Przejdź na WP

Bez czarny - zbiór, właściwości lecznicze, opinie, przepisy

Jak radzić sobie z infekcjami u dzieci? Bez czarny, znany także jako bez apteczny, czy bez lekarski to krzew powszechnie występujący w Polsce. Kwiaty i owoce bzu czarnego stosowane są w medycynie ludowej. Zarówno kwiaty, jak i owoce wykazują działanie przeciwgorączkowe i napotne, wspomagają leczenie infekcji dróg oddechowych.

spis treści

Zobacz film: "Czarny bez - najlepszy na jesienne przeziębienia"

1. Czarny bez - charakterystyka

Czarny bez (łac. Sambucus nigra) jest krzewem osiągającym nawet 10 metrów wysokości. Niekiedy przybiera rozmiar niedużego drzewa. Jego kwiaty są białe lub kremowe.

Owoce tego krzewu są ciemnofioletowe, błyszczące i mięsiste, osiągają długość od 6 do 8 milimetrów. Czarny bez często jest rozsiewany przez posilające się jego owocami ptactwo. Możemy go spotkać na skrajach lasów, w parkach, wąwozach i przydrożach. Jest także uprawiany w celach spożywczych.

2. Czarny bez - zbiór

Bez czarny to krzew należący do rodziny przewiertniowatych (Caprofoliaceae), osiągający do 10 metrów wysokości. Bez czarny rośnie przy drogach, na skraju lasu, rumowiskach.

Od wieków bez czarny jest wykorzystywany w medycynie ludowej, dlatego też często jest określany mianem bzu lekarskiego, bzowiny, bzu białego, bzu aptecznego.

Liście bzu czarnego są nieparzyste, pierzaste, zawierają od 5 do 7 listków. Kwiaty bzu czarnego są białe, zebrane w baldachokształtne kwiatostany o średnicy 10-20 cm. Bez czarny i jego kwiaty mają charakterystyczny przyjemny zapach. W okresie letnim (sierpień, wrzesień) dojrzewają owoce - jagody, które przybierają fioletowo-czarną barwę i mają słodki smak.

Surowcem leczniczym bzu czarnego są kwiaty oraz owoce. Zbioru kwiatów należy dokonywać wczesnym rankiem. Około 80% kwiatów w baldachach powinno być rozwinięte. Zebrane kwiatostany należy suszyć w cieniu na wolnym powietrzu lub w suszarkach w temperaturze 45ºC. Prawidłowo wysuszone kwiatostany bzu czarnego mają barwę żółtawo-białawą.

Zbiór owoców bzu czarnego przeprowadza się, gdy są one dojrzałe, mają barwę fioletowo-czarną. Owoce początkowo suszy się w temperaturze 30ºC, a następnie dosusza w 60ºC. Prawidłowo wysuszone owoce bzu czarnego mają kwaśny smak i nie pachną.

W lecznictwie stosuje się także korę bzu czarnego, którą zdejmuje się z 2-3-letnich drzew jesienią. Korę należy suszyć w przewiewnych i zacienionych miejscach lub w temperaturze do 100ºC.

Bez czarny
Bez czarny

Dziecko jest narażone na ataki wielu zarazków, zwłaszcza ze względu na częste kontakty z rówieśnikami,...

zobacz galerię

3. Czarny bez - właściwości lecznicze

Bez czarny znany był ze swoich właściwości leczniczych już w starożytności, już wtedy uważano go za drzewo życia. Znane jest powiedzenie: „kto będąc chory, każdego dnia będzie ucinał sobie drzemkę w cieniu bzu, ten powróci do zdrowia”. W XXI wieku bez również ma szerokie zastosowanie w medycynie.

W lecznictwie stosowane są kwiaty bzu czarnego, owoce bzu czarnego, liście bzu czarnego, nasiona bzu czarnego, kora bzu czarnego, a nawet korzenie bzu czarnego. Największe znaczenie mają kwiaty i owoce, gdyż są bogate w flawonoidy, garbniki, kwasy organiczne, olejki eteryczne, a także karotenoidy, witaminę A, witaminę B1, witaminę B6, witaminę C oraz sole mineralne.

Napar z kwiatów bzu lub syrop z kwiatów bzu zalecany jest w przeziębieniach, gdyż wykazuje działanie napotne oraz łagodzi katar i kaszel, a także wzmacnia ściany naczyń krwionośnych. Kwiaty bzu wykazują również działanie moczopędne, dlatego zalecane są w nadciśnieniu tętniczym, obrzękach, stanach zatrzymania wody w organizmie. Pektyny obecne w owocach działają przeczyszczająco oraz przeciwbólowe, stosowane są w bolesnym miesiączkowaniu, leczeniu migreny.

Owoce bzu i napary z kory wykorzystywane są także w przemyśle kosmetycznym. Służą do przemywania skóry z wysypką na ciele i owrzodzeniami.

Zobacz także:

Sok z owoców bzu czarnego w przemyśle spożywczym stosowany jest jako naturalny barwnik oraz służy do aromatyzowania produktów spożywczych.

Napary z suszonych lub napary świeżych liści bzu czarnego w postaci oprysków stosowane są do zwalczania szkodników roślinnych, takich jak mszyce, bielinek kapustnik, rolnice.

4. Czarny bez - naturalny kosmetyk

Czarny bez jako świeży napar to doskonały kosmetyk na problemy związane ze stanami zapalnymi oczu, obrzękami i cieniami pod powiekami.

Czarny bez zalecany jest również przy skórze ze skłonnością do wyprysków i przy trudno gojących się ranach. W takich przypadkach powinno się wykonywać kilkunastominutowe, ciepłe okłady.

Czarny bez jest ciekawą rośliną, zarówno dla farmakognostów jak i etnobotaników. Mechanizmy działania bzu oraz jego składniki czynne, nie we wszystkich aspektach poznane, mogłyby dostarczyć wielu tematów badawczych.

Już w starożytnym Egipcie znano korzystne właściwości czarnego bzu. Kleopatra - władczyni tego kraju wykorzystywała kwiaty bzu do kąpieli. Zawierają one flawonoidy, działają przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, kwasy organiczne zaś wybielają skórę.

W połączeniu z mlekiem, którego również używała do kąpieli Kleopatra, tworzy niezastąpiony kosmetyk.

5. Czarny bez w preparatach leczniczych

Czarny bez często jest składnikiem praparatów aptecznych i zielarskich. Jego kwiaty wchodzą m.in. w skład leku Tussiflos, który ma działanie wykrztuśne, pomaga w zwalczaniu męczącego, suchego kaszlu.

Owoce są również jednym ze składników preparatów zalecanych na zaparcia (np. Normosan), oraz w chorobach skóry, zwłaszcza łuszczycy (np. Betagran). Są również podstawą leków o działaniu napotnym i przeciwzapalnym (np. Agryflos), które są pomocne podczas leczenia przeziębienia i kaszlu.

6. Czarny bez - opinie

Panuje powszechna opinia, że czarny bez jest trujący, w związku z czym nie powinniśmy go spożywać. Prawdą jest, że owoce czarnego bzu zawierają prunazynę i sambunigrynę, mogące wywołać zatrucie pokarmowe.

W celach leczniczych jednak stosowany jest napar z kwiatów, które tych związków nie zawierają, lub poddanych termicznej obróbce owoców, które można zasuszyć lub ugotować na sok, dzięki czemu szkodliwe substancje się ulatniają, a owoce stają się jadalne.

W sklepach spożywczych można dostać także sok z jagód czarnego bzu, który rozcieńcza się wodą i możemy go wypijać, zamiast słodkich napojów. Dobrymi opiniami cieszy się także nalewka z czarnego bzu oraz spirytusu. Oprócz właściwości prozdrowotnych, ma również ciekawy smak i aromat.

7. Czarny bez - przeciwwskazania do stosowania

Owoce czarnego bzu zawsze musimy poddać obróbce termicznej. W przeciwnym wypadku można się nimi zartuć. Nie powinno się także przekraczać zalecanych dziennych dawek, ponieważ może to prowadzić do bólu brzucha i biegunki.

Jeśli stosujemy czarny bez w syropie, dawkowanie to 15 ml trzy razy na dzień. Przy stosowaniu zewnętrznym, również trzy razy dziennie powinniśmy przykładać je w miejsce chorobowo zmienione. Sok z jagód bzu ma mniejsze stężenie, dlatego możemy pić go kilka razy dziennie, np. dodając łyżkę stołową do [herbaty]https://portal.abczdrowie.pl/herbata/).

8. Czarny bez - przepisy

Czarny bez możemy wykorzystać samodzielnie w domu, tworząc własne, zdrowotne mieszanki. Poniżej zamieszczamy kilka przydatnych przepisów.

8.1. Sok z owoców czarnego bzu

Owoce czarnego bzu ogrzewamy w garnku, aż do puszczenia soku. Następnie rozcieramy je na miazgę i przeciskamy przez gazę. Dalej gotujemy sok z niewielką ilością miodu i rozlewamy do ciemnych butelek.

Sok pijemy 2-3 razy dziennie po szklance, rozcieńczony z wodą (do 50 gram soku dolewamy gorącej wody). Stosujemy przy wspomaganiu leczenia przeziębienia, przy nerwobólach oraz zaburzeniach trawienia.

8.2. Odwar z kwiatów czarnego bzu

Łyżkę kwiatów czarnego bzu zalewamy szklanką zimnej wody, po czym doprowadzamy do wrzenia i gotujemy na małym ogniu przez około 5 minut. Odstawiamy na 15 minut, cedzimy.

Wywar ten powinniśmy pić 2-3 razy dziennie po 1/3 szklanki jako środek przeciwgorączkowy, moczopędny i napotny.

8.3. Nalewka z czarnego bzu

Składniki:

  • 0.5 l wody,
  • 1 kg owoców czarnego bzu,
  • 25 dag cukru,
  • 1 l spirytusu 96%

Przygotowanie:

  • owoce płuczemy na sicie, starannie odsączamy, wsypujemy do słoja i zalewamy alkoholem,
  • odstawiamy w ciemnym, ciepłym miejscu na miesiąc,
  • po miesiącu przefiltrowujemy.
  • z wody i cukru gotujemy syrop, studzimy i łączymy z alkoholem,
  • po tygodniu filtrujemy, zlewamy do butelek, dokładnie zakręcamy i odstawiamy w średnio chłodne, ciemne miejsce,
  • po 6 miesiącach mamy gotową nalewkę.

9. Czarny bez w wierzeniach ludowych

Nasionka czarnego bzu znaleziono w wykopaliskach z czasów epoki kamienia łupanego. Poznając wierzenia ludów germańskich, słowiańskich, Brytów, Celtów i Skandynawów dowiadujemy się o magicznych właściwościach przypisywanych czarnemu bzu przez naszych praprzodków.

Występował jako naturalny składnik naszego ogrodzenia, chroniąc ludzi przed gryzoniami, które odstręczał zapach. Bronił przed nieczystymi mocami.

W dawnych czasach panował przesąd, że ścięcie drzewka bzu groziło nieszczęściem, jak choroba (bóle nóg i rąk) lub zgonem. Zabronione było również używanie drewna z bzu na podpałkę - miało to sprowadzić na osoby przebywające w otoczeniu pieca ogniopiór - znamię na twarzy w kształcie płomienia, oraz wrzody na plecach i parchy na twarzy.

W niektórych częściach Polski bzom powierzano swe choroby. Spalenie drewna mogłoby je uwolnić. Do bzowych krzewów odnoszono się z bojaźnią i szacunkiem - w niektórych miejscach bardzo długo utrzymywał się zwyczaj pokłonu i uchylania czapki w kierunku drzewa bzowego.

Mieszkańcy Skandynawii wyruszając na długie, niebezpieczne wyprawy, bzom powierzali swoje życie i zdrowie. Dla Celtów bez był symbolem odrodzenia i śmierci.

W chrześcijańskiej tradycji krzew bzu także odgrywał rolę, niestety niezbyt pozytywną - panuje przekonanie, że na nim właśnie powiesił się Judasz. Historia ta została utrwalona w nazwie grzybów, porastających obumierające pnie bzów.

Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae) w dosłownym tłumaczeniu "Judaszowe ucho" jest dobrze znanym przysmakiem i medykamentem azjatyckim. W Europie jest dość rzadko zbierany, choć możemy go znaleźć na pniach bzów i innych drzew liściastych.

Wygląd takiego grzyba jest charakterystyczny - przypomina wyglądem małżowiny uszne - pod warunkiem jednakże, że jest dobrze nawodniony. Ma zastosowanie w problemach z hemoroidami, w stanach zapalnych oczu, przy przeziębieniach. Ma działanie ogólnie wzmacniające.

Nasi słowiańscy przodkowie znali również właściwości bzu poprawiające odporność. Zbierali w Noc Świętojańską kwiaty bzu, po czym zjadali je upieczone w cieście. Miało to chronić przez cały rok przed febrą.

Dziś również warte polecenia są przysmaki przygotowane na bazie bzu, np. soki i powidełka z owoców bzu, lub kwiaty smażone w cieście naleśnikowym.

10. Surowy czarny bez - kalorie i wartości odżywcze

Kalorie i wartości odżywcze Zawartość
w 100 g
Zawartość
w 145 g (1 szklanka)
Wartość energetyczna 73,0 kcal 106 kcal
Białko 0,66 g 0,96 g
Węglowodany 18,40 g 26,7 g
Cukier 0 g 0 g
Błonnik 7,00 g 10,15 g
Tłuszcz 0,50 g 0,73 g
Tłuszcze nasycone 0,02 g 0,03 g
Tłuszcze jednonienasycone 0,08 g 0,12 g
Tłuszcze wielonienasycone 0,25 g 0,36 g
Cholesterol 0 mg 0 mg
Witamina C 36,0 mg 52,2 mg

Porównaj wartości z innym produktem:

Bez czarny - zbiór, właściwości lecznicze, opinie, przepisy
Bez czarny - zbiór, właściwości lecznicze, opinie, przepisy (Flickr)

Produkty o podobnej zawartości kalorii w 100 g

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy