Zaburzenia psychosomatyczne

Psychosomatyka. Co dokładnie oznacza? Połączenie psyche i soma ma określać całościowe, a więc holistyczne traktowanie organizmu człowieka. Termin ten został użyty po raz pierwszy w 1818 roku przez J.Ch. Heinrotha. Zaburzenia psychosomatyczne dotyczą przede wszystkim kobiet, a cechami, które sprzyjają podatności na nie, są: perfekcjonizm, wrażliwość i wysoka inteligencja. Na ich powstawanie mają wpływ takie czynniki, jak: typ osobowości, środowisko rodzinne czy stres (sytuacja życiowa, konflikty intrapsychiczne i inne).

Spis treści:
  1. 1. Co to są zaburzenia psychosomatyczne?
  2. 2. Leczenie zaburzeń psychosomatycznych

1. Co to są zaburzenia psychosomatyczne?

Zaburzenia psychosomatyczne mogą dotyczyć wielu układów. Wśród chorób, które mają podłoże psychosomatyczne, wymienia się przede wszystkim: zaburzenia układu krążenia (np. nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa), układu pokarmowego (np. choroba wrzodowa, zespół jelita nadwrażliwego), układu oddechowego (np. astma oskrzelowa), niektóre rodzajeotyłości, zaburzenia snu, migreny, cukrzycę, zaburzenia odżywiania, zaburzenia wegetatywne, alergie, atopowe zapalenie skóry, pokrzywkę i inne.  Określenie choroba psychosomatyczna nie ma jednakże sztywnych ram. Niekiedy znaczenie tego pojęcia się znacznie zawęża, a innym razem za choroby psychosomatyczne uważa się ogół zaburzeń, których podłożem są czynniki emocjonalne. W przypadku niektórych zaburzeń komponent emocjonalny jest bezpośrednią przyczyną powstawania problemu, w innych – jest tylko składową kilku różnych czynników.

Zasadniczą różnicą pomiędzy zaburzeniami nerwicowymi a psychosomatycznymi jest zauważalny związek objawów z ich pierwotną przyczyną. O ile więc w nerwicy zależność ta jest wyraźna, o tyle w przypadku zaburzeń psychosomatycznych związek ten nie jest aż tak bardzo jasny. Bez wiedzy na temat istoty zaburzeń psychosomatycznych i holistycznego traktowania stanu zdrowia pacjenta (inaczej mówiąc – wzajemnego wpływu sfery psychicznej oraz somatycznej pacjenta), dolegliwości bólowe mogą nie wskazywać na podłoże emocjonalne zaburzenia. Często pacjent przechodzi najpierw serię wielu badań różnicujących w celu postawienia konkretnej diagnozy, aby w końcu przekonać się, że brak jest objawów organicznych, a zaburzenia mają charakter czynnościowy.

W przypadku zaburzeń lękowych (nerwicy) komponent emocjonalny jest wyraźną przyczyną objawów somatycznych. Osoba, która bardzo denerwuje się przed ważnym dla niej egzaminem, może odczuwać ból żołądka, przyspieszoną pracę serca, pocenie się dłoni. Jeżeli odczuwa ona nieprzyjemne dolegliwości somatyczne, takie jak na przykład wspomniany ból żołądka, przed każdym stresującym wydarzeniem, to można podejrzewać, że mamy do czynienia z nerwicą wegetatywną. Silny strespowoduje wiele reakcji organizmu, które prowadzą do różnego rodzaju bólów czy skurczów. Pacjent zgłaszający się do lekarza pierwszego kontaktu z silnymi bólami żołądka, które towarzyszą mu zawsze przed stresującym wydarzeniem, wskazuje bezpośrednią przyczynę wystąpienia problemu. Ten związek jest oczywisty: stres powoduje objaw somatyczny.

W przypadku zaburzeń psychosomatycznych mamy do czynienia z nieco inną sytuacją. Pacjent, który odczuwa uporczywe bóle żołądka, nie widzi ich związku z występowaniem sytuacji stresowej. Ból pojawia się niespodziewanie lub jest przewlekły, bez względu na zdarzenia, jakie w tym konkretnym czasie zachodzą w życiu pacjenta. Konflikt, który przyczynił się do wystąpienia zaburzenia, jest utajony.

Ciało reaguje na problem emocjonalny w podobny sposób, co w przypadku nerwicy, ale nie jest to bezpośrednim następstwem sytuacji stresującej, a raczej poważniejszego konfliktu, który rozgrywa się w nieświadomości osoby cierpiącej. Pacjent może czuć się świetnie i utwierdzać lekarza w przekonaniu, że w jego życiu wszystko układa się znakomicie. Zaburzenia psychosomatyczne są bowiem często wyrazem tłumionych emocji, konfliktów, zwłaszcza złości, lęku, poczucia winy.

Ciekawym przykładem może być zaburzenie psychosomatyczne, do którego należy zespół jelita drażliwego. Objawy dla niego charakterystyczne są odzwierciedleniem stanu emocjonalnego pacjenta. Chociaż nasilają się pod wpływem takich czynników, jak np. stres, to nadal głównym czynnikiem pojawienia się problemu są trudności intrapsychiczne.

Udowodniono, że nadkwasota pojawia się u osób, które są pedantyczne, perfekcjonistyczne i nie radzą sobie z wyrażaniem swojej złości. Żołądek tych osób w wyniku przewlekłego stresu jest silnie przekrwiony, co przejawia się różnymi zaburzeniami, np. wrzodami żołądka. Za to otyłość może wynikać z niezaspokojonej potrzeby bezpieczeństwa, akceptacji, miłości. Człowiek rekompensuje sobie ten brak („głód miłości”) poprzez jedzenie i rozładowywanie napięcia poczuciem nasycenia.

2. Leczenie zaburzeń psychosomatycznych

Zaburzenia psychosomatyczne leczy się trudno, a często dużą trudność stanowi postawienie odpowiedniej diagnozy. Zanim pacjent trafi na psychoterapię, często najpierw musi przejść długą wędrówkę przez gabinety lekarskie różnych specjalności, aby ostatecznie dowiedzieć się, że jego problem ma podłoże – jak niekiedy najogólniej tę kwestię się ujmuje – „nerwowe”. Określenie to jest nie do końca jasne i ma nieco pejoratywny oddźwięk. Wielu pacjentów ma opory przed udaniem się do specjalisty psychologa lub psychiatry w obawie przed uznaniem ich za niepoczytalnych. Choremu trudno jest się doszukać przyczyny we własnej psychice, skoro odczuwa silne bóle brzucha, głowy czy serca.

Dlatego na zaburzenia psychosomatyczne warto spojrzeć z nieco innej perspektywy. Zamiast traktować je jako dziwne i nie do końca zbadane zagadnienie, można odczytać je jako sygnał, jaki organizm daje pacjentowi. Jeśli pewne trudności emocjonalne nie mają dostępu do świadomości chorego, wówczas odzywa się jego ciało. Zaburzenie psychosomatyczne to znak, że jakiś fragment nie funkcjonuje tak, jak powinien. Że gdzieś w życiu emocjonalnym człowieka coś należy usprawnić, polepszyć, zmienić. Odpowiednio leczone zaburzenie psychosomatyczne może być czynnikiem służącym rozwojowi pacjenta, który skłoni go do rozwiązania konfliktów emocjonalnych, wpłynie na poprawę stylu życia, pomoże mu bardziej troszczyć się o swoje psyche i soma – nie tylko ciało, lecz także emocje.

Bibliografia

  • Bilikiewicz A., (red.), Kompendium psychiatrii, psychoterapii, medycyny psychosomatycznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3091-9.
  • Freud S., Histeria i lęk, Wydawnictwo KR, Warszawa 2001, ISBN 83-89158-57-4.
  • Jarosz M., Co każdy powinien wiedzieć o chorobach psychicznych, Piątek Trzynastego, Łódź 2004, ISBN 83-7415-003-3.
  • Kępiński A., Lęk, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002, ISBN 83-08-03225-7.
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Ból serca - dolegliwości psychosomatyczne

Od 7 dni boli mnie nieustannie serce, mam uczucie duszności i ściskania, nie mogę wziąć pełnego oddechu, a ból promieniuje do lewego ramienia i do końca lewej dłoni. Ból nie ustępuje ani na chwilę, nawet jak staram wykonywać się jakiekolwiek czynności...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~p...3 Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Parcie na stolec po wyjściu z domu ~p...3:

Witam, mam 26 lat i męczy mnie problem z parciem na stolec, byłem z tym u lekarza kilka razy, przepisywał mi rożne leki ale nic nie pomagało jak jestem w domu to jest ok ale jak już gdzieś jadę gdzie nie ma toalety to mam parcie i boje się że popuszczę...

~ Pytania do specjalistów 3 odpowiedzi Stosowanie leków a problemy ze wzwodem ~:

Witam.
Mam problem taki iż zażywam leki:
Sulpiryd 100mg/2xdziennie
Paroxinor 20mg/1xdziennie
Naurotop retard 300/2xdziennie po pół tabletki.
I sprawa wygląda tak że od kiedy zażywam te leki zauważyłem u siebie...

pokaż 5 następnych

Artykuły Rodzaje nerwicy

Rodzaje nerwicy Nerwica depresyjna

Zaburzenia nerwicowe to dość powszechne zjawisko, ponieważ coraz więcej osób ma problemy natury psychicznej. Różne rodzaje nerwic zbierają żniwo, zwłaszcza wśród młodych osób. Przykładem zaburzenia nerwicowego jest nerwica...

Rodzaje nerwicy Nerwica żołądka i jelit

Nerwica żołądka i jelit objawia się zaburzeniami ze strony układu pokarmowego w stanach szczególnego napięcia emocjonalnego. Uczucie przelewania w brzuchu, nudności, wymioty, bóle brzucha lub biegunki, które pojawiają się w sytuacji...

Rodzaje nerwicy Nerwica serca

Czy kiedykolwiek zdarzyło się Państwu odczuwać silny niepokój połączony z uczuciem duszności, kołatania serca, bólami w klatce piersiowej czy zawrotami głowy? Jeśli tak, to zapewne łatwo możecie sobie Państwo wyobrazić stan, w którym...

Rodzaje nerwicy Rodzaje zaburzeń lękowych

Zaburzenia lękowe są bardzo powszechną formą dolegliwości psychicznych. Powstają jako reakcja organizmu na zagrożenie. Reakcja taka nie musi być uświadomiona, jednak jej skutki są często boleśnie odczuwane. Pojawiające się zagrożenie – realne czy...

Rodzaje nerwicy Nerwica żołądka

Nerwica żołądka to zaburzenie żołądka, którego przyczyna nie leży w wystąpieniu związków organicznych odpowiedzialnych za problemy gastryczne. Winne są natomiast różne czynniki psychiczne, na przykład wielkie podekscytowanie, poważne...

Rodzaje nerwicy Zaburzenia lękowo-depresyjne

Jednoznaczna diagnoza zaburzeń psychicznych czasem bywa trudna. Dzieje się tak w przypadku mieszanych zaburzeń lękowo-depresyjnych. Problemy, z jakimi zgłasza się do specjalisty osoba cierpiąca na te zaburzenia, mogą przypominać zarówno depresję,...

Zaburzenia somatyczne Odtwórz wideo
Depresja i mania Zaburzenia somatyczne

Obniżony nastój, złe samopoczucie i izolacja to najczęstsze objawy depresji. Jeśli nie podejmie się w porę odpowiedniego leczenia taka choroba może powodować poważne dolegliwości zdrowotne, bo oprócz zaburzeń psychicznych mogą pojawić się...

Zaburzenia snu
Problemy Zaburzenia snu

Zaburzenia snu zostały skategoryzowane w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F51 (nieorganiczne zaburzenia snu) i G47 (zaburzenia snu). Mianem zaburzeń snu określa się wszelkie dysfunkcje i nieprawidłowości,...

Okulistyka Zaburzenia widzenia

Zaburzenia pola widzenia mogą być objawem wielu chorób miejscowych, jak np. jaskra, zaćma, a także ogólnoustrojowych, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze. Tętnice odżywiające oko podlegają w przebiegu chorób ogólnoustrojowych...

pokaż 10 następnych