ADHD u dorosłych

Mogłoby się wydawać, że ADHD to choroba przede wszystkim dzieci i młodzieży. Jednak aż w około 65% przypadków objawy nadpobudliwości psychoruchowej utrzymują się także w dorosłym wieku. Nie jest to dużym problemem, gdy ADHD zostało wcześniej zdiagnozowane i leczone. Trudności pojawiają się, gdy chory dopiero jako dorosły trafia do lekarza. Niestety, dorośli z ADHD są często niewłaściwie diagnozowani i leczeni. Czasem zdarza się, że jako dzieci nie byli w ogóle diagnozowani lub poddano ich niewłaściwej terapii, na inne choroby.

1. Rozpoznanie ADHD u dorosłego

Jeszcze do niedawna problematyką ADHD u osób dorosłych zajmowano się w dużo mniejszym zakresie. Nawet teraz, kiedy coraz częściej mówi się o nadpobudliwości psychoruchowej w wieku dojrzałym, brakuje narzędzi diagnostycznych, a i dostępność do leczenia bywa ograniczona. Specjaliści nieraz mają wątpliwości stawiając diagnozę. Objawy ADHD trudno czasem odróżnić od objawów lęku uogólnionego czy zaburzeń depresyjnych. Do tego trzeba mieć wiarygodne informacje na temat funkcjonowania osoby w dzieciństwie, a te - z różnych powodów - nie zawsze można uzyskać. Trudności w postawieniu trafnego rozpoznania sprawiają, że część dorosłych nie zdaje sobie sprawy z tego, że są nadpobudliwi. Mogą być oni postrzegani przez innych ludzi jako osoby leniwe, pechowcy, nieudacznicy itd. I na domiar złego, sami mogą w to uwierzyć.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Dlaczego warto robić screening?"

Zdarza się, że to nie tylko sam chory zgłasza się do lekarza, ale robią to jego bliscy, którzy sami dostrzegają jego problemy i zwracają na nie uwagę. Rozpoznanie ADHD u osoby dorosłej może odbyć się po spełnieniu kilku warunków. Najłatwiejsza jest sytuacja, gdy udaje się stwierdzić, że rozpoznane objawy i zaburzenia występowały już w dzieciństwie oraz jest to potwierdzone przez chorego i jego bliskich. Zgodnie z aktualnymi wymogami potwierdzenie tego jest wymagane do rozpoznania choroby. Jednak zdarza się i tak, że objawy ADHD pojawiają się dopiero w wieku dorosłym. Uważa się, że jest możliwe, iż symptomy choroby istnieją przez cały czas, jednak ich wpływ na zaburzenie funkcjonowania chorego pojawia się przede wszystkim w ważnych dla niego momentach, takich jak: zmiana szkoły, rozpoczęcie studiów, nowa praca. I ten wpływ na funkcjonowanie, jego zaburzenia w więcej niż jednej dziedzinie, jest także ważnym, obok objawów, celem oceny podczas diagnostyki ADHD.

2. Objawy ADHD

Kolejnym warunkiem koniecznym do rozpoznania ADHD u osoby dorosłej, tak samo jak u dziecka, jest stwierdzenie określonej liczby objawów charakterystycznych dla tego zaburzenia, które opisane są w kryteriach diagnostycznych Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 oraz Klasyfikacji Chorób Psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV.

Jednak zgodnie ocenia się, że wielu dorosłych nie spełnia wszystkich kryteriów. Może to wynikać z większych ich zdolności do adaptacji, do podporządkowania się obowiązującym regułom na studiach, w pracy. Często zdają oni sobie sprawę ze stawianych im wymagań oraz konieczności radzenia sobie z nimi. To powoduje, że mimo choroby starają się przezwyciężać wszelkie trudności na tyle, na ile są w stanie. Jednak nadal występują u nich istotne zaburzenia funkcjonowania. Konsekwencją tego jest uznanie, że do rozpoznania ADHD u dorosłych wystarczy 4–5 z 9 objawów, które wymieniane są w kryteriach choroby, gdy u dzieci, dla porównania, wymaganych jest minimum 6. Mimo obaw nie prowadzi to do „nadrozpoznawania” choroby u dorosłych, a pomaga jedynie stwierdzić zaburzenia, które wpływają na ich funkcjonowanie i jednocześnie są podatne na leczenie.

Lista objawów ADHD u dorosłych, zaproponowana przez Brytyjskie Towarzystwo Psychofarmakologii, to m.in.:

  • Nieuważność dotycząca szczegółów, brak koncentracji uwagi.
  • Trudność z utrzymaniem uwagi na zadaniach lub czynnościach, które są nużące.
  • Trudności ze słuchaniem.
  • Trudności z postępowaniem wg instrukcji.
  • Rozpoczynanie wielu czynności naraz i problem z ich zakończeniem.
  • Słabe zdolności organizacyjne.
  • Gubienie przedmiotów lub pozostawianie ich nie na swoim miejscu.
  • Zapominanie o różnych codziennych sprawach.
  • Trudność w usiedzeniu na jednym miejscu.
  • Trudności z zachowaniem ciszy i zabieranie głosu bez oczekiwania na swoją kolej.
  • Słabe poczucie reguł i czasu w trakcie rozmowy.
  • Przerywanie i przeszkadzanie innym.
  • Drażliwość, niecierpliwość.
  • Zmienność nastrojów, porywczość.
  • Słaba tolerancja na stres.
  • Impulsywność i podejmowanie ryzykownych zachowań.

3. Dlaczego warto rozpoznawać ADHD u dorosłych?

Rozpoznanie ADHD u osób dorosłych ma sens, ponieważ jest to zaburzenie bardzo podatne na leczenie farmakologiczne i terapię, co może bardzo zmienić dotychczasowe życie chorych. Postawienie takiej diagnozy może pomóc zrozumieć dorosłemu jego dotychczasowe trudności, przyczyny niespełniania stawianych wobec niego oczekiwań.

Leczenie czasem utrudniać mogą współistniejące zaburzenia wynikające często z nieleczonego ADHD, np. nadużywanie środków psychoaktywnych, alkoholu. Chorzy ci są też bardziej narażeni na depresję, odczuwanie lęku, drażliwość, zaburzenia snu. Czasem jednak rozpoznanie ADHD może wpłynąć na obniżenie samooceny pacjenta, który zacznie się postrzegać jako osobę chorą, zaburzoną. Mimo to jest to element choroby także poddający się terapii.

4. ADHD w życiu społecznym

Tym, co w znacznym stopniu wpływa na jakość życia dorosłych z ADHD, są trudności w funkcjonowaniu społecznym. Składają się na to przede wszystkim problemy z utrzymywaniem satysfakcjonujących i trwałych relacji z ludźmi. Nadmierna impulsywność łączy się z dużą gwałtownością reakcji, wybuchowością, czy wzmożoną – czasem trudną do zniesienia dla otoczenia – gadatliwością. Osoby z ADHD mogą tym samym łatwo zrażać do siebie innych ludzi. Pochopność i brak stabilności w zachowaniu może dotyczyć także nieprzemyślanego nawiązywania relacji, wchodzenia w przypadkowe związki oraz ich nagłego kończenia. Trudno jest polegać na takiej osobie. W dodatku dorosły z ADHD zapomina o wcześniejszych ustaleniach, „wyłącza się” podczas rozmowy, nie słucha uważnie, co można odebrać jako ignorowanie czy arogancję. To wszystko sprawia, że osoby z nadpobudliwością mają zwykle mało przyjaciół, a przez to czują się samotne. Nie jest łatwo zaakceptować ADHD-owca razem z jego całym repertuarem uciążliwych dla otoczenia objawów. Pamiętajmy jednak, że dla niego życie z tymi objawami także jest trudne. W dodatku zachowanie osoby z ADHD jest dla niej samej nierzadko źródłem głębokiego poczucia winy, co może prowadzić do negatywnego myślenia na swój temat, smutku, przygnębienia. To sprawia, że szczególnie mocno potrzebuje ona wsparcia bliskich osób. Życie w domu z osobą nadpobudliwą bywa jednak trudne. Wiąże się często z chaosem i bałaganem, wymaga szczególnej cierpliwości. Warto też zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt. Osoby z ADHD, w większym stopniu niż inni, mają szansę stać się rodzicami dzieci nadpobudliwych. To duże wyzwanie, ale też pewna płaszczyzna porozumienia. Dorosłemu z objawami zespołu hiperkinetycznego łatwiej zrozumieć, jak czuje się dziecko z ADHD, jakie ma problemy, czego trudno od niego wymagać i w jaki sposób można mu pomóc.

5. ADHD w życiu zawodowym

ADHD to także często kłopoty w życiu zawodowym. Nie jest łatwo dobrze wypełniać obowiązki, kiedy się nie potrafi organizować i planować swojej pracy. Konstruowanie i realizowanie planów to pięta achillesowa osób z nadpobudliwością. Takie trudności prowadzą do „zawalania” terminów, pracy w dużym napięciu, pod silną presją czasu. Nic dziwnego, że nadpobudliwe osoby mają często opinię niesubordynowanych, leniwych, mniej efektywnych pracowników. To znacznie utrudnia znalezienie i utrzymanie zatrudnienia. Do tego dochodzi fakt, że osoby z ADHD – za sprawą doświadczanych objawów i często współwystępujących z nimi specyficznych trudności szkolnych (np. dysleksji, dysgrafii, dyskalkulii) - odnoszą mniejsze sukcesy edukacyjne niż ich rówieśnicy z porównywalnym potencjałem intelektualnym. W związku z tym, często kończą edukację na wcześniejszym etapie i zdobywają niższe wykształcenie niż wskazywałyby na to ich możliwości poznawcze. To dla wielu osób oznacza mniej satysfakcjonującą pracę, brak możliwości pełniejszej samorealizacji w obszarze swoich zainteresowań, a co za tym idzie - poczucie klęski i obniżoną samoocenę.

Jest jednak także druga – jasna - strona medalu. Osoby z nadpobudliwością psychoruchową, poprzez inny sposób odbierania i przetwarzania informacji, są często spostrzegane jako bardziej kreatywne, potrafiące myśleć w sposób nieszablonowy, innowacyjny. Wystarczy zresztą spojrzeć na przykłady osób, o których przypuszczamy lub wiemy, że mają/miały ADHD, a które odniosły ogromny sukces. Są wśród nich m.in.: Albert Einstein, Pablo Picasso, Salvador Dali, Ernest Hemingway, John F. Kennedy, Walt Disney, John Lennon, Whoopie Goldberg, Joanna Szczepkowska czy Szymon Majewski. To pokazuje, że można, pomimo objawów nadpobudliwości, znaleźć swoją ścieżkę rozwoju. Ważne, aby wybierając zajęcie, wziąć pod uwagę ograniczenia wynikające z objawów nadpobudliwości, a jednocześnie mieć możliwość wykorzystania swojego potencjału i posiadanych zdolności.

Objawy ADHD mogą prowadzić do kłopotów osobistych, zawodowych i w konsekwencji przyczyniać się do doświadczania trudnych emocji, przeżywania kryzysów. Nie można też zapominać o poważnych powikłaniach ADHD, takich jak np. uzależnienia czy depresja. Z tego nie da się wyrosnąć. Społeczne, ekonomiczne i – może przede wszystkim - osobiste konsekwencje zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytami uwagi bywają bardzo poważne. Dlatego też, nie tylko dzieci, ale i dorośli zmagający się z objawami ADHD, powinni mieć zapewniony dostęp do rzetelnej diagnozy i terapii. I - tak jak każdy człowiek doświadczający trudności - móc korzystać z równie ważnej formy pomocy: wsparcia bliskich osób.

Następny artykuł: Objawy

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.