Dezorientacja – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Dezorientacja z definicji to utrata lub zaburzenie orientacji dotyczącej miejsca, czasu, sytuacji lub tożsamości.

Wyróżnia się tym samym:

• zaburzenie orientacji autopsychicznej, co odnosi się do podstawowych informacji o sobie. To świadomość własnej osoby i stanu psychicznego. Określenie orientacji autopsychicznej należy do podstawowych parametrów badanych podczas badania psychiatrycznego,
• zaburzenie orientacji allopsychicznej, oznaczająca świadomość miejsca, czasu, przestrzeni i sytuacji.

Orientacja, inaczej świadomość, to stan psychiczny, w którym osoba zdaje sobie sprawę ze zjawisk wewnętrznych (np. własne emocje, procesy myślowe) oraz zjawisk zachodzących w środowisku zewnętrznym i jest w stanie reagować na nie.

Świadomość zależy od prawidłowego działania kory mózgowej i układu siatkowatego, na co z kolei wpływa układ nerwowy, układ krążenia i układ oddechowy. Duże znaczenie ma zaopatrzenie ich w krew (tlen, glukozę, czynniki odżywcze i wiele innych). Gdy pojawią się zaburzenia w zakresie funkcjonowania elementów układu, może dojść do zaburzeń świadomości.

Dezorientacja należy do tak zwanych jakościowych zaburzeń świadomości, co oznacza, że osoba jest przytomna (wydaje się w pełni wybudzona), ale jej kontakt ze światem zewnętrznym jest zaburzony (myślenie i działania są niezborne, chaotyczne i nieadekwatne do sytuacji).

Dezorientacja objawia się na różne sposoby. Dana osoba wie na przykład, kim jest, jak się nazywa, ile ma lat lub gdzie się znajduje. Może mieć kłopoty z określeniem czasu czy rozpoznaniem innych osób. To jednak nie wszystko. Mogą bowiem pojawić się:

• halucynacje (osoba widzi, słyszy i czuje to, czego inni nie czują),
• nieprawidłowa interpretacja bodźców,
• wzmożony niepokój, pobudzenie psychoruchowe,
• zaburzenia koncentracji i uwagi,
• splątanie,
• omamy czy urojenia (zaburzenia psychotyczne).

Dezorientacja może mieć różne przyczyny. To zarówno schorzenia somatyczne i choroby psychiczne jak i nieprawidłowości o różnym podłożu. Najczęściej dezorientację obserwuje się u osób w podeszłym wieku, co ma związek z postępującymi z wiekiem procesami degradacji układu nerwowego, odpowiadającego za procesy poznawcze i świadomość.

Przyczyną dezorientacji może być:

• schorzenia psychiatryczne, takie jak zaburzenia lękowe czy zaburzenia osobowości, zespół majaczenia (delirium), nerwica,
• choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, choroba Huntingtona,
• choroby neurologiczne, takie jak udar mózgu, napad padaczki, nowotwór ośrodkowego układu nerwowego,
• uszkodzenie mózgu w wyniku urazu,
• zatrucie alkoholem, lekami, narkotykami, tlenkiem węgla,
• odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe,
• infekcje, takie jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu,
• gorączka, hipotermia,
• niedotlenienie organizmu,
• zespół Reye'a,
• nieprawidłowy poziom glukozy we krwi, zarówno hipoglikemia, jak i hiperglikemia,
• hipotonia, czyli niedociśnienie tętnicze, hipotonia ortostatyczna, to jest spadek ciśnienia tętniczego krwi po przyjęciu pozycji stojącej,
• amnezja,
• silny stres,
• wstrząs septyczny,
• nieprawidłowe leczenie chorób przewlekłych (nadczynności tarczycy, niedoczynność tarczycy, cukrzycy),
• Covid-19. W koronawirusie SARS-CoV-2 i choroby COVID-19 pojawia się pojęcie mgły mózgowej (ang. "brain fog", "mental fog"). Jej objawy obejmują dolegliwości neurologiczne: oszołomienie, zamglenie świadomości problemy z koncentracją, trudności ze skupieniem uwagi, problemy z pamięcią i komunikacją.

Chwilowa dezorientacja, czyli krótkie momenty, którym towarzyszy wrażenie braku orientacji, mogą pojawiać się u każdego człowieka (np. dezorientacja po przebudzeniu, wybudzeniu z głębokiego snu).

Dezorientacja jest objawem, a nie chorobą. Oznacza to, że nie można jej leczyć. Terapią należy objąć jednostkę chorobową bądź nieprawidłowość, która prowadzi do wystąpienia zaburzeń orientacji.

Zarówno sposób i długość leczenia, jak i rokowanie w przypadku dezorientacji są zmienne. Zależą od podłoża problemu. O ile przejściowa dezorientacja, którą wywołują zaburzenia elektrolitowe czy nieprawidłowe ilości glukozy we krwi, po zastosowaniu środków zaradczych i leków szybko mija, o tyle zaburzenia orientacji, które mają związek z zaburzeniami otępiennymi czy chorobami psychicznymi, cechuje dużo gorsze rokowanie. Co więcej dezorientacja może się pogłębiać.