skórę podudzi, zmiany są dużych rozmiarów),
• odmianę mieszkową (występują na owłosionej skórze głowy),
• odmianę zanikową (zmiany mają kształt obrączkowaty),
• odmianę pęcherzową (zmiany występują na skórze stóp i dłoni, na błonach śluzowych, a także na powierzchni skórnej ciała).

Diagnoza i leczenie liszaja płaskiego

Chorobę diagnozuje się na podstawie jej obrazu klinicznego. Widoczne są także zmiany w badaniu histopatologicznym – naciek limfocytów oraz makrofagów na granicy skórno-nabłonkowej, obserwuje się też zwyrodnienie i martwicę komórek naskórka, występują także ciałka koloidowe oraz specyficzne wpuklenia naskórne, wyglądem przypominające zęby piły.

Leczenie liszaja płaskiego nie obejmuje leczenia przyczynowego i opiera się na łagodzeniu zmian skórnych i zapobieganiu nadkażeniom bakteryjnym. W tym celu zaleca się:

• podawanie leków przeciwhistaminowych, które zmniejszają swędzenie,

• miejscowe stosowanie sterydów (łagodzenie pieczenia i świądu) – zaleca się smarowanie zmian skórnych niewielką ilością preparatu,

• stosowanie leków zawierających lidokainę lub benzydaminę (liszaj płaski w jamie ustnej),

• doustne stosowanie sterydów przez kilka tygodni (gdy zmiany są bardzo rozległe i trudne do wyleczenia) - leczenie ostrego zapalenia,

• miejscowe stosowanie maści z witaminą A, która przyśpiesza regenerację skóry.

Coraz większym zaufaniem wśród lekarzy w walce z liszajem płaskim cieszy się fototerapia. Ponadto chorym zaleca się dbanie o skórę – unikanie kontaktu ze środkami chemicznymi poprzez stosowanie rękawic ochronnych oraz częste nawilżanie skóry. Sucha skóra jest bowiem mniej odporna na czynniki drażniące. Niekiedy do leczenia farmakologicznego włączane są leki przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Gdy zaatakuje liszaj skóry głowy, wskazane jest mycie włosów preparatami zawierającymi siemię lniane lub malwę. Chorym zaleca się prowadzenie unormowanego trybu życia, unikanie stresu.