Objawy tocznia. Czy ja mogę chorować na toczeń rumieniowaty układowy?

Toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą wieloobjawową, o różnym przebiegu i objawach u różnych chorych, a także zmiennym przebiegu u tego samego pacjenta. Okresy zaostrzenia choroby (aktywności) występują na przemian z wycofywaniem objawów (remisja). Objawy choroby mogą być nietypowe i mogą naśladować inne choroby. Medycyna to sztuka, a toczeń jest wielkim mistyfikatorem, potrafiącym imitować inne choroby i ukrywać się niekiedy przez długi czas przed prawidłowym rozpoznaniem i tym samym właściwym leczeniem.

1. Co powinno nas zaniepokoić i kiedy możemy podejrzewać, że chorujemy na toczeń?

Objawy tocznia możemy podzielić na „ogólne” i wynikające z zajęcia poszczególnych narządów. Toczeń przebiega z zajęciem wielu tkanek i narządów, takich jak: skóra, stawy, nerki, układ oddechowy, układ sercowo-naczyniowy, ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Choroba przebiega bardzo różnie, w zależności od tego, w jakim stopniu i które narządy zostały zajęte. Objawami ogólnymi często występującymi u chorych na toczeń rumieniowaty układowy są: stany podgorączkowe lub gorączka, zmęczenie, uczucie ogólnego rozbicia, spadek masy ciała, bóle mięśniowo-stawowe. Są to objawy nieswoiste, tzn. mogą występować w przebiegu wielu innych chorób lub też wskazują na zaostrzenie tocznia. Początek choroby może być nagły, z dramatycznie przebiegającymi objawami, lub powolny, z objawami ze strony układu ruchu, objawami hematologicznymi na długo wyprzedzającymi objawy narządowe.

Zobacz film: "Niepokojące zmiany skórne"

Pewne objawy tocznia chory może wychwycić sam. To rumień na twarzy w kształcie motyla, nadwrażliwość na światło (wysypka po opalaniu), owrzodzenia śluzówek jamy ustnej, ból i obrzęk stawów. Do rozpoznania niezbędne jest spełnienie 4 z 11 opracowanych kryteriów klasyfikacyjnych tocznia.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

2. Objawy szczegółowe:

  • Skóra - charakterystyczny rumień na twarzy w kształcie motyla pojawia się po ekspozycji na słońce u około 60% osób w okresach aktywności choroby. Ma formę płaskiego lub lekko wypukłego zaczerwienienia skóry na policzkach i grzbiecie nosa, nie wykracza poza fałdy nosowo-wargowe, może też wystąpić na czole, w okolicy oczu, na szyi i dekolcie. Gdy aktywność choroby się zmniejsza, rumień ten zanika. Niekiedy obserwujemy rozsiane zmiany skórne o charakterze zmian obrączkowatych, grudkowych, łuszczycopodobnych, najczęściej na karku, dekolcie, górnej części pleców, ramionach, przedramionach i dłoniach. Bardzo charakterystyczną postacią zmian skórnych w toczniu jest rumień krążkowy, występujący u 20% chorych. Zmiany występują na skórze owłosionej głowy, twarzy, karku, uszach, ramionach. Mają postać okrągłych lub owalnych zmian rumieniowych, z warstwą łuszczącego się naskórka i obwodowym przebarwieniem (hiperpigmentacja). Rumień krążkowy pozostawia blizny, odbarwienia i zaniki skóry.
  • Śluzówki - w aktywnej chorobie często pojawiają się też nadżerki błony śluzowej jamy ustnej i nosa, najczęściej niebolesne; ważne jest, żeby pokazać je lekarzowi, bo to może (ale nie musi) być jednym z objawów tocznia.
  • Objaw Raynauda występuje u około 40% pacjentów – pod wpływem niskiej temperatury palce rąk, rzadziej stóp, stają się białe jak papier lub sinoniebieskie. Powodem jest skurcz naczyń, powodujący zaburzenie przepływu krwi.
  • Livedo reticularis (siność siatkowata) – ma postać czerwononiebieskich plam na skórze układających się siateczkowato. Najlepiej widoczne są na kończynach. Zmiany mają charakter naczyniowy. Pod wpływem zimna i stresu zmiany skórne stają się wyraźniejsze i ciemniejsze.
  • Łysienie – w toczniu często występuje nadmierne wypadanie włosów, nasilające się w okresach zaostrzenia aktywności choroby.
  • Stawy – zajęcie stawów w toczniu występuje powszechnie i dotyczy 95% chorych. Najczęściej są to stawy nadgarstkowe, stawy palców rąk, kolanowe i stawy stóp. Występuje ból stawów, czasami stwierdza się ich obrzęk lub obecność wysięku. Bóle stawów mają charakter przelotny, wędrujący z jednego miejsca w kolejne. Jeśli ból utrzymuje się długo w jednym stawie, jest to objaw alarmujący, wymagający wykluczenia innych przyczyn, w tym aseptycznej martwicy kości lub zakażenia stawu. Deformacja stawów zdarza się rzadko, dotyczy około 10% chorych. Są to: odchylenie palców rąk w stronę łokciową (ulnaryzacja), podwichnięcia i przykurcze stawów rąk.
  • Bóle mięśni są bardzo częstym objawem tocznia. Znacznie rzadziej są wynikiem toksycznego działania niektórych leków (steroidów, leków antymalarycznych, statyn). Oprócz bólu często występuje również zanik mięśni, który powoduje ich osłabienie oraz mniejszą sprawność fizyczną.
  • Objawy ze strony nerek – toczeń może uszkadzać nerki. Toczniowe zapalenie nerek występuje u 50% pacjentów. Pierwszym objawem, niestety nieodczuwalnym przez pacjenta jest białkomocz (obecność białka w badaniu moczu). W moczu stwierdza się obecność wałeczków z krwinek czerwonych, hemoglobiny, wałeczków ziarnistych, cewkowych i mieszanych. Nasilony białkomocz powoduje tzw. zespół nerczycowy. Utrata białka z moczem prowadzi do niedoboru białka w organizmie i obrzęków, początkowo wokół oczu, następnie uogólnionych. Toczniowe zapalenie nerek może przebiegać z objawami niewydolności nerek, niekiedy nieodwracalnej, wymagającej dializoterapii (pracę nerek zastępuje dializator – „sztuczna nerka”). Ocena stopnia zaawansowania zmian w nerkach, od której zależeć będzie terapia, dokonywana jest na podstawie biopsji.
  • Płuca – najczęstszą postacią zajęcia układu oddechowego jest zapalenie opłucnej (błona surowicza otaczająca płuca), które występuje u 30-50% chorych. Objawami mogą być: duszność, osłabienie, suchy kaszel. Toczniowe zapalenie płuc występuje rzadko, ale może mieć ciężki przebieg, z wysoką temperaturą, dusznością, kaszlem, czasami krwiopluciem; objawy te wymagają wykluczenia zapalenia płuc spowodowanego przez zakażenie. Toczeń może też powodować włóknienie płuc, co należy brać pod uwagę, jeśli pojawią się suchy kaszel i duszność po wysiłku fizycznym.
  • Układ krążenia – toczeń jest przyczyną zwiększonego ryzyka choroby niedokrwiennej serca i zawału serca, także u osób młodych. Powodem jest przyspieszony rozwój miażdżycy. Powikłania miażdżycowe są obecnie główną przyczyną zgonów chorych. W toczniu może występować zapalenie wsierdzia (błona łącznotkankowa – najbardziej wewnętrzna warstwa ściany serca, mięśnia sercowego i osierdzia, czyli podwójnej błony łącznotkankowej otaczającej mięsień sercowy). Objawami są: gorączka, przyspieszenie czynności serca, ból za mostkiem, zaburzenia rytmu serca, niewydolność krążenia.
  • Zapalenie naczyń ścian tętnic lub żył w przebiegu tocznia wynika z zaburzeń autoimmunologicznych. Jest częstsze w chorobie o wysokiej aktywności. Objawy zależą od tego, które naczynie jest zajęte i wynikają z zaburzenia ukrwienia zaopatrywanego przez nie miejsca. Zapalenie naczyń może powodować m.in. owrzodzenia skóry, martwicę palców, a także zawał serca czy krwawienie do mózgu.
  • Układ pokarmowy – w toczniu może wystąpić wiele dolegliwości brzusznych. Najczęściej są to: zgaga i niespecyficzne bóle brzucha, często związane z przyjmowanymi lekami (niesteroidowe leki przeciwzapalne, które zwiększają ryzyko choroby wrzodowej i krwawienia do przewodu pokarmowego), zaburzenia połykania. Rzadko obserwowane są groźne powikłania. Silny ból brzucha, smolisty stolec, wymioty, biegunka lub zażółcenie skóry wymagają natychmiastowej konsultacji lekarskiej, ponieważ mogą być objawami bardzo groźnych powikłań.
  • Układ nerwowy – różnorodne objawy neurologiczne i psychiczne (neuropsychiatrycznej postaci tocznia). Najczęściej to łagodne upośledzenie funkcji poznawczych (jak uwaga, pamięć, rozumowanie, planowanie), zaburzenia nastroju (np. przygnębienie, apatia czy poirytowanie, depresja) oraz bóle głowy i lęki. Rzadziej zdarzają się niedowłady (np. niedowład nerwu strzałkowego objawiający się opadaniem stopy), porażenie nerwu twarzowego, zaburzenia czucia, drgawki czy psychozy.
  • Objawy hematologiczne w obrazie krwi obwodowej występują często. Są to: leukopenia (za niski poziom białych krwinek), małopłytkowość (za niski poziom płytek krwi), niedokrwistość (za niski poziom hemoglobiny). Może występować także okresowe uogólnione powiększenie węzłów chłonnych, co jest związane z toczącym się aktywnym procesem autoimmumologicznym.
  • Oczy – najczęstszym objawem jest uczucie suchości oczu lub ciała obcego pod powiekami, związane z tzw. zespołem suchości (zespół Sjögrena). Zaburzenia widzenia mogą się zdarzyć po niektórych lekach, np. hydroksychlorochinie (tzw. retinopatia) czy długotrwale zażywanych steroidach (zaćma, jaskra), dlatego u osób przyjmujących te leki wskazana jest regularna kontrola okulistyczna.
  • Osteoporoza – najcięższą postacią osteoporozy obserwowanej w przebiegu tocznia jest tzw. osteoporoza posteroidowa będąca konsekwencją stosowanych steroidów. Nawet z pozoru niewielka dawka encortonu – 5 mg dziennie, stosowana przez kilka miesięcy powoduje ubytek masy kości i zwiększa ryzyko złamań. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i odpowiednio wczesne rozpoczęcie leczenia zmniejszającego ryzyko złamań kości.
Toczeń – złośliwa choroba, o której wciąż mało wiemy
Toczeń – złośliwa choroba, o której wciąż mało wiemy [8 zdjęć]

Toczeń to tajemnicza choroba, o której wiedza jest stosunkowo mała zarówno wśród specjalistów, jaki i...

zobacz galerię

Pacjent z podejrzeniem tocznia rumieniowatego powinien trafić do reumatologa szybko. Należy przeprowadzić pełną diagnostykę, ustalić/potwierdzić rozpoznanie i zalecić leczenie dobrane indywidualnie do pacjenta, w zależności od postaci choroby, powikłań narządowych i stopnia aktywności. Niekiedy wymagane jest leczenie szpitalne. Jak każda choroba autoimmunologiczna, jest to choroba do końca życia. Współczesna medycyna nie dysponuje lekiem, który wyleczy chorobę. Jednak dzięki właściwej terapii wielokrotnie wydłużył się średni czas życia chorych i poprawiła się jego jakość.

Zobacz także:

Jeżeli masz podejrzenie tocznia rumieniowatego lub wiesz, że chorujesz na tę chorobę, pamiętaj o konieczności pilnej konsultacji lekarskiej w następujących przypadkach:

  • Nasilenie/pogorszenie objawów wcześniej występujących lub pojawienie się nowych objawów. Pamiętaj, łatwiej zgasić zapałkę niż cały las!
  • Masz kaszel, gorączkę, dreszcze, pieczenie przy oddawaniu moczu, osłabienie, uczucie rozbicia. Może to infekcja? Zakażenie w przebiegu tocznia jeszcze do niedawna było główną przyczyną zgonów w tej chorobie. Nie jesteś zwykłym pacjentem. Masz obniżoną odporność z powodu choroby i leczenia.
  • Duszność, bóle w klatce piersiowej, zmniejszona tolerancja wysiłku – to może być ciężkie powikłanie płucne lub sercowe-naczyniowe w przebiegu tocznia. Im wcześniej wkroczymy z leczeniem, tym łatwiej i szybciej wyzdrowiejesz.
  • Osłabienie, niedowład kończyn, silny ból głowy, zaburzenia widzenia – to mogą być objawy nadciśnienia tętniczego, zapalenia naczyń, udaru mózgu lub innych powikłań neurologicznych.
  • Ból brzucha, czarny stolec (lub z domieszką krwi), wymioty, zażółcenie skóry – wymagasz pilnej diagnostyki schorzeń jamy brzusznej.

Czas działania w toczniu może decydować o życiu!

Jeśli chcesz podzielić się swoimi doświadczeniami odnośnie do tocznia, odwiedź nasze forum abcZdrowie.pl.

Artykuł sponsorowany przez GlaxoSmithKline

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!