Przyczyny alergii

Uczulenie jest konsekwencją nadwrażliwości, a fakt, że alergie występują rodzinnie, świadczy o tym, że predyspozycje do ich rozwinięcia są przekazywane genetycznie. Bardzo częstym mechanizmem powstawania alergii jest tzw. atopia, kiedy to organizm produkuje zwiększoną ilość immunoglobuliny zwanej IgE, odgrywającej bardzo ważną rolę w procesach uczuleniowych.

Polecane wideo:

1. Atopia w rodzinie

Atopia dotyczy około 20 proc. ogólnej populacji. Jeśli oboje rodzice mają atopię, wówczas prawdopodobieństwo, że dziecko będzie ją miało, wynosi 50 proc., a zwiększa się ono jeszcze, gdy u obojga rodziców alergia manifestuje się w podobny sposób. Ryzyko urodzenia się dziecka z atopią w rodzinie nieobciążonej tym schorzeniem jest najniższe i wynosi około 13 proc.

Dziedziczenie skłonności do alergii nie zależy od jednego konkretnego genu, ale od zestawu genów. Znaleziono kilkadziesiąt miejsc w materiale genetycznym człowieka, które są za to odpowiedzialne. Jedne z nich są słabsze, inne silniejsze. Kluczowym miejscem jest chromosom piąty. Są w nim miejsca kontrolujące wytwarzanie różnych białek i substancji w organizmie, które mogą wziąć udział w reakcji alergicznej. Regulacji takiej podlega np. wytwarzanie przeciwciał, czyli białek odpornościowych, które odgrywają zasadniczą rolę w rozwoju dużej części alergii.

Pod wpływem dziedziczenia jest także zdolność do łatwiejszego zapoczątkowania odpowiedzi alergicznej oraz bardziej intensywnego jej rozwoju. Jeżeli oboje rodziców jest alergikami, to dziecko w 66% może odziedziczyć alergię. Jeżeli chora jest mama, dziecko ma 40% ryzyka, że odziedziczy alergię, a jeśli tata – 30%.

2. Infekcje a alergia

Wpływ infekcji na wystąpienie objawów alergii jest złożony. Niektóre rodzaje infekcji zwiększają możliwość rozwoju procesu alergicznego. U małych dzieci częstą ich przyczyną są wirusy, a najczęstszym z nich – wirus RSV. Stwierdzono, że usposabia on do wystąpienia objawów alergicznych. Istnieje jednak wiele badań pokazujących, że częstszy kontakt z drobnoustrojami, zwierzętami i ich wydzielinami odgrywa rolę ochronną. Jest to tzw. hipoteza higieniczna, która pokazuje, że dzieci żyjące w warunkach mniej higienicznych, tzn. na wsi, w większych rodzinach, uczęszczające do żłobka lub przedszkola rzadziej zapadają na choroby alergiczne. Są to jednak pośrednie wnioski i w związku z nimi nie jest wskazane zerwanie z nawykami higienicznymi.

Bez wątpienia ważną rolę odgrywają warunki środowiska, w którym rozwija się dziecko. Jeśli odziedziczyło ono skłonność do atopii i przebywa w środowisku, gdzie styka się z dymem papierosowym – prawdopodobieństwo jego zachorowania na astmę szacowane jest na 25%. Natomiast gdy żyje w czystym środowisku, zachorowanie jest kilkukrotnie mniejsze. Innym czynnikiem, który sprzyja rozwojowi astmy, są spaliny samochodowe – dzieci żyjące w mieście częściej cierpią z powodu astmy.

Istotny wpływ mają także inne schorzenia, na które chorujemy. Przy niektórych z nich i dodatkowej predyspozycji genetycznej do wystąpienia alergii ryzyko jej pojawienia się jest jeszcze większe. Do grupy takich chorób, oprócz astmy, należą: przewlekła choroba obturacyjna płuc, poważne reakcje alergiczne w przeszłości, polipy w jamie nosowej, częste infekcje zatok, nosa, górnych dróg oddechowych, atopowe zapalenie skóry, alergia pokarmowa.

3. Styczność z substancjami alergizującymi

Drugim czynnikiem wywołującym tę chorobę jest kontakt z alergenami. Przypomnijmy, że alergenem jest substancja wywołująca u osoby predysponowanej do alergii objawy chorobowe. U innych osób – zdrowych i nieuczulonych nie będzie powodowała żadnych niepokojących objawów. Potencjalnie alergeny znajdują się wszędzie. Ogromna ilość cząstek obecnych w przyrodzie może wywołać reakcje alergiczne. Są to substancje zarówno pochodzenia naturalnego, jak i zsyntetyzowane przez człowieka. Tylko osoby uczulone prezentują objawy po kontakcie z alergenami. Mogą one kontaktować się z komórkami naszego organizmu wieloma drogami. Drogą wziewną, pokarmową lub przez bezpośredni kontakt ze skórą i błonami śluzowymi.

3.1. Rodzaje alergenów

Alergeny wziewne wywołują przede wszystkim choroby układu oddechowego. Mogą to być pyłki roślin. Wytwarzane są one w dużej ilości przez rośliny i przenoszone na dalekie odległości, nawet do 200 km. W kolejnych latach intensywność pylenia może się różnić. W Polsce najczęściej uczulają pyłki traw, chwastów i drzew. Jak wiemy, mają one różny czas pylenia i wiedza o tym pomaga rozpoznać alergen, na który jesteśmy uczuleni. Jeśli objawy naszego przewlekającego się kataru występują w okresie od lutego do kwietnia – jesteśmy prawdopodobnie uczuleni na pyłki drzew: leszczyny, olchy, wierzby lub topoli, jeśli natomiast „cieknie” nam z nosa w czerwcu, lipcu i sierpniu – reagujemy nadmiernie na trawy. Inne alergeny wziewne, takie jak: alergeny roztoczy kurzu domowego, alergeny zwierzęce, pleśnie i grzyby drożdżopodobne, karaluchy, nie mają sezonowości występowania i objawy nimi sprowokowane mogą być obecne przez cały rok.

Alergeny pokarmowe stanowią dużą grupę różnych substancji, najczęściej uczulają: orzechy i orzeszki ziemne, ryby, skorupiaki, pszenica, jaja, mleko, soja i różne owoce. Są to również dodatki do żywności, na czele z benzoesanami, siarczynami, glutaminianem sodu, a oprócz tego wiele leków.
Jakie mogą być alergeny kontaktowe? Są to najczęściej metale, takie jak: nikiel, chrom, kobalt. Oprócz nich inne substancje: formaldehyd, substancje zapachowe, balsam peruwiański, konserwanty obecne w lekach miejscowo stosowanych i kosmetykach, leki, barwniki, lanolina. Groźnymi alergenami są jady owadów, które dostają się do organizmu na znany wszystkim sposób, czyli poprzez ukąszenie pszczoły, osy, szerszenia czy innego owada.

Nie oznacza to, że alergeny pokarmowe powodują tylko objawy alergii ze strony przewodu pokarmowego, gdyż ich spożycie skutkować może również alergią objawiającą się w całym organizmie, jaką jest wstrząs anafilaktyczny, czy na skórze w postaci wysypki.

Niektóre pokarmy lub rośliny obecne w środowisku mają podobną budowę cząsteczkową, choć tego nie widać. Na przykład brzoza jest podobna w budowie cząsteczkowej do różnych owoców, takich jak jabłka czy owoce pestkowe. Jeśli jesteśmy uczuleni na brzozę po kontakcie z cząsteczkami jabłka, również możemy cierpieć na objawy alergiczne, np. obrzęk i swędzenie śluzówek jamy ustnej. Inne substancje wchodzące w reakcje krzyżowe wymienione są w tabelce (wg Alergologia praktyczna, red. K. Obtułowicz).

Drzewa, np. sosna

Jabłka, owoce pestkowe, orzechy, kiwi, papryka

Trawy

Mąka, pomidory, orzechy, seler, melon

Bylice

Marchew, papryka, kminek, rumianek, słoneczniki, miód

Pierze

Alergeny jaj kurzych

Roztocze

Krewetki, ślimaki, homary

Grzyby, pleśnie

Mleko, sery pleśniowe, maślanka, jogurt

Enzymy owadów

Miód

Lateks

Awokado, kiwi, banany, ananasy, pomarańcze

4. Czynniki psychiczne w rozwoju alergii

Coraz częściej mówi się o roli czynników psychicznych, które według jednych specjalistów wyzwalają alergie, według innych zaś jedynie je wzmacniają lub są ich skutkiem. Za powstawanie i przebieg uczuleń obwinia się wszelkie "negatywne emocje": agresję, strach, złość, stres. Wiele badań potwierdza współistnienie chorób alergicznych z zaburzeniami lękowymi, depresyjnymi, drażliwością czy nadwrażliwością emocjonalną.

Jeszcze do niedawna sądzono, że na alergię pyłkową chorują dzieci dopiero od 7. r.ż., i to te, które w dzieciństwie ujawniały objawy alergii pokarmowej, po czym w okresie młodzieńczym objawy stopniowo ustępują, aby zaniknąć całkowicie w dorosłym życiu. Najnowsze badania wskazują jednak, że objawy pyłkowicy mogą się zacząć zarówno około 3. r.ż., jak i w późniejszym okresie życia, nawet po 50. r.ż. Przebieg alergii może się także z wiekiem zmieniać - objawy mogą ulegać wyciszeniu bądź nasileniu, mogą dołączać się nowe alergeny czy nawet może zwiększać się rodzaj alergicznej nadwrażliwości.

Lekarz Monika Kowalczyk, Lekarz Anna Zielińska, ponad rok temu

Bibliografia

  • Obłutowicz K., Alergologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7
  • Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W., Stokłosa T., Immunologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-01-15154-6
  • Boznański A. (red.), Choroby alergiczne wieku rozwojowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2769-1
  • Lewiński A., Liberski P.P. (red.), Biologia molekularna człowieka, Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-64-5
  • Church M., Holgate M., Lichtenstein M., Alergia, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-89309-18-1
  • Rowińska - Zakrzewska A., Kuś J., Choroby układu oddechowego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2884-1

Alergia

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Przyczyny alergii
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Przyczyny alergii
Przyczyny alergii

Jedzenie może zwiększać ryzyko alergii! Zobacz, na co uważać

Dietetyk kliniczny Iwona Wierzbicka mówi o tym, jakie produkty spożywcze mogą wywoływać alergie. Ryzykowne mogą być: jaja, kolorowe barwniki spożywcze i produkty paczkowane zawierające glutaminian sodu wywołujący reakcje alergiczne. Oprócz tego warzywa...

Przyczyny alergii

Skąd się bierze alergia?

. W reakcji alergicznej jest to przede wszystkim histamina uwalniana z innych komórek krwi. To co nazywamy popularnie alergią - czyli np. wysypka (...) . Dlaczego jedni z nas mają alergię, a inni nie? Uczulenie...

Przyczyny alergii

Co to są alergeny?

o różnych rodzajach alergii. I tak wyodrębnia się alergię wziewną, alergię pokarmową i alergię kontaktową. Przyczyny alergii Niegdyś...

Przyczyny alergii

Alergia a miesiąc urodzenia

Alergia a miesiąc urodzenia

Czy miesiąc urodzenia ma wpływ na skłonność do alergii? Okazuje się, że dzieci urodzone jesienią i zimą częściej cierpią na alergie pokarmowe, a (...) . Alergia na mleko i jaja jest najpowszechniejsza wśród maluchów świętujących...

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Fakty i mity o alergiach pokarmowych

Fakty i mity o alergiach pokarmowych

Alergia czy nietolerancja? Chociaż ¼ osób może twierdzić, że ma alergię pokarmową, prawdą jest, że alergia ta dotyczy 6% dzieci i 2% dorosłych. Wiele (...) osób myli alergię z nietolerancją....

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Najczęstsze alergie pokarmowe

Najczęstsze alergie pokarmowe

Najczęściej występujące alergie pokarmowe Świąd, wysypka, drapanie w gardle i łzawienie oczu, mogą to być objawy alergii pokarmowej (...) . Jest to nieprawidłowa reakcja systemu immunologicznego na jakiś składnik diety. Okazuje się,...

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Rola mikroflory jelitowej w rozwoju alergii

Rozwój alergii bywa częściowo spowodowany przez niekorzystny skład mikroflory jelitowej. Dzieci, które chorują na alergię mają mniejszą ilość (...) na występowanie alergii. W jaki sposób sami...

Atopowe zapalenie skóry - choroby, przyczyny, objawy, leczenie

Atopowe zapalenie skóry: czy możliwa jest remisja choroby?

Atopowe zapalenie skóry jest objawem alergii na niektóre pokarmy, kataru siennego oraz astmy. Charakteryzuje się nieprzyjemnym i bardzo nasilonym (...) świądem skóry. Przyczyny choroby są mało znane, mogą mieć podłoże...

Alergia pokarmowa - charakterystyka, przyczyny, symptomy, alergia na białko, leczenie

Alergie pokarmowe latem - na co uważać?

Alergie pokarmowe latem - na co uważać?

jednak nie jest zazwyczaj przyczyną alergii, ponieważ w większości przypadków reakcja na alkohol to neurologiczna nadwrażliwość, która skutkuje wypiekami i bólem głowy. Wino jednak może powodować prawdziwą reakcję alergiczną...