Zaparcia

Definicja zaparć mówi, iż jest to zbyt mała częstotliwość wypróżnień (<=2/tydzień) lub występowanie twardych stolców, oddawanych z wysiłkiem, często ze współistniejącym uczuciem niepełnego wypróżnienia. Według kryteriów, rozpoznanie zaparcia wymaga występowania przez 3 miesiące w ciągu ostatnich 12 miesięcy przynajmniej 2 spośród następujących objawów: nadmierne parcie na stolec, „twardy stolec”, odczucie niepełnego wypróżnienia, uczucie przeszkody w odbytnicy lub odbycie, konieczność zabiegów manualnych w celu ewakuacji stolca, mniej niż 3 wypróżnienia w tygodniu. Zaparcia spowodowane są przedłużonym pozostawaniem treści jelitowej w obrębie przewodu pokarmowego lub utrudnionym wydalaniem mas kałowych. Gdy treść jelitowa długo przebywa w jelicie, zagęszcza się, a stolec zmniejsza objętość, staje się twardy i zbity. Oddawanie stolca następuje wtedy raz na kilka dni, zwykle po zażyciu środków farmakologicznych. Zaparcia stanowią coraz większy problem – już nie tylko dla starszych kobiet, ale również dla coraz młodszych dziewcząt. Dotykają one również mężczyzn. Choroba często pozostaje nieujawniona wskutek nadużywania leków przeczyszczających. Zaparcia są chorobą cywilizacyjną, która znacznie rzadziej występuje w krajach słabo rozwiniętych. Przyczyny zaparć mogą być różne. Zaliczamy do nich schorzenia jelita grubego, ale także stosowanie szeregu leków oraz stres. Najczęstszymi są zaparcia nawykowe i zespół jelita drażliwego.

Spis treści:
  1. 1. Rodzaje zaparć
  2. 2. Przyczyny zaparć
  3. 3. Objawy zaparć
  4. 4. Diagnostyka zaparć
  5. 5. Zapobieganie i leczenie zaparć
  6. 6. Zaparcia u dzieci

1. Rodzaje zaparć

Można mówić o następujących rodzajach zaparć:

  • zaparcia przypadkowe – powstają z powodu różnych sytuacji życiowych, np. zmiany stylu odżywiania się, choroby gorączkowej,
  • zaparcia krótkotrwałe – występują zwykle na przemian z okresami prawidłowego oddawania stolca. Jeśli nie ustąpią, należy zbadać przewód pokarmowy,
  • zaparcia przewlekłe (nawykowe, atoniczne).
    Zaparcie - zdjęcie rentgenowskie
    Zaparcie - zdjęcie rentgenowskie Na zdjęciu widoczne miejsce niedrożności jelit. 

Najczęściej spotykanym typem zaparć są zaparcia idiopatyczne związane z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego. Nie stwierdza się tutaj występowania choroby organicznej. Rozpoznaje się je u >90% chorych. Występują z powodu nieodpowiedniej, ubogoresztkowej diety i niedostatecznej ilości wypijanych płynów oraz małej aktywności fizycznej.

2. Przyczyny zaparć

Oprócz zaparć idiopatycznych w praktyce lekarskiej istnieje wiele innych chorób, które mogą objawiać się zaparciami. Wśród nich można wyróżnić:

Dużą grupę zaparć stanowią zaparcia wywołane przez leki. Należy dokładnie sprawdzić, czy przyczyną zaparć nie jest stosowanie: leków przeciwbólowych, przeciwcholinergicznych, przeciwdepresyjnych, przeciwdrgawkowych, leków w chorobie Parkinsona, zawierających wapń czy glin, preparatów żelaza, silnych leków znieczulających (opioidy), leków na nadciśnienie (blokerów receptora ß-adrenergicznego, sartanów, diuretyków, blokerów kanału wapniowego), leków antykoncepcyjnych.

3. Objawy zaparć

Pierwszym objawem zaparcia jest bardzo twardy stolec, którego wydalanie połączone jest z bólem i dużym wysiłkiem. Pozostałymi objawami są: mdłości, utrata łaknienia, zawroty głowy, odbijanie oraz wzdęcia. Taki stan określamy jako chorobowy – wywołany on jest truciznami, które nie są wydalane z organizmu. Objawy towarzyszące zaparciom mogą być bardzo różne i zależą od charakteru schorzenia, które stało się ich przyczyną. Uciążliwym objawem może być uczucie pełności lub wzdęcie, które jest spowodowane gromadzeniem się powstającego w jelicie gazu, który nie może być sprawnie wydalony z powodu przeszkody, jaką stanowi zalegający w jelicie stolec. Niekiedy, zwłaszcza przy uporczywych zaparciach, można obserwować na stolcu domieszkę śluzu, który powstaje na skutek podrażnienia błony śluzowej jelita. Inni pacjenci uskarżają się na bóle i uczucie rozpierania w nad- i śródbrzuszu. Objawami alarmowymi zwiększającymi prawdopodobieństwo choroby organicznej są: gorączka, chudnięcie bez stosowania diety odchudzającej, krew w stolcu (zarówno widoczna gołym okiem, jak i utajona), niedokrwistość, ból brzucha budzący pacjenta w nocy, rodzinne występowanie nowotworów jelita grubego czy chorób zapalnych jelita.

4. Diagnostyka zaparć

Z każdym pacjentem zgłaszającym się do lekarza jest na wstępie zbierany wywiad. Podłoże zaparć można stwierdzić po uzyskaniu odpowiedzi na pytania:

  • Czy zaparcia są krótkotrwałe czy przewlekłe?
  • Jak często pacjent oddaje stolec?
  • Jaka jest spoistość i wygląd stolca?
  • Czy pacjent ma problem z oddaniem stolca?
  • Czy zaparcia występują na przemian z biegunkami?
  • Czy zaparciom towarzyszą inne objawy?
  • Jakie pacjent stosuje leki?

Spośród badań dodatkowych pomocne mogą się okazać:

  • badania laboratoryjne krwi: OB, CRP, morfologia krwi, jonogram, poziom glukozy, kreatyniny, mocznika i TSH,
  • badanie kału na krew utajoną,
  • badania endoskopowe i radiologiczne: kolonoskopia, zwłaszcza u osób po 50 roku życia ze współistniejącymi objawami alarmowymi, pasaż przewodu pokarmowego,
  • manometria odbytnicy i odbytu – pozwala ocenić pracę mięśni odpowiedzialnych za defekację,
  • biopsja odbytnicy przy podejrzeniu choroby Hirschsprunga.

Konieczne jest również badanie przez kiszkę stolcową (per rectum), które nie wymaga specjalnego przygotowania pacjenta – jest proste i tanie w wykonaniu. Pozwala ono wykryć ok. 2/3 nowotworów odbytnicy.

5. Zapobieganie i leczenie zaparć

W pierwszej kolejności trzeba odpowiednimi badaniami wykluczyć pozajelitowe przyczyny zaparcia. Po wykluczeniu poważnych chorób ustrojowych i jelit można przystąpić do leczenia objawów zaparcia. Celem jest przyspieszenie transportu mas kałowych przez jelito grube. Umożliwia to zwykle leczenie dietą, zastosowanie leczniczych środków roślinnych i farmaceutyków. Dieta na zaparcia polega głównie na piciu dużej ilości niegazowanej wody oraz spożywaniu produktów zawierających błonnik. Zaleca się:

  • spożycie minimum 2 litrów niegazowanej wody dziennie,
  • wypijanie 1 szklanki przegotowanej ciepłej wody przed posiłkiem,
  • jedzenie posiłków często, ale w małych objętościowo ilościach,
  • spożywanie owoców na drugie śniadanie i podwieczorek,
  • spożywanie około 30 dag jarzyn dziennie, np. brokułów, marchwi, oraz dużej ilości kasz gruboziarnistych,
  • spożywanie 2 łyżek otrąb dziennie,
  • ograniczenie spożycia ziemniaków, ryżu, pieczywa,
  • spożywanie suszonych owoców.

Poprawę może również przynieść metoda autotreningu. Konieczne jest zwiększenie aktywności fizycznej oraz zwracanie uwagi na bodźce defekacyjne. Pacjent nie powinien wstrzymywać defekacji. Należy również odstawić, jeśli to możliwe, wszystkie leki powodujące zaparcie. Środki przeczyszczające należy stosować możliwie najkrócej i tylko wtedy, gdy postępowanie niefarmakologiczne jest nieskuteczne.

Należy przede wszystkim unikać leków upośledzających wchłanianie lub zwiększających wydzielanie soków jelitowych (leki antrachinowe, kwasy żółciowe, olej rycynowy), które stosowane przewlekle powodują utratę wody i potasu. Powstaje wtedy mechanizm błędnego koła, w którym niski poziom potasu napędza do zażywania leków przeczyszczających. Wspomniane leki mogą również uszkadzać neurony mięśniówki jelit. W zaparciach dobrze jest stosować środki osmotyczne, takie jak laktuloza, makrogole, glicerol, które podawane z dużą ilością wody zmniejszają zagęszczenie stolca. Laktuloza jest jednym z najczęściej zlecanych preparatów przez lekarzy. Jest to niewchłaniający się dwucukier, zbudowany z cząsteczki galaktozy i fruktozy. W okrężnicy pod wpływem bakterii jelitowych jest rozkładany z wytworzeniem kwasu mlekowego i cząsteczek aktywnych osmotycznie. Nie należy go stosować przy nietolerancji galaktozy.

W popularnych lekach przeciw zaparciom korzysta się z takich ziół, jak: nasiona i okrywy nasienne babki płesznik i babki piaskowej, senesu, aloesu, kruszyny, rzewienia itp. Można również stosować środki poślizgowe, takie jak np. olej parafinowy, leki zmiękczające masy kałowe (dokuzan sodowy) czy środki pobudzające pracę jelita grubego. Te ostatnie, do których zaliczymy antranoidy czy bisakodyl, powodują zwiększenie wydzielania wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego oraz pobudzają ruchy perystaltyczne. Podczas ich stosowania mogą wystąpić napady kurczowego bólu brzucha oraz zaburzenia elektrolitowe. Kolejne niebezpieczeństwo ich stosowania polega na przyzwyczajeniu jelita do ich przyjmowania w wyniku długotrwałego leczenia. Dlatego też preparaty te można zażywać tylko przez krótki czas.

W przypadku zaparć nawykowych należy poprawić odruch parcia i doprowadzić do rozluźnienia zwieraczy odbytu w trakcie parcia na stolec. W związku z tym należy zmienić przyzwyczajenia podczas oddawania stolca. Przy stwierdzeniu zaparć spowodowanych zaburzeniem pracy mięśniówki najlepiej sprawdzą się leki osmotyczne lub okresowe wlewki doodbytnicze w celu oczyszczenia odbytnicy z zalegającego kału. Leki zwiększające objętość stolca i pobudzające nasilają tylko objawy. U chorych na nowotwór również nie powinno się stosować leków zwiększających objętość stolca. W długotrwałych, opornych na leczenie zaparciach lub przy nietolerancji środków przeczyszczających stosuje się wlewki doodbytnicze (fosforanowe). Nie powinno się w tym celu używać wody ani wody z mydłem. Możliwe jest również ręczne wydobycie kamieni kałowych, które nie zostaną wydalone samoistnie.

6. Zaparcia u dzieci

Zaparcia są jedną z częstych przyczyn wizyt u lekarza pediatry. Przykre dolegliwości związane z rzadkim oddawaniem stolca powodują u dzieci niepokój, obniżenie nastroju, brak apetytu oraz ból. Zaniepokojeni rodzice, przychodząc do gabinetu lekarskiego, mogą dowiedzieć się, iż najczęstszą przyczyną zaparć u dzieci są czynniki dietetyczne, a więc zbyt mała ilość płynów, niewystarczająca podaż błonnika czy węglowodanów. Ważny jest również styl życia dziecka oraz warunki życia. Wpływ na wypróżnianie ma rozpoczęcie zajęć w szkole czy przedszkolu, długie unieruchomienie, podróże, pośpiech podczas wypróżniania czy inne sytuacje stresowe. Zaparcia mogą występować w przebiegu następujących chorób:

Badając dziecko, u którego występują zaparcia zawsze należy zwrócić szczególną uwagę na okolicę odbytu, aby poszukiwać anomalii rozwojowych tej okolicy. Mogą się tutaj znajdować: pierścień odbytowo-odbytniczy, zwężenie odbytu, uchyłek odbytu, wypadająca błona śluzowa lub zwieracz wewnętrzny odbytu. Również choroba Hirschsprunga czy spastyczny skurcz mięśni dna miednicy mogą zadać objaw, jakim jest zaparcie.

Najczęstszymi objawami zaparć u dzieci są wydłużone okresy pomiędzy kolejnymi wypróżnieniami, ale nie tylko. Zaparcia mogą być przyczyną brudzenia bielizny. U dzieci młodszych obserwuje się oznaki lęku przed oddaniem stolca. U większości dzieci pojawiają się bóle brzucha, a u połowy domieszka krwi w kale. Dodatkowo zdarzają się zmiany zapalne skóry w okolicy odbytu oraz szczelina odbytu.
Przy rozpoznaniu zaparć u dzieci pomocne jest badanie przez odbyt, pozwalające ocenić napięcie zwieracza odbytu, stwierdzić obecność przewężenia w tym miejscu, a także dające możliwość stwierdzenia obecności i charakteru mas kałowych w bańce odbytnicy. U dzieci z nietrzymaniem kału lub podejrzeniem zaburzeń w okolicy odbytowo-odbytniczej bardzo pomocnym badaniem jest manometria.

Przyczyną zaparć jest także wydłużony pasaż pokarmu przez przewód pokarmowy, który bada się poprzez podanie dziecku specjalnego znacznika do wypicia, a następnie obserwowanie jak przechodzi przez cały przewód pokarmowy, a zwłaszcza w jakim czasie. Porównuje się następnie wynik badania z normami. W przypadku stwierdzenia wydłużonego pasażu można stwierdzić, czy powodem jest zaburzenie samego procesu wydalania mas kałowych, czy słabe są ruchy perystaltyczne jelita. Przy podejrzeniu choroby Hirschsprunga, a więc wrodzonej anomalii jelitowej spowodowanej brakiem zwojów nerwowych w odcinku dalszym jelita grubego z wtórnym poszerzeniem bliższej części okrężnicy i utrudnionym wydalaniem stolca, bardzo przydatne jest wykonanie badania histopatologicznego bioptatu odbytnicy do oceny obecności zwojów podśluzówkowych. Kolejną czynnością diagnostyczną jest wykonanie wlewu kontrastowego do jelita grubego. Podobnie poszukuje się zmian strukturalnych jelita grubego, a więc przewężeń zapalnych czy guzów.

Leczenie polega w pierwszej kolejności na usunięciu zalegających mas kałowych za pomocą środków farmakologicznych lub zastosowaniu wlewów czyszczących do odbytnicy. W postępowaniu długofalowym bardzo ważna jest odpowiednia dieta bogatoresztkowa, obfita w warzywa, owoce, soki, razowe lub żytnie pieczywo, oraz aktywność fizyczna. Szczególnie korzystne efekty wywołują ćwiczenia typu biologicznego sprzężenia zwrotnego u dzieci z zaburzeniami samego procesu wydalania mas kałowych. Ważne jest usunięcie stresogennych czynników działających na dziecko w okresie wypróżniania oraz regulacja rytmu wypróżnień. Oczywiście można stosować leki, podobnie jak w terapii osób dorosłych, jednak należy zachować szczególną ostrożność i szukać przyczyn zaparcia, zamiast podawać dziecku preparat przeczyszczający. Na rynku farmaceutyków dostępne są:

  • środki poślizgowe, jak parafina, siemię lniane, dokuzan sodowy,
  • środki drażniące, jak bisakodyl, olej rycynowy, sennozydy A i B,
  • środki pęczniejące, jak metyloceluloza, siemię lniane, babka płesznik,
  • środki osmotycznie czynne, jak laktuloza, makrogole, siarczan magnezu, siarczan sodu,
  • środki żółciopędne, jak kwas cynametowy, kwas dehydrocholowy,
  • czopki i wlewki, jak czopki glicerynowe, bisakodyl.

Bibliografia

  • Konturek S. Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3188-5
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Kokot F. Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3295-6
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
1

Pytania do specjalistów

Co na zaparcia?

Jestem 16-letnią dziewczyną. Od roku się odchudzam. Jem około 600-1000kcal dziennie. Przy wzroście 156 cm ważę 46 kg. Jem owoce i warzywa. Prowadzę aktywny tryb życia, jednak często nie mogę się wypróżnić przez tydzień, czasem dwa. Jest to niesamowicie...

Dieta a zaparcia

Witam. Mam 21 lat i odkąd pamiętam cierpię na zaparcia. Są one długotrwałe, gdyż trwają od 4 dni do nawet 7. We wrześniu 2008 roku miałam robioną kolonoskopię, która wykazała zapalenie jelita (niestety, dokładnie nie pamiętam jaki to typ zapalenia). Miałam...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

sensuana24 Pytania do specjalistów 0 odpowiedzi Co można stosować w ciąży na zaparcia? sensuana24:

mam pytanie co mozna brać w ciąży na zaparcia towarzyszą mi one od dzieciństwa ale teraz to martwie się.. DOdam że jestem w 10 tyg ciązy

pokaż 5 następnych

Artykuły Zaparcia

Zaparcia Nowy lek na zaparcia

Problem bólu, wzdęć i dyskomfortu towarzyszących zaparciom, chociaż nie zagraża życiu pacjentów, jednak znacznie utrudnia im normalne funkcjonowanie. Zajęli się nim naukowcy z Mayo Clinic, którzy rozpoczęli badania kliniczne nad nowym obiecującym lekiem na zaparcia. Działanie nowego leku na zaparcia Nowy lek oddziałuje na kwasy ż ... nowego farmaceutyku na zaparcia polega na blokowaniu wchłaniania kwasów żółciowych w jelicie cienkim, dzięki...

Zaparcia Nowy lek na zatwardzenie

(...) zastosowanie leku to uczucie dyskomfortu a czasem ból. Problemy te znikały jednak zaraz po...

Problemy ze stolcem
Zaparcia Problemy ze stolcem

(...) ób, dlatego lekarze apelują o zmianę swojego trybu życia i podejścia do tych wstydliwych kwestii. Najlepsze sposoby na zaparcia to oczywiście ... są jako zaparcia. O zaparciach możemy mówić wówczas, gdy osoba wypróżnia się mniej niż trzy razy w tygodniu. Jak pokazują statystyki jest to problem, który dotyczy coraz większej ilości osób. Zaparcia bywają ... . Problemy z wypróżnianiem występują nawet u dzieci. Jeśli zaparcia u dzieci nie będą leczone, to mogą one...

Zaparcia Przyczyny i leczenie zaparć

Zaparcia są częstą dolegliwością, która spotyka 505 kobiet i 25% mężczyzn. W większości przypadków zaparcia są ... to oznaczać, że cierpimy na zaparcia. Ból brzucha, twardość i uczucie niepełnego wypróżnienia - to objawy świadczące, że mamy zatwardzenie. Objawy te powinny nas zaniepokoić, jeśli utrzymują się przez długi czas. Do najczęstszych przyczyn zaparcia ... ; zaparcia na pewno pojawią się, jeśli będziemy spożywali zbyt dużo tłuszczów zwierzęcych i białego pieczywa,...

Zaparcia Mocne zaparcia

Mocne zaparcia są dolegliwością, na którą cierpi około 20% populacji. O zaparciach mówimy wtedy, kiedy stolec ... trawienny. Poznaj skuteczne metody na zaparcia. Zaparcia a inne choroby Zaparcia to objaw, który pojawia się, gdy nasz ... ów przeciwbólowych, przeciwdepresyjnych, przeciwzapalnych, przeciwgorączkowych. Mocne zaparcia coraz częściej uwarunkowane są naszą psychiką. Na zaparcia wpływa współczesny tryb życia i niewłaściwe nawyki żywieniowe, których nabywamy...

Zaparcia Co pomaga na zaparcia?

Zaparcia są tak popularną dolegliwością, że zalicza się je do chorób cywilizacyjnych. Najczęstszą przyczyną ... . Długotrwały efekt może dać tylko właściwa dieta. Przyczyny zaparć Dzień dla większości osób cierpiących na zaparcia rozpoczyna ... życia, nie jadają owoców i warzyw. To właśnie są główne przyczyny zaparć. Błonnik na zaparcia Bóle brzucha ... rozluźnia masy kałowe. Osoby cierpiące na zaparcia powinny spożywać duże ilości błonnika (od 50 do 60 g na...

Zaparcia Sposoby na ciężkie zaparcia

Ciężkie, straszne zaparcia to poważny problem dotykający wielu osób. W przypadku uporczywych zaparć warto ... niedrożności jelita grubego. Co to są zaparcia? Zaparcia u dorosłych to zaburzenia wypróżniania, polegające na rzadkim oddawaniu ... przyczynia się zła perystaltyka jelit, odpowiedzialna za przesuwanie niestrawionych resztek pokarmu w kierunku odbytnicy. Zaparcia ... cierpi na uciążliwe, straszne zaparcia warto umówić się na wizytę. Jeśli lekarz będzie miał wątpliwości może...

Zaparcia Zaparcia u niemowląt

Często myślimy, że zaparcia dotyczą tylko osób dorosłych (50% kobiet i 25% mężczyzn cierpi na tę dolegliwość). Tymczasem jest to problem, który spotyka także dzieci, nawet te najmniejsze. Zaparcia u niemowląt – oto, co warto wiedzieć. Objawy zaparć u niemowląt Gdy dziecko ma zaparcia, to pręży się, stęka i czasem też płacze. Przede wszystkim pojawia się ... . Przyczyny zaparć u niemowląt Czasami pojawiają się na skutek zmian, jakie są wprowadzenie do diety. Niekiedy wystąpienie...

Zaparcia Leczenie zaparć

Zaparcia u dorosłych są częstą dolegliwością. Konsekwencje nieleczonych zaparć są poważne. Nie można ich bagatelizować. Powodują złe samopoczucie, ociężałość, zmęczenie, ból głowy, ból brzucha. Zaparcia trzeba leczyć. Długa niemożność ... dieta brak ruchu pośpiech i stres. Sposoby na zaparcia Więcej owoców i warzyw – nasza dieta powinna składać się ... , rodzynki, pestki słonecznika i dyni. Dieta bogata w błonnik na zaparcia– błonnik to włókna roślinne,...

Zaparcia Metody na zaparcia

Zaparcia do powszechna dolegliwość, za którą najczęściej odpowiadają niezdrowe nawyki żywieniowe. Nie każdy wie, że istnieją liczne sposoby na zaparcia i stosowanie leków przeczyszczających nie jest już konieczne. Sposoby na zaparcia ... mięso. Chorzy na uporczywe zaparcia powinni wzbogacić swoją dietę o surową i kiszoną kapustę, oliwę z oliwek i olej sojowy ... óżnianie. Suszone śliwki na zaparcia są najbardziej znanym sposobem na tą dolegliwość. Probiotyki na zaparcia Probiotykami nazywamy...

pokaż 10 następnych