Saturacja - pulsoksymetria i gazometria w pomiarach czynności życiowych

Pulsoksymetria to nieinwazyjna metoda monitorowania saturacji, czyli wysycenia hemoglobiny tlenem oraz częstotliwości tętna. Do pomiaru wymienionych parametrów wykorzystuje się urządzenie elektroniczne zwane pulsoksymetrem. Pulsoksymetr działa na zasadzie spektrofotometrii transmisyjnej, wykorzystującej fakt, że hemoglobina utlenowana i odtlenowana wykazują odmienne właściwości optyczne. Czujnik, w jaki jest wyposażony pulsoksymetr, najczęściej zakłada się na palec, małżowinę uszną, czoło lub skrzydełko nosa, a u noworodków na stopę lub nadgarstek.

Pulsoksymetria jest zazwyczaj wykorzystywana przy podejrzeniu obniżenia saturacji tlenem krwi tętniczej do wykrywania i monitorowania tego zaburzenia, szczególnie w przypadku:

• podejrzenia i w celu monitorowania leczenia niewydolności oddechowej;
• monitorowania leczenia tlenem (tlenoterapii);
• monitorowania stanu ciężko chorych;
• podczas znieczulenia ogólnego i w okresie bezpośrednio po nim.

Wysycenie tlenem hemoglobiny krwi tętniczej w prawidłowych warunkach powinno zawierać się w granicach 95-98%, u osób powyżej 70 roku życia ok. 94-98%, a podczas tlenoterapii nawet 99-100%.

Saturacja poniżej 90% świadczy o niewydolności oddechowej. Jednak niski wynik pomiaru może być spowodowany ograniczeniami badania, do których należą:

• artefakty ruchowe uniemożliwiające pomiar;
• zaburzenie obwodowego przepływu krwi;
• zawyżenie wyniku przez hemoglobinę związaną z tlenkiem węgla (karboksyhemoglobina - występuje przy zatruciu tlenkiem węgla, czyli tzw. czadem) lub hemoglobinę utlenioną (methemoglobina) w wyniku zatrucia substancjami silnie utleniającymi lub preparatami, których metabolitami są takie substancje (np. sulfonamidy lub aspiryna);
• zaniżenie wyniku przez zmiany na paznokciach (zakażenia grzybicze, lakier do paznokci).

Gazometria krwi jest badaniem laboratoryjnym. Polega na oznaczaniu parametrów, na podstawie których można ocenić wymianę gazową, oraz równowagę kwasowo-zasadową (RKZ) w organizmie.

W gazometrii materiałem do badania najczęściej jest krew tętnicza, znacznie rzadziej wykorzystuje się krew żylną. Jeżeli uzyskanie krwi tętniczej z jakichś przyczyn nie jest możliwe, do tego celu wykorzystuje się arterializowaną krew włośniczkową, jednak takie badanie jest mniej wiarygodne. W pewnych sytuacjach wykonuje się również badanie gazometryczne krwi pobranej bezpośrednio z jam serca i dużych naczyń podczas zabiegu cewnikowania serca.

Do oznaczenia parametrów RKZ wykorzystuje się specjalne urządzenie, jakim jest analizator równowagi kwasowo – zasadowej. Za pomocą specjalnie dobranych elektrod mierzy on w badanej próbce krwi pH, ciśnienie parcjalne tlenu (PO2) i dwutlenku węgla (PCO2). Ponadto analizator wylicza stężenie wodorowęglanów, nadmiar zasad (BE), stężenie dwutlenku węgla i wysycenie hemoglobiny (Hb) tlenem.

Nie określono bezwzględnych przeciwwskazań do pobierania krwi tętniczej. Wśród przeciwwskazań względnych wymienia się:

• istotne zaburzenia krzepnięcia krwi (np. w wyniku przyjmowania leków przeciwkrzepliwych);
• małopłytkowość
• ciśnienie rozkurczowe >120 mmHg.

Pobieranie krwi podczas gazometrii

Krew tętniczą pobiera się najczęściej z tętnicy promieniowej, udowej lub ramiennej do specjalnej heparynizowanej strzykawki do gazometrii (żeby zapobiec skrzepnięciu próbki krwi). Oznaczenie wartości parametrów należy wykonać w ciągu 15 min., a jeśli to nie możliwe, to w czasie krótszym niż 1 godzina, przechowując próbkę krwi do wykonania oznaczenia w temperaturze ~4°C.

Arterializowaną krew włośniczkową pobiera się zwykle z palca lub płatka ucha. Przed pobraniem należy ogrzać miejsce nakłucia, żeby uniknąć fałszywych wyników badanych parametrów. Pobraną krwią wypełnia się dwie cienkie, heparynizowane kapilary. Badanie najlepiej jest wykonać natychmiast, a jeśli to niemożliwe, to próbkę należy przechowywać w naczyniu z lodem nie dłużej niż 30 min.

• podejrzenie niewydolności oddechowej na podstawie objawów klinicznych (duszność, sinica) i monitorowanie jej leczenia;
• podejrzenie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej i ich monitorowanie, zwłaszcza we wstrząsie, zaburzeniach świadomości (przede wszystkim w śpiączce), sepsie, ostrej niewydolności serca, powikłaniach cukrzycy, niewydolności nerek, zatruciach, mnogich obrażeniach i niewydolności wielonarządowej.

Na podstawie wyników badania gazometrycznego, w odniesieniu do przyjętego zakresu norm wartości prawidłowych, możliwe jest wykrycie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, niewydolności oddechowej (na podstawie gazometrii krwi tętniczej), oraz stopnia niedotlenienia tkanek (na podstawie gazometrii krwi żylnej).

Źródła

1. Solnica B., Badania laboratoryjne. Wartości referencyjne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2010, ISBN 978-83-7430-267-8
2. Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
3. Mariańska B., Fabijańska-Mitek B., Windyga J., Badania laboratoryjne w hematologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2758-6
4. Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3