Objawy tocznia. Czy ja mogę chorować na toczeń rumieniowaty układowy?

Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą wieloobjawową, o różnym przebiegu i objawach u różnych chorych, a także zmiennym przebiegu u tego samego pacjenta. Okresy zaostrzenia choroby (aktywności) występują na przemian z wycofywaniem objawów (remisja). Objawy choroby mogą być nietypowe i mogą naśladować inne choroby. Medycyna to sztuka, a toczeń jest wielkim mistyfikatorem, potrafiącym imitować inne choroby i ukrywać się niekiedy przez długi czas przed prawidłowym rozpoznaniem i tym samym właściwym leczeniem.

Co powinno nas zaniepokoić i kiedy możemy podejrzewać, że chorujemy na toczeń?

Objawy tocznia możemy podzielić na „ogólne” i wynikające z zajęcia poszczególnych narządów. Toczeń przebiega z zajęciem wielu tkanek i narządów, takich jak: skóra, stawy, nerki, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Choroba przebiega bardzo różnie, w zależności od tego, w jakim stopniu i które narządy zostały zajęte. Objawami ogólnymi często występującymi u chorych na toczeń rumieniowaty układowy są: stany podgorączkowe lub gorączka, zmęczenie, uczucie ogólnego rozbicia, spadek masy ciała, bóle mięśniowo-stawowe. Są to objawy nieswoiste, tzn. mogą występować w przebiegu wielu innych chorób lub też wskazują na zaostrzenie tocznia. Początek choroby może być nagły, z dramatycznie przebiegającymi objawami, lub powolny, z objawami ze strony układu ruchu, objawami hematologicznymi na długo wyprzedzającymi objawy narządowe.

Pewne objawy tocznia chory może wychwycić sam. To rumień na twarzy w kształcie motyla, nadwrażliwość na światło (wysypka po opalaniu), owrzodzenia śluzówek jamy ustnej, ból i obrzęk stawów. Do rozpoznania niezbędne jest spełnienie 4 z 11 opracowanych kryteriów klasyfikacyjnych tocznia.

Objawy szczegółowe:

  • Skóra - charakterystyczny rumień na twarzy w kształcie motyla pojawia się po ekspozycji na słońce u około 60% osób w okresach aktywności choroby. Ma formę płaskiego lub lekko wypukłego zaczerwienienia skóry na policzkach i grzbiecie nosa, nie wykracza poza fałdy nosowo-wargowe, może też wystąpić na czole, w okolicy oczu, na szyi i dekolcie. Gdy aktywność choroby się zmniejsza, rumień ten zanika. Niekiedy obserwujemy rozsiane zmiany skórne o charakterze zmian obrączkowatych, grudkowych, łuszczycopodobnych, najczęściej na karku, dekolcie, górnej części pleców, ramionach, przedramionach i dłoniach. Bardzo charakterystyczną postacią zmian skórnych w toczniu jest rumień krążkowy, występujący u 20% chorych. Zmiany występują na skórze owłosionej głowy, twarzy, karku, uszach, ramionach. Mają postać okrągłych lub owalnych zmian rumieniowych, z warstwą łuszczącego się naskórka i obwodowym przebarwieniem (hiperpigmentacja). Rumień krążkowy pozostawia blizny, odbarwienia i zaniki skóry.
  • Śluzówki - w aktywnej chorobie często pojawiają się też nadżerki błony śluzowej jamy ustnej i nosa, najczęściej niebolesne; ważne jest, żeby pokazać je lekarzowi, bo to może (ale nie musi) być jednym z objawów tocznia.
  • Objaw Raynauda występuje u około 40% pacjentów – pod wpływem niskiej temperatury palce rąk, rzadziej stóp, stają się białe jak papier lub sinoniebieskie. Powodem jest skurcz naczyń, powodujący zaburzenie przepływu krwi.
  • Livedo reticularis (siność siatkowata) – ma postać czerwononiebieskich plam na skórze układających się siateczkowato. Najlepiej widoczne są na kończynach. Zmiany mają charakter naczyniowy. Pod wpływem zimna i stresu zmiany skórne stają się wyraźniejsze i ciemniejsze.
  • Łysienie – w toczniu często występuje nadmierne wypadanie włosów, nasilające się w okresach zaostrzenia aktywności choroby.
  • Stawy – zajęcie stawów w toczniu występuje powszechnie i dotyczy 95% chorych. Najczęściej są to stawy nadgarstkowe, stawy palców rąk, kolanowe i stawy stóp. Występuje ból stawów, czasami stwierdza się ich obrzęk lub obecność wysięku. Bóle stawów mają charakter przelotny, wędrujący z jednego miejsca w kolejne. Jeśli ból utrzymuje się długo w jednym stawie, jest to objaw alarmujący, wymagający wykluczenia innych przyczyn, w tym aseptycznej martwicy kości lub zakażenia stawu. Deformacja stawów zdarza się rzadko, dotyczy około 10% chorych. Są to: odchylenie palców rąk w stronę łokciową (ulnaryzacja), podwichnięcia i przykurcze stawów rąk.
  • Bóle mięśni są bardzo częstym objawem tocznia. Znacznie rzadziej są wynikiem toksycznego działania niektórych leków (steroidów, leków antymalarycznych, statyn). Oprócz bólu często występuje również zanik mięśni, który powoduje ich osłabienie oraz mniejszą sprawność fizyczną.
  • Objawy ze strony nerek – toczeń może uszkadzać nerki. Toczniowe zapalenie nerek występuje u 50% pacjentów. Pierwszym objawem, niestety nieodczuwalnym przez pacjenta jest białkomocz (obecność białka w badaniu moczu). W moczu stwierdza się obecność wałeczków z krwinek czerwonych, hemoglobiny, wałeczków ziarnistych, cewkowych i mieszanych. Nasilony białkomocz powoduje tzw. zespół nerczycowy. Utrata białka z moczem prowadzi do niedoboru białka w organizmie i obrzęków, początkowo wokół oczu, następnie uogólnionych. Toczniowe zapalenie nerek może przebiegać z objawami niewydolności nerek, niekiedy nieodwracalnej, wymagającej dializoterapii (pracę nerek zastępuje dializator – „sztuczna nerka”). Ocena stopnia zaawansowania zmian w nerkach, od której zależeć będzie terapia, dokonywana jest na podstawie biopsji.
  • Płuca – najczęstszą postacią zajęcia układu oddechowego jest zapalenie opłucnej (błona surowicza otaczająca płuca), które występuje u 30-50% chorych. Objawami mogą być: duszność, osłabienie, suchy kaszel. Toczniowe zapalenie płuc występuje rzadko, ale może mieć ciężki przebieg, z wysoką temperaturą, dusznością, kaszlem, czasami krwiopluciem; objawy te wymagają wykluczenia zapalenia płuc spowodowanego przez zakażenie. Toczeń może też powodować włóknienie płuc, co należy brać pod uwagę, jeśli pojawią się suchy kaszel i duszność po wysiłku fizycznym.
  • Układ krążenia – toczeń jest przyczyną zwiększonego ryzyka choroby niedokrwiennej serca i zawału serca, także u osób młodych. Powodem jest przyspieszony rozwój miażdżycy. Powikłania miażdżycowe są obecnie główną przyczyną zgonów chorych. W toczniu może występować zapalenie wsierdzia (błona łącznotkankowa – najbardziej wewnętrzna warstwa ściany serca, mięśnia sercowego i osierdzia, czyli podwójnej błony łącznotkankowej otaczającej mięsień sercowy). Objawami są: gorączka, przyspieszenie czynności serca, ból za mostkiem, zaburzenia rytmu serca, niewydolność krążenia.
  • Zapalenie naczyń ścian tętnic lub żył w przebiegu tocznia wynika z zaburzeń autoimmunologicznych. Jest częstsze w chorobie o wysokiej aktywności. Objawy zależą od tego, które naczynie jest zajęte i wynikają z zaburzenia ukrwienia zaopatrywanego przez nie miejsca. Zapalenie naczyń może powodować m.in. owrzodzenia skóry, martwicę palców, a także zawał serca czy krwawienie do mózgu.
  • Układ pokarmowy – w toczniu może wystąpić wiele dolegliwości brzusznych. Najczęściej są to: zgaga i niespecyficzne bóle brzucha, często związane z przyjmowanymi lekami (niesteroidowe leki przeciwzapalne, które zwiększają ryzyko choroby wrzodowej i krwawienia do przewodu pokarmowego), zaburzenia połykania. Rzadko obserwowane są groźne powikłania. Silny ból brzucha, smolisty stolec, wymioty, biegunka lub zażółcenie skóry wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, ponieważ mogą być objawami bardzo groźnych powikłań.
  • Układ nerwowy – różnorodne objawy neurologiczne i psychiczne (neuropsychiatrycznej postaci tocznia). Najczęściej to łagodne upośledzenie funkcji poznawczych (jak uwaga, pamięć, rozumowanie, planowanie), zaburzenia nastroju (np. przygnębienie, apatia czy poirytowanie, depresja) oraz bóle głowy i lęki. Rzadziej zdarzają się niedowłady (np. niedowład nerwu strzałkowego objawiający się opadaniem stopy), porażenie nerwu twarzowego, zaburzenia czucia, drgawki czy psychozy.
  • Objawy hematologiczne w obrazie krwi obwodowej występują często. Są to: leukopenia (za niski poziom białych krwinek), małopłytkowość (za niski poziom płytek krwi), niedokrwistość (za niski poziom hemoglobiny). Może występować także okresowe uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, co jest związane z toczącym się aktywnym procesem autoimmumologicznym.
  • Oczy – najczęstszym objawem jest uczucie suchości oczu lub ciała obcego pod powiekami, związane z tzw. zespołem suchości (zespół Sjögrena). Zaburzenia widzenia mogą się zdarzyć po niektórych lekach, np. hydroksychlorochinie (tzw. retinopatia) czy długotrwale zażywanych steroidach (zaćma, jaskra), dlatego u osób przyjmujących te leki wskazana jest regularna kontrola okulistyczna.
  • Osteoporoza – najcięższą postacią osteoporozy obserwowanej w przebiegu tocznia jest tzw. osteoporoza posteroidowa będąca konsekwencją stosowanych steroidów. Nawet z pozoru niewielka dawka encortonu – 5 mg dziennie, stosowana przez kilka miesięcy powoduje ubytek masy kości i zwiększa ryzyko złamań. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i odpowiednio wczesne rozpoczęcie leczenia zmniejszającego ryzyko złamań kości.

Pacjent z podejrzeniem tocznia rumieniowatego powinien trafić do reumatologa szybko. Należy przeprowadzić pełną diagnostykę, ustalić/potwierdzić rozpoznanie i zalecić leczenie dobrane indywidualnie do pacjenta, w zależności od postaci choroby, powikłań narządowych i stopnia aktywności. Niekiedy wymagane jest leczenie szpitalne. Jak każda choroba autoimmunologiczna, jest to choroba do końca życia. Współczesna medycyna nie dysponuje lekiem, który wyleczy chorobę. Jednak dzięki właściwej terapii wielokrotnie wydłużył się średni czas życia chorych i poprawiła się jego jakość.

Jeżeli masz podejrzenie tocznia rumieniowatego lub wiesz, że chorujesz na tę chorobę, pamiętaj o konieczności pilnej konsultacji lekarskiej w następujących przypadkach:

  • Nasilenie/pogorszenie objawów wcześniej występujących lub pojawienie się nowych objawów. Pamiętaj, łatwiej zgasić zapałkę niż cały las!
  • Masz kaszel, gorączkę, dreszcze, pieczenie przy oddawaniu moczu, osłabienie, uczucie rozbicia. Może to infekcja? Zakażenie w przebiegu tocznia jeszcze do niedawna było główną przyczyną zgonów w tej chorobie. Nie jesteś zwykłym pacjentem. Masz obniżoną odporność z powodu choroby i leczenia.
  • Duszność, bóle w klatce piersiowej, zmniejszona tolerancja wysiłku – to może być ciężkie powikłanie płucne lub sercowe-naczyniowe w przebiegu tocznia. Im wcześniej wkroczymy z leczeniem, tym łatwiej i szybciej wyzdrowiejesz.
  • Osłabienie, niedowład kończyn, silny ból głowy, zaburzenia widzenia – to mogą być objawy nadciśnienia tętniczego, zapalenia naczyń, udaru mózgu lub innych powikłań neurologicznych.
  • Ból brzucha, czarny stolec (lub z domieszką krwi), wymioty, zażółcenie skóry – wymagasz pilnej diagnostyki schorzeń jamy brzusznej.

Czas działania w toczniu może decydować o życiu!

dr n. med. Maria Rell-Bakalarska reumatolog,
Małgorzata Wieteska reumatolog

Jeśli chcesz podzielić się swoimi doświadczeniami odnośnie do tocznia, odwiedź nasze forum abcZdrowie.pl.

Komentarze (8)
~Milka
~Milka

Mam problem sama juz nie wiem do kogo pojsc i u kogo sie leczyc Od paru miesiecy mam problem ze stawami najpierw sztywnialo mi kolano teraz bola rowniez lokcie zwlaszcza lewy i miesni towarzyszace Stracilam sile w tych miesniach kiedys zrobilam 10 pompek dzis ani jednej podciagnac sie juz tez nie potrafie ani oprzec na lewej rece Chyba boje sie tego co to moze byc do tego jestem ciagle zmeczona rozdrazniona itp Wie moze ktoś coś

Odpowiedz
~Jestem
~Jestem

Od 2 lat mam bole glowy bardzo wylysialem mam bole stawow kolan lokci czasem przy oddawaniu moczu odczucie pieczenia moja twarz cala czerwona i blizny do tego nie mam tyle energii co wczesniej bardziej nerwowy jestem i mimo 30 lat juz msm za soba lekki udar czy to wszystko wskazuje na toczen rumieniowaty ukladowy moze ktos ma takie obiawmy prosze o pomoc....

Odpowiedz
~Agota
~Agota

@~Hermenegilda: leć do lekarza. Zdiagnozuj sie. Ja dowiedziałam się wczoraj z badań, że ma tocznia. Nie mam objawów, dwa razy poronilam i wypadają mi włosy. Jak czytam Twoje dolegliwości to radzę jak najszybciej się przedbadac. Ja nie wiem nic narazie o tej chorobie. Nie wiem co mam ze sobą zrobic. Przeraża mnie to Ale zdaje sobie sprawę, że panikuje . Ludzie sobie radzą ! Idź do lekarza

Odpowiedz
~Hermenegilda
~Hermenegilda

Czy to może być toczeń??? Mam od lat bóle reumatyczne, szczególnie w kolanach i biodrach. Bardzo częste i bolesne skurcze mięśni w nogach i stopach. Przeszywajace bóle brzucha (nie mogę się wyprostować). Refluks od urodzenia, przepalony cały przewód pokarmowy. Mam też często przeszywający ból z lewej strony mostku przy oddychaniu - nie mogę złapać powietrza, bo strasznie boli. Po wysiłku przez dwa dni nie mogę wstać z łóżka, ani usiąść bardzo źle się czuję. Mam czasami napady drgawek (wtedy czuję potrzebę czegoś słodkiego). Pogorszył mi się wzrok. Ciągłe zmęczenie, apatia. Mam lekką anemię. Ostatnio kilka razy bardzo silny krwiomocz (ciemnobordowy mocz). Od kilkunastu lat leczę Hashimoto (chor. autoimm. tarczycy) - nie mam właściwie już tarczycy. Czasami sztywnieją mi palce u rąk i zdarza się taki impuls nerwowy, że upuszczam szklankę (ręka jakby wiotczeje). Nie mam "motyla" na twarzy, ale mam problem ze skórą na palcach (egzema potnica - wysięki płynów, pękająca skóra, strup i w kółko). Czy to może być toczeń??? mam 28 lat.

Odpowiedz
~mdca
~mdca

Od kilku miesięcy pojawia mi się rumień na twarzy, w lecie wystąpiła silna wysypka na ciele od słońca. Dostałam skierowanie w kierunku chorób autoimmunologicznych :( Strasz się martwię, że to może być toczeń :(

Odpowiedz
~dr House
~dr House

@~neta: Z tą obniżoną odpornością, to chodziło pani doktor o to, ze po leczeniu sterydami, jest zwiększona podatność na infekcje:) Podrażnione oczy i rumień na twarzy to może być alergia na coś. Problemy z sercem i objaw Raynauda?? wie Pan/Pani jak to wygląda to jest niemiłosierny bół przy zasinionych na fioletowo palcach pod wypływem zmiany temperatury.
A najważniejsza rzecz która mi nie pasuje u Pani Matki to brak problemów ze stawami. Toczeń to nie taka prosta rzecz. Także uspokajam, ze widocznie nie ma potrzeby diagnozowania, prosze zaufac lekarzom:)
Pozdrawiam

Odpowiedz
~neta
~neta

mama posiada rumień na twarzy, objaw Raynauda , problemy z sercem, duszność po wysiłku, częste infekcje płuc , infekcje dróg moczowych, podrażnione oczy, odczuwa ból stawu dużego pala u stopy, dolegliwości żiłądkowo jelitowe, ma obniżoną odporność

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)
najnowsze pytania

DYSKUSJE NA FORUM

Artykuły Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)
Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Objawy tocznia

Objawy tocznia

Toczeń rumieniowaty układowy to choroba, która sieje postrach wśród pacjentów. Jest to jedna z dużych kolagenoz - chorób z autoagresji. Toczeń

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Różne kolagenozy

Różne kolagenozy

młodych. Wśród kolagenoz na szczególną uwagę zasługują następujące choroby: toczeń rumieniowaty układowy, zespół Sjogrena, zapalenie skórno-mięśniowe (...) się u młodych kobiet między 20 a 40 rokiem...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Rodzaje tocznia

Rodzaje tocznia

Najczęściej diagnozowanym rodzajem tocznia jest toczeń rumieniowaty układowy. Jest to choroba atakujące wiele narządów. Jednym z objawów tocznia (...) są zmiany skórne. Istnieją również inne typy tocznia....

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Kolagenozy - bać się czy nie bać?

stawów. Inne rzadziej występujące kolagenozy to toczeń rumieniowaty układowy, zespół Sjögrena, twardzina układowa, zapalenie wielomięśniowe, zapalenia

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Na co uważać, kiedy planujesz dziecko?

Na co uważać, kiedy planujesz dziecko?

Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą autoimmunologiczną (kolagenozą), występującą bardzo rzadko, ale dotykającą głównie młode kobiety (90 (...) tocznia rumieniowatego Toczeń...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Reumatyzm palindromiczny

Reumatyzm palindromiczny, znany także jako syndrom Hench-Rosenberga, to rodzaj choroby autoimmunologicznej, która polega na niszczeniu zdrowych tkanek przez układ odpornościowy. Reumatyzm palindromiczny wziął swoją nazwę od pojęcia palindrom, które oznacza...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Leczenie tocznia rumieniowatego

Rozpoznanie tocznia rumieniowatego układowego, chociaż często trudne, jest zaledwie wstępem do długotrwałej współpracy - współpracy pacjenta (...) sprawczych tocznia rumieniowatego. W przypadku tocznia...

Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU)

Syndrom Raynauda

Syndrom Raynauda

Syndrom Raynauda stwierdza się u około 7 proc. całej populacji, ale dziesięciokrotnie częściej występuje on u kobiet. Na czym polega to schorzenie, wyjaśnia lekarz Adam Lewszuk, chirurg. Fenomen Raynauda polega na okresowym, nagłym, skurczu drobnych...