Ciśnienie - charakterystyka, jak dokonywać pomiaru, niedociśnienie, nadciśnienie

Kiedy zgłaszamy się do lekarza z jakimiś niepokojącymi dolegliwościami, bardzo często jest nam wtedy mierzone. Ciśnienie krwi, najczęściej rozumiane jako ciśnienie tętnicze, ma za zadanie określić siłę, z jaką na ścianki naczyń krwionośnych napiera krew. Siła ta zależy od skurczu mięśnia sercowego, od średnicy i elastyczności tych naczyń, a także stopnia wypełnienia łożyska naczyniowego. Kontrolę nad ciśnieniem krwi ma układ nerwowo-hormonalny. Czy rzeczywiście ciśnienie to jest takie ważne? O czym świadczy zbyt wysokie lub niskie ciśnienie?

Zobacz film: "Produkty, które mogą pomóc obniżyć ciśnienie krwi"

spis treści

1. Ciśnienie krwi - charakterystyka

Ciśnienie tętnicze krwi to po prostu nacisk wywierany przez krew na ściany tętnic. Jest ono mierzone za pomocą ciśnieniomierza. Jest bardzo ważnym parametrem oceniającym zdrowie człowieka. Gdy mamy zbyt niskie ciśnienie, wywołane np. krwotokiem, może prowadzić do groźnego dla życia wstrząsu. Zbyt wysokie ciśnienie z kolei może prowadzić do chorób nerek i serca i przyczynić się do przedwczesnej śmierci.

Urządzenie do pomiaru ciśnienia krwi jest dostępne w placówkach medycznych, ale też możemy sami sobie je zakupić do domowego użytku.

Wynik jest podawany jako dwie liczby rozdzielone ukośnikiem, np. 140/90 mm Hg. Pierwsza liczba oznacza ciśnienie skurczowe krwi (wygenerowane podczas skurczu serca), druga liczba określa ciśnienie rozkurczowe krwi (wygenerowane w trakcie rozkurczu serca). Ciśnienie skurczowe jest wytwarzane w momencie skurczu serca.

W czasie skurczu serca krew jest wtłaczana do naczyń krwionośnych, dlatego ciśnienie skurczowe dotyczy natlenionej krwi, która trafia do każdej komórki naszego ciała. Ciśnienie rozkurczowe natomiast odnosi się do krwi, która wraca do serca po zrobieniu pełnego obiegu.

Dlaczego nadciśnienie tętnicze jest groźne?
Dlaczego nadciśnienie tętnicze jest groźne?

Nadciśnienie tętnicze to choroba układu krążenia polegająca na stałym lub częściowym podwyższeniu ciśnienia...

zobacz galerię

Jaki pomiar będzie mieścił się w normie? Warto znać wartości prawidłowego ciśnienia krwi. Otóż jeśli ciśnieniomierz wskazał nam wynik: 120/80 mm Hg, to oznacza to, że mamy optymalne prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi. Normalne ciśnienie krwi mieści się w przedziale: 120–129/80–84 mm Hg, a wysokie, ale nadal prawidłowe ciśnienie krwi to: 130–139/85–89 mm Hg, dlatego takie wartości ciśnienia nie powinny wzbudzić naszego niepokoju.

Z kolei łagodne nadciśnienie tętnicze krwi jest równoznaczne z tym, że wartości ciśnienia wyniosą 140–159/90–99 mm Hg. Jeśli stwierdzono u nas umiarkowane nadciśnienie, to prawdopodobnie wartości ciśnienia wyniosły 160–179/100–109 mm Hg. Powinniśmy się niepokoić, jeśli wartości naszego ciśnienia krwi są większe niż 180/110 mm Hg. Wynik ten oznacza ostre nadciśnienie.

2. Ciśnienie tętnicze - jak dokonać właściwego pomiaru

Aby wykonać to badanie, będziemy potrzebować oczywiście ciśnieniomierza. Urządzenie to składa się z komory powietrznej, pompki ręcznej scalonej przewodami z gumy i manometru (rtęciowego, sprężynowego lub elektronicznego). Aby dokonać pomiaru należy owinąć tętnicę mankietem ciśnieniowym, po czym przy pomocy stetoskopu obserwować puls serca podczas wypuszczania powietrza z komory powietrznej. Po pierwszym dźwięku obserwujemy wartość, która odpowiada ciśnieniu skurczowemu, a ostatnim - ciśnieniu rozkurczowemu.

W obecnej chwili na rynku możemy znaleźć cieszące się popularnością i nowocześniejsze ciśnieniomierze elektryczne, wykorzystujące do pomiaru ciśnienia metodę oscylometryczną. Mówiąc ogólnie, pomiar zmian ciśnienia w mankiecie to wynik rozchodzenia się fali tętna. Ciśnienie wyczuwane jest dzięki krwi, która przepływając pod mankietem wywołuje jego drgania. W elektronicznych ciśnieniomierzach mechanizm pomiaru opiera się na pulsującym falowaniu tętnicy, a nie tak jak w przypadku ciśnieniomierza ze stetoskopem, zjawisku akustycznym.

Podczas badania, ręka powinna luźno leżeć na stole lub innej powierzchni - nie możemy jej trzymać bez podpórki, "w powietrzu". Pomiar ciśnienia powinien być wykonywany w miejscu spokojnym i cichym, bez żadnych włączonych urządzeń elektronicznych emitujących dźwięki, jak na przykład telewizor. Zwykle zalecane jest, aby pomiaru dokonać na ręce, na której wartości mierzone zazwyczaj są wyższe.

Mankiet ciśnieniomierza powinno się zakładać mniej więcej 3 centymetry nad zgięciem łokcia, pod nim powinny zmieścić się dwa palce - jeśli nie mieszczą się, oznacza to, że założyliśmy opaskę zbyt mocno. Po założeniu mankietu nie powinno się zmieniać pozycji ręki, ani nią poruszać. Podczas badania należy przyłożyć stetoskop do górnej części dołu łokciowego.

Co ważne, na wynik pomiaru ciśnienia ma wpływ wiele czynników, takich jak np. wiek, stres, ogólna kondycja, a także wszelkie infekcje (zwłaszcza te przebiegające z gorączką).

Ciśnienie może też zmieniać się w ciągu dnia, co jest naturalne, dlatego zalecane jest, aby mierzyć ciśnienie w miarę możliwości o stałych porach dnia i warunkach, np. po odpoczynku. Przed wykonaniem pomiaru dobrze jest odpocząć, spokojnie siedzieć lub leżeć przez 5 do 10 minut. Nie powinniśmy wykonywać tego badania od razu po jedzeniu - zalecane jest odczekać przynajmniej jedną godzinę.

Również nie powinno się bezpośrednio przed badaniem tym palić papierosów, minimalna przerwa po ostatnim "dymku" to około 30 minut. Aby mieć pewność, że pomiar jest prawidłowy, powinniśmy mierzyć ciśnienie przed zażyciem leków. Przed pomiarem nie powinno się także pić mocnej herbaty ani tym bardziej kawy.

3. Ciśnienie krwi - badanie holterem ciśnieniowym

Aby dokładniej zdiagnozować pacjenta, istnieje również inna nowoczesna metoda badania ciśnienia krwi - holter ciśnieniowy. Jest to całodobowy i jednocześnie automatyczny aparat, który nie popełnia błędów w pomiarze, jak w przypadku zwykłego mierzenia ciśnienia. Inną z korzyści, która płynie z tego badania, jest możliwość dokonania pomiaru ciśnienia także we śnie pacjenta, oraz wyeliminowanie możliwości wzrostu ciśnienia pod wpływem stresu, jakim reaguje pacjent na badanie.

Badana holterem ciśnieniowym osoba nosi na pasku specjalny aparat, pompujący powietrze do mankietu, który znajduje się na ramieniu chorego. O rozpoczęciu pomiaru holterem informuje nas sygnał dźwiękowy; zalecane jest, aby w tej chwili zatrzymać się, wyprostować rękę i zaprzestać wykonywania jakichkolwiek czynności, np. wykonywania ruchów rękami. Gdy pomiar się dokona, można wrócić do poprzedniego zajęcia. Jeżeli pomiar wykonał się prawidłowo, usłyszmy pojedynczy sygnał dźwiękowy, jeśli natomiast sygnał będzie podwójny, oznacza to, że nie udało się poprawnie dokonać tego pomiaru.

Ciśnienie krwi należy regularnie mierzyć
Ciśnienie krwi należy regularnie mierzyć (Zdjęcie ciśnieniomierza / Shutterstock)

Hotler ten mierzy ciśnienie co 15 minut w ciągu dnia i co 30 minut w nocy. Badana osoba dostaje specjalny dziennik, w którym powinien zapisywać wszelkie zdarzenia oraz objawy, jakie miały miejsce podczas wykonywania pomiarów. W dzienniczku tym powinno się także notować nazwy zażywanych leków i ilość jaką ich przyjmujemy. Należy też notować ilość ucinanych w ciągu dnia drzemek, oraz godziny snu. Po 24 godzinach powinno się oddać urządzenie do pracowni, w której został nam założony.

Wskazania do wykonania całodobowego badania holterem ciśnieniowym:

  • ocena spadku ciśnienia w nocy,
  • ocena niedociśnienia,
  • monitorowanie skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego,
  • podejrzenie nadciśnienia,
  • nadciśnienie ciążowe.

Nie istnieją przeciwwskazania do wykonywania badania holterem ciśnieniowym. Czasem mogą się zdarzyć sytuacje, kiedy konieczny będzie pomiar ciśnienia przez nakłucie tętnicy - metoda inwazyjna.

Warto wiedzieć, że holter ciśnieniowy nie jest wodoszczelny, stąd też powinno się uważać, aby nie zamoczyć aparatu. Podczas dobowego pomiary, należy też uważać aby nie uszkodzić tego urządzenia.

4. Ciśnienie krwi - normy

Jak już wcześniej wspomniano, wyniki pomiaru ciśnienia krwi można zakwalifikować do kilku kategorii, i tak dla ciśnienia tętniczego krwi normy to:

  • 120/80 mm Hg 120–129/80-84 mm Hg - normalne ciśnienie,
  • 130–139/85-89 mg - prawidłowe wysokie ciśnienie,
  • 140-159/90-99 mm Hg - lekkie nadciśnienie,
  • 160-179/100-109 mm Hg - umiarkowane nadciśnienie,
  • 180/110 mm Hg ostre - nadciśnienie.

4.1. Ciśnienie krwi - normy dla dzieci i młodzieży

U najmłodszej grupy wiekowej normy ciśnienia tętniczego będą odnosić się do wieku, wysokości ciała oraz płci, normy te odczytuje się z tak zwanych siatek centylowych. U młodzieży podobnie, normy ciśnienia określa się na postawie tych samych siatek. Ogólnie u osób młodych optymalne wartości ciśnienia to 120/70 mm Hg.

4.2. Ciśnienie krwi - normy dla ludzi w podeszłym wieku

Wraz z wiekiem nasze ciśnienie krwi może ulegać podwyższeniu. Lekarz z pewnością będzie dążył do obniżenia go do właściwego poziomu.

  • osoby do 80. roku życia - ciśnienie skurczowe powinno się obniżać do wartości 140-150 mm Hg, u osób chorych w stanie ogólnym dobrym docelowa wartość powinna być poniżej 140 mm Hg,
  • osoby po 80. roku życia - ciśnienie skurczowe u chorych w stanie ogólnym dobrym powinno się obniżyć docelowo poniżej 150 mm Hg.

4.3. Ciśnienie krwi - normy dla osób chorych na cukrzycę

U osób chorych na cukrzycę, zalecane docelowo ciśnienie tętnicze powinno mieć wartości poniżej 140/85 mm Hg. Wynika to ze szczegółowych badań i analiz, które mają na celu zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym w tej grupie chorych.

4.4. Ciśnienie krwi - normy dla osób z przewlekłą chorobą nerek

Po wielu badania lekarze stwierdzili bezpośrednią korelację między wynikami pomiaru ciśnienia tętniczego, a rozwojem przewlekłej choroby nerek. Ochrona przed dalszym rozwojem tej choroby wymaga ścisłej kontroli ciśnienia tętniczego, które nie powinno być większe niż 140/90 mm Hg, oraz maksymalnego obniżenia białkomoczu. Dalsze obniżanie ciśnienia poniżej 130/80 mm Hg jest już dyskusyjne, zaś u pacjentów z nadciśnieniem oraz współistniejącą nefropatią z białkomoczem pozostaje w kwestii nefrologa.

5. Ciśnienie krwi - nadciśnienie tętnicze

Jeśli pomiary ciśnienia krwi wskazują, że cierpimy na nadciśnienie tętnicze, to powinniśmy udać się do lekarza. Dzięki rozmowie ze specjalistą oraz dodatkowym badaniom będziemy mogli dojść do przyczyny podwyższonego ciśnienia krwi.

Jakie są przyczyny nadciśnienia tętniczego? Przede wszystkim niewłaściwe odżywianie. Za dużo soli w posiłkach, spożywanie produktów wysokoprzetworzonych, duże ilości kawy i alkoholu – wszystko to sprawia, że nasze ciśnienie krwi nie spada do optymalnego poziomu.

W celu unormowania ciśnienia krwi, z pewnością pomocna okaże się odpowiednia dieta na nadciśnienie – spożywanie produktów pełnoziarnistych, chudego mięsa, ryb, olejów roślinnych, niskotłuszczowego nabiału.

7 produktów, które obniżają ciśnienie krwi
7 produktów, które obniżają ciśnienie krwi [8 zdjęć]

Problem nadciśnienia tętniczego obecnie dotyczy co trzeciego Polaka. W ramach leczenia stosuje się farmakoterapię,...

zobacz galerię

Przyczyną problemów z ciśnieniem krwi jest również brak aktywności fizycznej. Jeśli każdego dnia poruszamy się samochodem bądź komunikacją miejską, większość dnia spędzamy przed komputerem, to nie powinno nas zdziwić to, że ciśnieniomierz pokaże większy wynik niż 140/90 mm Hg. Na problemy z ciśnieniem krwi pomaga pływanie, nordic walking, jazda na rowerze, bieganie.

Na podwyższenie ciśnienia krwi istotny wpływ ma również stres. Jeśli jesteśmy poddenerwowani, to wówczas w naszym organizmie zwiększa się poziom hormonów kory nadnerczy oraz adrenaliny. Przez to nasze serce szybciej bije i w konsekwencji rośnie poziom ciśnienia tętniczego krwi.

Podwyższone ciśnienie krwi może być również symptomem jakiejś choroby. Dolegliwość ta może świadczyć o schorzeniach serca, nerek czy zaburzeniach hormonalnych.

Pamiętajmy, że stwierdzenie nadciśnienia tętniczego wymaga systematycznego mierzenia ciśnienia krwi, najlepiej przez kilka dni z rzędu o różnych godzinach. Jeśli okaże się, że rzeczywiście mamy zbyt wysokie ciśnienie krwi, to nie lekceważmy tego. Nadciśnienie tętnicze może powodować udar mózgu, zawał mięśnia sercowego, niewydolność nerek, miażdżycę, retinopatię.

5.1. Nadciśnienie tętnicze - leczenie

Osobom cierpiącym na nadciśnienie tętnicze zwykle zaleca się, aby stosowali odpowiednią - zdrową dietę, oraz podejmowali aktywność fizyczną. Warto jest zastąpić niektóre produkty zdrowymi zamiennikami, jak np. chude mięso, produkty pełnoziarniste czy ryby.

Warto regularnie uprawiać sporty, jak np. pływanie, jazda na rowerze, czy zwykłe spacery, bo jak wiadomo każdy rodzaj aktywności ruchowej pozytywnie i korzystnie wpływa na nasz organizm i zdrowie.

6. Ciśnienie krwi - niedociśnienie tętnicze

Zdarza się, że niektóre osoby mają za niskie ciśnienie krwi – wyniki pomiarów są mniejsze niż 100/60 mm Hg. Dolegliwość ta nazywana jest hipotonią. O zbyt niskim ciśnieniu krwi świadczą takie objawy, jak: kołatanie serca, zimne dłonie oraz stopy, bladość cery, brak energii i ciągłe zmęczenie, problemy z koncentracją, pojawianie się mroczków przed oczami.

Ponadto hipotonicy mogą narzekać na szumy w uszach, nudności oraz przyśpieszone tętno. Symptomy zbyt niskiego ciśnienia krwi najbardziej dają się we znaki jesienią. Hipotonia najczęściej występuje u dziewczynek w okresie dojrzewania oraz szczupłych młodych kobiet.

Niedociśnienie tętnicze może mieć charakter pierwotny – wówczas przyczyna niskiego ciśnienia krwi najczęściej nie jest znana, może być ona dziedziczona. W takiej sytuacji pacjentowi można pomóc doraźnie, np. podając mu napoje energetyczne czy filiżankę kawy. Osoba mająca niskie ciśnienie krwi pierwotną musi po prostu nauczyć się z nią żyć. Znacznie bardziej niebezpieczna jest hipotonia wtórna.

Dolegliwość ta jest efektem przechodzenia innej choroby, np. chorób krążenia, niedoczynności tarczycy, odwodnienia, niedoczynności przedniego płata przysadki. Znana jest również hipotonia ortostatyczna. Jest ona efektem ubocznym stosowania leków – szczególnie tych na nadciśnienie.

Jakie są sposoby na niskie ciśnienie krwi? Podobnie jak w przypadku nadciśnienia zalecana jest aktywność fizyczna, np. pływanie czy jazda na rowerze. Bardzo istotne przy niskim ciśnieniu krwi jest dbanie o zdrowy sen – najlepiej na wysokiej poduszce. Po przebudzeniu można wykonać sobie masaż „na sucho”, np. rękawicą frotte (pamiętajmy, by zacząć go od dłoni i stóp i stopniowo kierować się w stronę serca). W ten sposób pobudzimy krążenie w swoim organizmie. Aby unikać nagłych spadków ciśnienia krwi, dobrze jest jeść mało, ale często. Ponadto należy pić dużo wody.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy